Danıştay 2. Daire E.2021/11495 K.2022/5467

Dava Konusu İstem

Dava; Aydın ili, Didim ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkinde bulunan, ... ada, ... parsel sayılı 26.525,26 m² yüzölçümlü, tamamı Hazineye ait taşınmazın 11.602,50 m2'lik kısmının oto terminali olarak kullanılmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 03/02/2007-02/02/2012 tarihleri arasındaki dönem için davacıdan 120.990,51 TL ecrimisil istenilmesine ilişkin ... günlü, ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin, Danıştay Onuncu Dairesinin 27/09/2017 günlü, E:2016/6138, K:2017/3768 sayılı bozma kararına uyarak verdiği temyize konu kararıyla; ecrimisil istenilen taşınmazın imar planında otogar olarak ayrıldığı ve 5393 sayılı Kanunla belediyeye verilen görev kapsamında fiilen otogar olarak kullanıldığı, kanunla verilen hizmetin yürütülmesi amacıyla idarenin bilgisi dahilinde haklı ve yasal bir nedene dayanılarak kullanıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, taşınmazın davacı belediyeye terkine ilişkin talebin henüz neticelenmediği, taşınmazın bedeli ödenmediğinden terk işlemin yapılamadığı ve davacının fuzuli şagil konumunda olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden Aydın ili, Didim ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkinde bulunan, ... ada, ... parsel sayılı 26.525,26 m² yüzölçümlü Hazineye ait taşınmazın 11.602,50 m2'lik kısmının oto terminali olarak kullanılmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 03/02/2007-02/02/2012 tarihleri arasındaki dönem için davacıdan 120.990,51 TL ecrimisil istenilmesine ilişkin ... günlü, ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin istemiyle temyizen bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan haliyle 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.

13/07/2005 günlü Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 11. maddesinde, "İmar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye;

belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz.

Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 3194 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre imar planında meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsaların belediyelere bedelsiz terki, tahsis ve tapu kaydı terkini ancak Maliye Bakanlığının onayı ile yapılacağı hususu açıktır.

Dava dosyasının incelenmesinden. Hazineye ait dava konusu taşınmazın, Didim Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararıyla otopark olarak kamuya terkinin yapılması yolunda karar alındığı, davalı idarenin ... günlü,... sayılı yazısıyla oto terminali olarak düzeltilmesi halinde terk işleminin yapılabileceği hususunun davacıya bildirildiği,

bunun üzerine ... günlü, ... sayılı Didim Belediye Encümen kararıyla söz konusu taşınmazın oto terminali olarak terkin yapılması için düzeltme yapılmış ve imar planında her ne kadar oto terminali olarak kamunun kullanımına ayrılmış ise de, oto terminal işletmesi yapılmak üzere belediyeye terk edildiğine ilişkin bilgi ve belgeye rastlanılmadığı gibi davalı idarece terk işlemlerinin devam ettiği ve henüz belediyeye terkin yapılmadığının belirtildiği görülmektedir.

Bu durumda, imar planında oto terminali işletmesi kullanım amacına ayrılmış mülkiyeti Hazineye ait dava konusu taşınmazın, 3194 sayılı Kanunun 11. maddesine uygun olarak belediye adına terk edilip tapu kaydı terkin edilmediği gibi davalı idare adına yapılmış bir tahsis ve devir de bulunmadığı hususu nazara alındığında, davacının mülkiyeti Hazineye ait taşınmazda fuzuli şagil olduğunun kabulü gerektiği, bu itibarla davalı idarece ecrimisil talep edilmesine yönelik tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, İdare Mahkemesince uyuşmazlığın esası incelenmek suretiyle, gerek duyulması halinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak, taşınmazın, mevkii, kullanım şekli, altyapı, ulaşım kolaylığı, elde edilen gelir ve taşınmazın kullanıcısına katkısı, emsal taşınmazların kira bedeli gibi tüm faktörler dikkate alınmak suretiyle, işgal döneminde davacıdan istenebilecek ecrimisil bedelinin belirlenmesi ve buna göre bir karar verilmesi gerekirken, söz konusu taşınmazın imar planında otogar olarak ayrıldığı ve idarenin bilgisi dahilinde kullanıldığından bahisle davalı idarece ecrimisil alınmayacağı yolundaki Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

(X) KARŞI OY

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesinde; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, takdir ve tespit edilecek ecrimisil isteneceği, ecrimisilin talep edilebilmesi için Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı hükmüne yer verilmiştir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelikte ise;

Ecrimisil: Hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın (Mülga ibare:RG-10/4/2011-27901) (…) İdarece talep edilen tazminatı,

Fuzuli şagil (İşgalci): Kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili İdarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişileri ifa eder tanımlaması yapılmıştır.

Türk Medeni Kanunu'nun "Tescil" başlıklı 705. maddesinin birinci fıkrasında, taşınmaz mülkiyetinin tescille kazanılacağı kuralı; 999. maddesinde ise; "Özel mülkiyete tâbi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazlar, bunlara ilişkin tescili gerekli bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça kütüğe kaydolunmaz. Tapuya kayıtlı bir taşınmaz, kayda tâbi olmayan bir taşınmaza dönüşürse, tapu sicilinden çıkarılır. ";

3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 16. maddesinde ;" Kamunun ortak kullanılmasına veya bir kamu hizmetinin görülmesine ayrılan yerlerle Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan sahipsiz yerlerden:

A) Kamu hizmetinde kullanılan, bütçelerinden ayrılan ödenek veya yardımlarla yapılan resmi bina ve tesisler (Hükümet, belediye, karakol, okul binaları, köy odası, hastane veya diğer sağlık tesisleri, kütüphane, kitaplık, namazgah, cami genel mezarlık, çeşme, kuyular, yunak ile kapanmış olan yollar, meydanlar, pazar yerleri, parklar ve bahçeler ve boşluklar ve benzeri hizmet malları) kayıt, belge veya özel kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine göre Hazine, kamu kurum ve kuruluşları, il, belediye köy veya mahalli idare birlikleri tüzelkişiliği, adlarına tespit olunur.

B) Mera, yaylak, kışlak, otlak, harman ve panayır yerleri gibi paralı veya parasız kamunun yararlanmasına tahsis edildiği veya kamunun kadimden beri yararlandığı belgelerle veya bilirkişi veya tanık beyanı ile ispat edilen orta malı taşınmaz mallar sınırlandırılır, parsel numarası verilerek yüzölçümü hesaplanır ve bu gibi taşınmaz mallar özel siciline yazılır. Bu sınırlandırma tescil mahiyetinde olmadığı gibi bu suretle belirlenen taşınmaz mallar, özel kanunlarında yazılı hükümler saklı kalmak kaydıyla özel mülkiyete konu teşkil etmezler. Yol, meydan, köprü gibi orta malları ise haritasında gösterilmekle yetinilir.

C) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan kayalar, tepeler, dağlar (bunlardan çıkan kaynaklar) gibi, tarıma elverişli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, göl, nehir gibi genel sular tescil ve sınırlandırmaya tabi değildir, istisnalar saklıdır.

D) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ormanlar, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, özel kanunları hükümlerine tabidir.";

17. maddesinde;" Orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarfı ile imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen taşınmaz mallar 14 üncü maddedeki şartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi takdirde hazine adına tespit edilir. İl, ilçe ve kasabaların imar planının kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallarda bu hüküm uygulanmaz.";

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 11. maddesinde ise.

"İmar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir.

Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur. " kuralları yer almaktadır.

7181 sayılı Tapu Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un ile 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren 9. maddesiyle, 3194 sayılı Kanun'u 18. maddesine "...bölgenin ihtiyacına ayrılan alanlardan belediye hizmetleri ile ilgili olanlar bu amaçlarla kullanılmak kaydıyla ilgili belediyesi adına, diğer alanlar ise imar planındaki kullanım amacı doğrultusunda bu amacı gerçekleştirecek olan idareye tahsis edilmek üzere Hazine adına tescil edilir." fıkrası hükmü eklenmiştir.

Aktarılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; özel mülkiyete tâbi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazların, bunlara ilişkin tescili gerekli bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça kütüğe kaydolunmayacağı; belediye ve mücavir alan sınırları içinde kalan Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsaladan;

imar plânlarında park, yol gibi umumi hizmete ayrılan yerlerin belediyeye bedelsiz olarak terk edilerek varsa önceki tapu kaydının terkin edileceği, bunlardan sadece "Kamu hizmetinde kullanılan, bütçelerinden ayrılan ödenek veya yardımlarla yapılı" olanların ilgili idare adına tespit olunacağı, 10/07/2019 tarihinden sonra yapılan parselasyonlar sonrasında bölgenin ihtiyacına ayrılan alanlardan belediye hizmetleri ile ilgili olanlar bu amaçlarla kullanılmak kaydıyla ilgili belediyesi adına tescil edileceği anlaşılmaktadır.

İmar planının onaylanmasının hukuki sonuçlarının irdelendiği yargı kararları incelendiğinde;

Anayasa Mahkemesinin 28/03/2018 tarihli,E:2016/196, K:2018/34 sayılı kararında," İmar planları onaylanarak idare ve bireyler açısından hukuki sonuçlar doğurmaktadır. İmar planlarının onaylanmasından sonra özellikle imarlı alan içinde bulunulacak her türlü imar ve yapı faaliyetlerinde imar plan ve programlarına uygun davranma, her türlü yaılı kararında," İmar planları onaylanarak idare ve bireyler açısından hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

İmar planlarının onaylanmasından sonra özellikle imarlı alan içinde bulunulacak her türlü imar ve yapı faaliyetlerinde imar plan ve programlarına uygun davranma, her türlü yapı için ilgili idareden izin alma ve izin ilkelerine uygun olarak yapı inşa etme yükümlülüğü ilgililer açısından doğmaktadır... bu bağlamda taşınmazların imar durumunun kamu hizmet alanı olarak belirlenmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği kuşkusuzdur." ;

Danıştay Altıncı Dairesinin 13/10/2022 tarihli E:2021/5033, K:2022/8673 sayılı kararında;" Hukuki el atmanın gerçekleşebilmesi için, taşınmazın uygulama imar planıyla kamusal kullanıma ayrılması, taşınmaz üzerinde özel kullanımın ve yapılaşmanın uygulama imar planı gereği hiçbir şekilde mümkün olmaması... " gerekçelerine yer verildiği;

Yine, "Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar" yönünden; imar plânlarında park, yol terminal gibi alanlarda kalan yerlerin, belediyeye bedelsiz olarak terk edilerek tapuda terkin edilmesi gerektiği yolundaki yasa kuralı nedeniyle, Hazinenin bu alandaki yetkisinin bağlı yetki olduğu; yine anılan kural nedeniyle anılan idarenin mülkiyetinde de olsa, bu tür taşınmazları üçüncü kişilere satma, kiraya verme, üzerinde intifak hakkı tesisi gibi tasarruflarda bulunabilmesi mümkün olmadığından, dava konusu taşınmaza ilişkin olarak mahrum kalınan bir bedelin varlığından da söz etmenin mümkün olmadığı,

imar plânlarında umumi hizmetlere ayrılmış yerlerden belediyelere devri zorunlu olan yerlerden plandaki öngörülen hizmet için kullanım dolayısıyla belediyelerden ecrimisil alınamayacağı gibi, belediyelerin bu alanı kullanan işgalcilerden ecrimisil isteyebileği Danıştay Dava Daireleri Kurulunun istikrar bulmuş kararları ile kabul edildiği anlaşılmaktadır. (İDDK- E:2013/4740, E: 2016/2821, E: 2019/484)

Dosyanın incelenmesinden, Hazineye ait taşınmazın, imar planında oto terminali olarak ayrıldığı, davacı belediye tarafından otogar yapılmak suretiyle işgal edildiği nedeniyle ecrimisil istenilmesine yönelik davalı idare işleminin tesis edidiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, belediye ve mücavir alan sınırları içinde imar planında umumi hizmete ayrılan ve Hazineye ait alanlarda, imar planındaki ayrılma gayelerine uygun olarak belediyelerce kamu hizmetinin yürütülmesinin, fuzuli işgal olarak nitelendirilemeyeceği ve bu nedenle ecrimisil istenemeyeceğinden; dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile Daire kararına katılmıyoruz.