Danıştay 2. Daire E.2021/18037 K.2021/3493

Davanın özeti

Davacı tarafından; "karpuz" satışı ile ilgili olarak 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un Ek 1. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle aynı Kanun'un 18. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendi ile 4. fıkrası ve Ek 1. maddesi uyarınca 25.000,00TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulunun … günlü, … sayılı işlemi ile işlemin dayanağı olan 28/05/2020 günlü, 31138 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendindeki, "Fahiş fiyat artışı: Olağanüstü hal,

afet ve ekonomik dalgalanma dönemleri ile diğer acil durumlarda üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından satışa sunulan ve kamunun beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu olan mal ve hizmetlerin fiyatında girdi ve diğer üretim maliyetlerindeki artış gibi haklı bir sebebe dayanmaksızın yapılan aşırı ve adil olmayan artışı", 15. maddesinin 4. fıkrasındaki, "Kanunun Ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasına aykırı hareket edenlere on bin Türk Lirasından yüz bin Türk Lirasına;

ikinci fıkrasına aykırı hareket edenlere ise elli bin Türk Lirasından beş yüz bin Türk Lirasına kadar idari para cezası Kurul tarafından verilir." ve 15. maddesi 5. fıkrasındaki, "İdari para cezasının belirlenmesinde; işlenen fiilin ağırlığı ve haksızlık içeriği, işletmenin türü, büyüklüğü ve bulunduğu sektör, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk faaliyetlerinden sağlanan menfaat ile daha önce aynı konuda idari para cezası uygulanıp uygulanmadığı gibi hususlar dikkate alınır." düzenlemelerinin iptali istenilmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesinin 03/06/2021 günlü, E:2021/569, K:2021/3011 sayılı gönderme kararı Dairemize iletilen dosyada, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hâkimi … 'ın açıklamaları dinlendikten ve dava dilekçesi incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dava dosyasının incelenmesinden. İstanbul Bayrampaşa Meyve Sebze Halinde alım satım işi yapan hal içi tüccar olan davacı hakkında, Ticaret Bakanlığı nezdinde kurulan Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından, hal kayıt sistemi üzerinden 2020 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül ayları döneminde yapmış olduğu ürün alış ve satışına ilişkin künye bildirimlerini incelenerek "karpuz" alış fiyatının 0,18TL ile 0,22TL arasında,

satış fiyatının da yüzde 531 ila 844 arasında değişen farklar ile 1,2 ila 1,7TL arası farkla satışının yapılmak suretiyle 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un Ek 1. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle aynı Kanun'un 18. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendi ile 4. fıkrası ve Ek 1. maddesi uyarınca … günlü, … sayılı işlemle 25.000,00 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi üzerine,

bu işlemin ve 28/05/2020 tarih ve 31138 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin, 15. maddesinin 4. ve 5. fıkralarının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılacağı; ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabileceği. 7. maddesinin 4. bendinde, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri.

14. maddesinin 3/g bendinde, dilekçeler üzerinde bu Kanun'un 3 ve 5. maddelerine uygun olup olmadığı yönünden inceleme yapılacağı.

15. maddesinin 1/d bendinde, bu yönlerden Kanun'a aykırılık görülür ise otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak üzere dilekçelerin reddine karar verileceği belirtildikten sonra; anılan maddenin 5. fıkrasında, bu yönlerden dilekçenin reddedilmesi üzerine yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.

6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 18. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Bu Kanun'un Ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasına aykırı hareket edenlere on bin Türk lirasından yüz bin Türk lirasına kadar; ikinci fıkrasına aykırı hareket edenlere ise elli bin Türk lirasından beş yüz bin Türk lirasına kadar, idari para cezası verilir." düzenlemesine.

4. fıkrasında, "Bu maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde öngörülen idari para cezalarını uygulama yetkisi Haksız Fiyat Değerlendirme Kuruluna, bu maddede öngörülen diğer idari para cezalarını uygulama yetkisi ise Bakanlığa aittir.

Bakanlığa ait olan idari para cezası uygulama yetkisi taşra birimlerine devredilebilir." düzenlemesine; anılan Kanun'un Ek 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiş artış yapılamaz." hükmüne yer verilmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3. maddesinde, "Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, ... uygulanır." hükmüne; "Yaptırım türleri" başlıklı 16. maddesinde; "Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımlar, idari para cezası ve idari tedbirlerden ibarettir. İdari tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir." düzenlemesine; anılan Kanun'un “Başvuru yolu” başlıklı 27/1. maddesinde de, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir" hükmüne yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde ise, "1. Danıştay ilk derece mahkemesi olarak; ... c) Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere, ... Karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları karara bağlar.." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda metnine yer verilen 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca; birden fazla işleme tek dilekçe ile dava açılabilmesinin, ancak, bu işlemler arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunması şartına bağlandığı tartışmasızdır.

Öte yandan, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin, diğer kanunlarda aksine bir hüküm bulunmaması halinde uygulanacağının açıkça belirtilmiş olması karşısında, 25.000,00TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulunun … günlü, … sayılı işlemine ilişkin uyuşmazlığın, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. ve 27/1. maddeleri gereği adli yargı bünyesinde bulunan Sulh Ceza Hâkimliğince çözümlenmesi gerekirken, Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği'ne karşı açılan davanın ise idari yargı yeri olan Danıştayda çözümlenmesi gerektiği de açıktır.

Bu durumda; idari para cezasına karşı adli yargıda, düzenleyici işleme karşı ise idari yargıda dava açılması gerekmekte olduğundan, uyuşmazlıkların aynı dosyada görüm ve çözümünün hukuken mümkün bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu nedenle; uyuşmazlıklara bakacak yargı mercilerinin farklı olması nedeniyle söz konusu Yönetmelik hükümleri ve bireysel işlem için ayrı ayrı dava açılmak üzere dilekçenin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.