Danıştay 2. Daire E.2021/3960 K.2023/1774

Dava konusu istem: İzmir ili, Foça ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı ve İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09/09/1993 günlü 4685 sayılı kararı uyarınca III. derece arkeolojik sit alanında bulunan, davacıya ait taşınmazdaki (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilatı niteliğindeki yapılar için, daha önce 5 kez işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmiş olmasına karşın, yeni (market) işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesini, yeniden fonksiyon değişikliği yapılarak işyerine dönüşüm tadilatı yapılması şartına bağlayan ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin mümkün olmadığından bahisle talebin reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; davaya konu yapıların, muhtelif tarihlerde değişik faaliyet konularında işyeri olarak işletildiği ve buna ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının davacı tarafından dava dosyasına ibraz edildiği, davalı idarece, faaliyet konusu spor salonu ve kafeterya işletmesi olarak düzenlenen 27/07/2009 günlü, işyeri açma ve çalışma ruhsatının incelenmesinden, idare elemanınca ruhsatın arkasına "ruhsat için gerekli belgeler tarafımca görülmüş olup İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesinde sakınca yoktur" şerhinin düşüldüğünün görüldüğü;

dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile taraf iddiaları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, davalı idarece taşınmazın dosyasında ve arşivlerde fonksiyon değişikliği için alınmış bir tadilat ruhsatının bulunmadığı da beyan edilmek suretiyle, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; market ruhsatı talep edilen taşınmazın, 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı kapsamında olduğundan, Foça 1. Etap Koruma Amaçlı Revizyon İmar Planı ve Plan hükümleri uyarınca (bitişik nizam 2 kat, ön bahçe mesafesinin komşu mesafesinden önde olmaması, yan bahçe mesafesinin 0/5 m olması parsel sınırları içinde en az 30 m²'lik bahçe alanı bırakılması zorunlu) “konut” koşullu yapılaşma hakkı bulunduğu ve parselde bulunan yapılar ve yapılaşma talepleri ile ilgili olarak,

İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerektiği ve Kurul tarafından izin verilmeden, idarelerince ruhsat verilmesinin usul ve yasaya aykırı olacağı; talebe ilişkin olarak, Kurulun 27/11/2014 günlü kararıyla "belgelerin iletilmesi halinde inceleme" yapılacağının belirtildiği; sonrasında ise, 25/02/2015 günlü kararı ile istemin, yürürlükteki imar planı kararları çerçevesinde uygun olmadığına karar verildiğinden anılan karar doğrultusunda, tesis edilen idari işlemde usul ve yasaya aykırı bir durum olmadığı ileri sürülerek kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

İstemin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 01/08/2016 günlü, K:2016/32 sayılı kararı uyarınca Danıştay Onuncu Dairesine; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Mülkiyeti davacıya ait, İzmir ili, Foça ilçesi,.

Mahallesi, İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09/09/1993 günlü 4685 sayılı Kararı uyarınca III. derece arkeolojik sit alanında kalan, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilatı niteliğindeki yapılar için, daha önce 1992 ve 2009 yılları arasında 5 kez işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmiş olmasına karşın, yeni (market) işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin "2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından,

adı geçen parseldeki yapılar ve yapılaşma talepleri için alınmış, … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı kararları bulunmaktadır... Bu kapsamda, Foça I. Etap Koruma Amaçlı Revizyon İmar Planı ve Plan Uygulama Hükümleri kapsamında ...

İdare Mahkemesinin … tarih, E:… ve K:… sayılı kararına konu edilen 85 m2 konut ve 165 m2 harap dam ve müştemilatının fonksiyon değişikliğinin yapılarak işyerine dönüşüm tadilatının, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun izni alınmadan Belediyemizce işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin imar mevzuatı açısından mümkün" olmadığından bahisle reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının 21/10/2014 günlü, 4688-3697 sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesinde Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyenin yetkili olduğu belirtildikten sonra.

4. maddesinde yetkili idarenin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı.

6. maddesinde ise, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılacağı kurala bağlanmıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, "İşyerlerinde aranacak genel şartlar" başlıklı 5. maddesinde, yetkili idarelerin, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapacakları denetimlerde mevzuatta aranılan şartların yerine getirilip getirilmediğini kontrol edeceği düzenlemesine yer verilmiştir.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 9. maddesinde, Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde Koruma Bölge Kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamayacağı, bu varlıkların yeniden kullanıma açılamayacağı veya kullanımlarının değiştirilemeyeceği.

"Yetki ve yöntem" başlıklı 10. maddesinde, kimin mülkiyetinde veya idaresinde olduğuna bakılmaksızın, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alma, aldırma ve bunların her türlü denetimini yapma veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler veya valiliklere yaptırtma yetkisinin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ait olduğu hükme bağlandıktan sonra.

"Koruma Bölge Kurullarının görev, yetki ve çalışma şekli" başlıklı 57. maddesinde, "..Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak...." hükmüne, "Kararlara uyma zorunluluğu" başlıklı 61. maddesinde ise, Kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişilerin, Koruma Yüksek Kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorunda olduğu ve Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararlarının Resmî Gazetede yayımlanacağı hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Mevzuatın birlikte incelenmesinden; işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idarelerin, insan sağlığına zarar verilmemesi, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, imar ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmamasını ruhsatın verilmesi sırasında inceleyeceği gibi, ruhsatın verilmesinden sonra da incelemekle yükümlü olduğu ve 2863 sayılı Kanunda gösterilen usulle tescil edilen taşınmaz ile komşu taşınmaz ve cephe veren taşınmazlar yönünden ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen "ilgili düzenlemelere" aykırılığın;

"taşınmaz kültür varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alma, aldırma" konusunda yetkili ve görevli Kültür ve Turizm Bakanlığı Koruma Bölge Kurullarınca tespit edilerek, karara bağlanacağı ve bu kararların uygulanması ve yürütümünde davalı idarenin takdir veya 2863 sayılı Kanunda öngörülen usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmadığı açık bulunmaktadır.

Dava dosyasının, Uyap sistem kayıtlarıyla birlikte incelenmesinden; uyuşmazlığa esas İzmir ili, Foça ilçesi, Atatürk Mahallesi, İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09/09/1993 günlü 4685 sayılı Kararı uyarınca kentsel III. derece arkeolojik sit alanında bulunan, 13 ada, 98 parsel sayılı taşınmaz ve üzerindeki (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilatı niteliğindeki yapılar hakkında;

-İnşaat yapmak üzere sondaj kazısı yapılması, tapu kaydından sit kaydının silinmesi ve mevcut gayrimenkulde ruhsata tabi olmayan tamir ve tadilat yapılması istemiyle yapılan başvuruların reddine ilişkin İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 05/09/2012 günlü, 1233 sayılı kararıyla bu karara yapılan itirazın reddine ilişkin … günlü, … sayılı kararın, (temyizen incelenen Mahkeme Kararında da atıf yapılan) … İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararıyla, idarece, gerekli araştırma yapılmaksızın, eksik incelemeye dayalı olarak tesis edildiğinden bahisle iptaline karar verildiği ve bu kararın, kanun yolu aşamalarından geçerek kesinleştiği;

-Taşınmazın (inşaat) ruhsatlı 85 m²'lik kısmında yapılan uygulamaların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi kapsamında, basit tamirat ve tadilatı aştığı ve taşınmazın arka bahçe duvarı ile sınırlı arka bahçesinde izinsiz uygulamalar bulunduğundan bahisle söz konusu izinsiz uygulamaların kaldırılmasına ilişkin İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 27/11/2014 günlü, 4540 sayılı kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararının istinaf başvurusunun reddi ile kesinleştiği;

-Taşınmaz üzerinde izinsiz yapılan uygulamaların, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi kapsamında basit tamirat ve tadilatı aştığı ve 2863 sayılı Kanuna aykırı olduğundan bahisle, söz konusu izinsiz uygulamaların ilgili Müze Müdürlüğü ve Belediye denetiminde kaldırılmasına ilişkin İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … günlü, … sayılı kararının kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararının da istinaf başvurusunun reddi ile kesinleştiği;

-Davacı tarafından, taşınmazda izinsiz olarak yapılan, tadilat ve (ek) yapıların yıkımına ilişkin de taraflar arasında çok sayıda dava bulunduğu anlaşılmıştır.

Bu durumda.

İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09/09/1993 günlü 4685 sayılı kararı uyarınca III. derece arkeolojik sit alanında kalan, taşınmazda bulunan (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilat niteliğindeki yapılar için, (market) işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin "2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından, adı geçen parseldeki yapılar ve yapılaşma talepleri için alınmış, … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı kararları bulunmaktadır...

Bu kapsamda, Foça I. Etap Koruma Amaçlı Revizyon İmar Planı ve Plan Uygulama Hükümleri kapsamında ...

İdare Mahkemesinin … tarih, E:… ve K:.. sayılı kararına konu edilen 85 m2 konut ve 165 m2 harap dam ve müştemilatının fonksiyon değişikliğinin yapılarak işyerine dönüşüm tadilatının, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun izni alınmadan Belediyemizce işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin imar mevzuatı açısından mümkün" olmadığından bahisle reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işleminde hukuka aykırılık ve dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.