Danıştay 2. Daire E.2025/1471 K.2025/1451

I. 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 5. bendinin ve

II. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 25. maddesinin 4. fıkrasının, 26. maddesinin 1, 2, 5, 6, ve 8. fıkralarının iptali ile III. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının ... günlü, ... sayılı ilişik kesme işleminin iptali istenilmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Dairemizin 26/12/2024 günlü, E:2024/5053, K:2024/6422 sayılı dilekçe ret kararı üzerine verilen dava dilekçesinde, Tetkik Hâkimi ...'ın açıklamaları dinlenildikten ve dava dilekçesi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/6. maddesi uyarınca incelendikten sonra, davacının adli yardım talebinin Dairemizin 26/12/2024 günlü, E:2024/5053, K:2024/6422 sayılı kararı ile kabul edildiği görüldüğünden, 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 335. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder." düzenlemesi gereğince, davacının adli yardım istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilerek gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Dava dosyasının ve Dairemizin E:2024/4798 sayılı esasına kayıtlı dosyanın incelenmesinden maddi olay aşağıdaki şekilde anlaşılmıştır.

Davacı, 17-21/07/2023 tarihlerinde Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği uyarınca düzenlenen fakülte yeterlilik sınavına katılmıştır. Söz konusu sınav sonucunda 49,82 puan alarak başarısız sayılmıştır.

Yeterlilik sınav sonucu nedeniyle, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Yönetim Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararı ile davacının ilişiğinin kesilmesine karar verilmiştir.

Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının ... günlü, ... sayılı işlemi ile davacının ilişiği kesilmiştir. İlişik kesme işleminin davacıya tebliği için hazırlanan 22/08/2023 tarihli tutanakta davacı imzadan imtina etmiş ve yine aynı tarihte nizamiyeden salıverme tutanağı ile eğitim kurumundan çıkartılmıştır.

Davacı tarafından, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği uyarınca düzenlenen fakülte yeterlilik sınavı sonucunda başarısız sayılmasına ilişkin işlemin ve ... günlü, ... sayılı ilişik kesme işleminin iptali istemiyle ... tarihinde ... İdare Mahkemesinde dava açılmıştır.

Davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusu, ... Bölge İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla reddedilmiştir.

Anılan Bölge İdare Mahkemesi kararı davacı tarafından temyiz edilmiş ve Danıştay İkinci Dairesinin E:2024/4798 sayılı esasına kaydedilmiştir.

Davacı tarafından, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği'nin 25. maddesinin, 1. ve 4. fıkralarının; 26. maddesinin 1, 2, 5, 6, ve 8. fıkralarının; 28. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendi ile 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 13/A maddesinin 13. fıkrasının iptaline karar verilmesi istemiyle 16/12/2024 tarihinde Danıştay İkinci Dairesinin E:2024/5053 sayılı esasında kayıtlı dava açılmıştır. Danıştay İkinci Dairesinin 26/12/2024 günlü, E:2024/5053, K:2024/6422 sayılı kararı ile dava dilekçesinin reddine karar verilmiştir.

Dava dilekçesi, davacı tarafından yenilenmiş ve Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği'nin 25. maddesinin 4. fıkrasının, 26. maddesinin 1, 2, 5, 6, ve 8. fıkralarının ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 5. bendinin iptali ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının ... günlü, ... sayılı ilişik kesme işleminin iptali istemiyle 18/03/2025 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlığını taşıyan 14. maddesinin 3/e bendinde, dilekçelerin süre aşımı yönünden inceleneceği; 6. fıkrasında ilk incelemeye ilişkin hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; ''İlk inceleme üzerine verilecek karar'' başlığını taşıyan 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, süre aşımı yönünden yapılan incelemede Kanun'a aykırılık görülürse davanın reddine karar verileceği hususları hüküm altına alınmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." düzenlemesine, aynı maddenin 4. fıkrasında, "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." düzenlemesine;

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun "İlk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülecek davalar" başlıklı 24. maddesinde, "1. Danıştay ilk derece mahkemesi olarak:

a) (Değişik: 2/7/2018 – KHK-703/184 md.) Cumhurbaşkanı kararlarına,

b) (Değişik: 2/7/2018 – KHK-703/184 md.) Cumhurbaşkanınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemlere,

c) (Değişik: 2/7/2012-6352/45 md.) Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere,

d) Danıştay İdari Dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere,

e) Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere,

f) Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile bu Kurulun görev alanı ile ilgili Danıştay Başkanlığı işlemlerine,

Karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları karara bağlar.

2. Danıştay, belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organlarının organlık sıfatlarını kaybetmeleri hakkındaki istemleri inceler ve karara bağlar." düzenlemesine yer verilmiştir.

2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde; bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin bu Kanun'la verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş "genel görevli" bağımsız mahkemeler olduğu kurala bağlandıktan sonra, aynı Kanun'un 5. maddesinde; idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalar ve ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki davaları çözümleyeceği belirtilmiştir.

Anayasa'nın "Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi" başlıklı 152. maddesinde, "Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır..." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I. 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 5. bendinin iptali isteminin incelenmesi:

Davacı tarafından verilen 10/12/2024 tarihli dava dilekçesinde, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 5. bendinin iptali istemine yer verilmiştir. Danıştay İkinci Dairesinin 26/12/2024 günlü, E:2024/5053, K:2024/6422 sayılı dilekçe ret kararında bu istem, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 13/A maddesinin 13. fıkrasının iptali istemi olarak kabul edilmiş ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu bakımından Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulması talebinde bulunulup bulunulmadığının netleştirilmesi istenilmiştir.

Davacı vekili tarafından verilen, 20/03/2025 tarihli yenileme dilekçesinin 1. sayfasının "Talep Konusu" başlıklı bölümünde "2803 Jandarma Teşkilatı Görev ve Yetkileri Kanunu Ek fıkra: 2/1/2017-KHK-680/44 md.; Aynen kabul:1/2/2018-7072/43 md.) 5.bendinin Müvekkilim yönünden öncelikle yürütmesinin durdurulmasına akabinde iptali" ibaresine yer verilmiştir. Aynı ibareye dava dilekçesinin 23. sayfasının 9. maddesinde ve 24. sayfasının "Sonuç ve Talep" başlıklı bölümünün 3. maddesinde de yer verilmiştir.

Öte yandan, 24 sayfalık dava dilekçesinde anılan maddeye ilişkin Anayasa'ya aykırılık iddiasına ise yer verilmemiştir.

Bu durumda davacının isteminin, "2803 Jandarma Teşkilatı Görev ve Yetkileri Kanunu Ek fıkra: 2/1/2017-KHK-680/44 md.; Aynen kabul:1/2/2018-7072/43 md.) 5. bendinin" iptali istemi olarak kabulü gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuatta görüleceği üzere, Kanun maddelerinin yargı denetimi yoluyla "iptali istemi" Danıştayda görülecek davaların konusunu oluşturamayacağından, "2803 sayılı Kanun'a yönelik iptal isteminin" incelenmeksizin reddi gerekmektedir.

II. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği'nin 25. maddesinin 4. fıkrasının; 26. maddesinin 1, 2, 5, 6, ve 8. fıkralarının iptali istemini incelenmesi:

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleriyle, dava açma süresine ilişkin kurallar ile düzenleyici işlemlere karşı iki ayrı yol izlenerek dava açma imkanı tanınmıştır.

Buna göre, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca düzenleyici işlemin ilanı üzerine altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine de, uygulama işleminin tebliğ tarihinden itibaren yine altmış gün içinde düzenleyici işleme veya düzenleyici işlemle birlikte uygulama işlemine karşı dava açılabilecektir.

Bu şekilde, düzenleyici işlemin ilanı üzerine düzenleyici işleme karşı dava açmamış bulunan ilgililere, dava konusu edebilecekleri bir uygulama işleminin varlığına bağlı olarak, düzenleyici işleme karşı da dava açma imkanının sağlanması amaçlanmıştır. Düzenleyici işlemin yürürlük tarihinin üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra o işlemin iptali istemiyle dava açılabilmesi için düzenleyici işlemin ilgilisine yönelik tesis edilen bir uygulama işleminin bulunması gerekmektedir.

Bu durumda ilgilinin, sadece düzenleyici işlem veya uygulama işlemi yahut her ikisi aleyhine birden dava açması mümkün olabilecektir.

Somut olayda; davacı tarafından iptali istenen Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim-Öğretim Yönetmeliği 30/04/2020 günlü, 31114 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Davacı, 17-21/07/2023 tarihlerinde Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Eğitim - Öğretim Yönetmeliği uyarınca düzenlenen fakülte yeterlilik sınavına katılmış ve 49,82 puan alarak başarısız sayılmıştır.

Yeterlilik sınav sonucu nedeniyle, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Eğitim Merkezi Komutanlığı Yönetim Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararı ile davacının ilişiğinin kesilmesine karar verilmiş, anılan ilişik kesme işleminin ve Yönetmelik'in ilgili maddeleri uyarınca icra edilen yeterlilik sınavının sonucunun iptali istemiyle davacı tarafından, 28/09/2023 tarihinde Ankara 15. İdare Mahkemesinde dava açılmıştır.

Bu durumda; uygulama işlemi olan yeterlilik sınavının sonucunun öğrenilmesinden sonra, altmış günlük dava açma süresi içerisinde, dava konusu Yönetmelik'in ilgili maddelerinin iptali istemiyle dava açılması gerekirken, bu sürenin geçirilmesinden çok sonra, Dairemizin 26/12/2024 günlü, E:2024/5053, K:2024/6422 sayılı kararı ile reddedilen dilekçeyle ilk kez 10/12/2024 tarihinde açılan davanın, 18/03/2025 tarihinde verilen dilekçe ile davanın yenilendiği; her ne kadar davacı tarafından yeterlilik sınavı sonucunun kendisine tebliğ edilmediği iddia edilmekte ise de, davacının sınav sonuçlarını en geç ...

İdare Mahkemesinde açtığı dava tarihi olan 28/09/2023 tarihinde öğrendiği kabul edilse bile bu tarihten itibaren de altmış gün içinde dava açmadığı anlaşıldığından, davanın Yönetmelik'in ilgili maddelerinin iptali istemi yönünden 2577 sayılı Kanun'un 14/3-e ve 15/1-b maddeleri uyarınca süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

III. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının ... günlü, ... sayılı ilişik kesme işleminin iptali isteminin incelenmesi:

01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde; "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması" hükmüne yer verilmek suretiyle dava açma şartları belirlenmiş, Kanun'un 115. maddesinde ise mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi hâlinde davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda; "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması hâlinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Dava dosyasının ve Danıştay İkinci Dairesinin E:2024/4798 sayılı esasına kayıtlı temyiz dosyasının birlikte incelenmesinden; davacı tarafından, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının ... günlü, ... sayılı ilişik kesme işleminin iptali istemiyle 28/09/2023 tarihinde ... İdare Mahkemesinde açılan davanın henüz kesinleşmediği halen derdest olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda; Danıştay İkinci Dairesinin E:2024/4798 sayılı dosya ile dava dosyasının konusu ve taraflarının aynı olduğu anlaşıldığından, ikinci dava niteliğinde olan işbu davanın, bireysel işlem yönünden derdestlik nedeniyle incelenmesine olanak bulunmamaktadır.