Danıştay 3. Daire E.2023/10307 K.2025/974

Dava konusu istem: Davacı adına, yasal defter ve belgelerini incelemeye ibraz etmediğinden bahisle katma değer vergisi indirimlerinin reddi suretiyle yeniden oluşturulan beyan tablosuna göre 2017 yılının Haziran ila Aralık dönemleri için re'sen salınan katma değer vergisinin kaldırılması istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davacının, hesap ve işlemlerinin incelenmesine esas olmak üzere, 2017 takvim yılı defter ve belgelerini yasal süresi içinde ibraz etmesinin istenildiği, ilgili yıla ait defter ve belgelerinin 20/03/2019 tarihinde iş yerinde çıkan yangın neticesinde zayi olduğuna ilişkin ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile zayi belgesinin alındığı, dolayısıyla söz konusu defter ve belgelerin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. maddesinde sayılan mücbir sebep kapsamında ibraz edilemediği anlaşıldığından tarhiyatta hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu vergi kaldırılmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusunun, usul ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılan Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Dava konusu döneme ait defter ve belgelerin yangında zayi olduğuna ilişkin mahkeme kararı bulunduğu, eksik incelemeye dayalı rapor done alınarak yapılan tarhiyatın hukuka aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 08/12/2019 tarih ve E:2013/3, K:2019/1 sayılı kararıyla, davacılar tarafından mücbir sebebin varlığı nedeniyle defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesinin re'sen tarh nedeni olduğu ancak, mükelleflerden ibraz ödevini yerine getirmelerinin beklenemeyeceği ve indirim konusu yapılan vergilerin, alış belgelerinde ayrıca gösterilmiş olmasını ispatlama yükümlüğünün de bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, aykırı içtihatların bu doğrultuda birleştirilmesine karar verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, davacının 2017 yılına ilişkin defter ve belgelerinin mücbir sebep nedeniyle incelemeye ibraz edilemediğinin davalı idarece kabul edildiği açıktır.

Bu durumda, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun anılan kararı dikkate alındığında dava konusu tarhiyatta hukuka uygunluk bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Üçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirketin 2017 yılı hesap ve işlemlerinin gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmayan belge kullanımı yönünden incelenmesi maksadıyla defter ve belgelerinin incelemeye ibrazının istenmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı yazının, 27/06/2022 tarihinde şirkete tebliğ edildiği, bunun üzerine yasal defter ve belgelerin 20/03/2019 tarihinde işyerinde çıkan yangında zayi olduğuna ilişkin ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının inceleme elemanına ibraz edildiği, inceleme elemanınca, defter ve belgelerin mücbir sebep nedeniyle incelemeye ibraz edilemediği kabul edilerek vergi ziyaı cezası kesilmemesi, ancak, 213 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrasının (3) numaralı bendi uyarınca anılan yıla ilişkin katma değer vergisi beyanlarının düzeltilmesi neticesinde tespit edilen katma değer vergilerinin re'sen tarh edilmesi gerektiğinden bahisle tanzim edilen vergi inceleme raporuna istinaden dava konusu tarhiyatın yapıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 30. maddesinde re'sen vergi tarhı, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir komisyonları tarafından takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah veya matrah kısmı üzerinden vergi tarh olunması olarak tanımlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, bu Kanun'a göre tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmının tutulmaması veya tasdik ettirilmemiş olması veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlara herhangi bir sebeple ibraz edilmemesi re'sen tarh nedeni olarak sayılmıştır.

Kanun'un 3. maddesinin (B) işaretli fıkrasında vergilendirmede, vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyetinin esas olduğu, gerçek mahiyetin, yemin hariç her türlü delille ispatlanabileceği, vergiyi doğuran olayla ilgisi tabii ve açık bulunmayan tanık ifadesinin ispatlama vasıtası olarak kullanılamayacağı; iktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya olayın özelliğine göre normal ve mutad olmayan bir durumun iddia olunması halinde ispat külfetinin bunu iddia edene ait olduğu belirtilmiştir.

213 sayılı Kanun'un 256. maddesinde defter ve belgelerin vergi idaresinin yetkili makam ve memurlarına ibraz ve inceleme için arz edilmesinin zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır.

Kanun'un 13. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da vergi ödevinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler mücbir sebep hali olarak sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Katma değer vergisi indiriminden yararlanabilmek için, 3065 sayılı Kanun'un 34. maddesinde, yurt içinden sağlanan veya ithal olunan mal ve hizmetlere ait katma değer vergisinin, alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinde ayrıca gösterilme ve bu vesikaların defterlere kaydedilme şartı aranmıştır.

Beyan esasına dayalı olan Türk vergi sisteminde, idarece aksi ortaya konulmadığı müddetçe, mükellefler beyanlarının doğruluğu karinesinden yararlanırlar. Bu ilkeden hareketle, beyanları üzerinden yasal haklardan yararlanan mükelleflerin defter ve belgeleri, zamanaşımı süresi içerisinde vergi idaresinin incelemeye yetkili elemanları tarafından her zaman incelenebilir. Böyle bir inceleme için defter ve belgelerin, mükelleften istenildiğinde incelemeye yetkili olanlara ibrazı zorunludur. Defter ve belgelerin haklı bir sebep olmaksızın incelemeye ibraz etmeyen mükellefler, beyanlarının doğruluğu karinesinden yararlanamazlar.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 30. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü bendinde, bu Kanun'a göre tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmının tutulmamış veya tasdik edilmemiş olması veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlara, herhangi bir sebeple ibraz edilmemesi hali re'sen tarh sebepleri arasında sayılmıştır.

Öte yandan, 213 sayılı Vergi Usul Kanun'un 13. maddesinde sayılan mücbir sebep hallerinden herhangi birisinin bulunması, vergi ödevinin yerine getirilmesini engelleyecek sebep olarak kabul edildiğinden mücbir sebep halinin varlığının ispatlandığı bir durumda vergi ödevinin yerine getirilmediğinden bahsedilemeyecektir.

Vergi Usul Kanunu'nun 13. maddesinde mücbir sebep halinin mutlak surette zayi belgesi ile ispatlanması gerektiği yönünde bir hüküm bulunmadığı gibi bu konuda Ticaret Kanunu hükümlerine atıf da yapılmamıştır. Bu nedenle, yargı yerlerince, dava dosyasına sunulan zayi belgesi ve/veya diğer deliller göz önüne alınarak defter ve belgelerin mücbir sebep nedeniyle vergi idaresine ibraz edilip edilemediğinin her uyuşmazlıkta ayrı ayrı değerlendirilerek karar verilmesi gerekmektedir.

Mükellefler, defter ve belgelerin zayi olduğu hususunu Ticaret Mahkemesinden alacakları zayi belgesi ile ispat edebilecekleri gibi diğer resmi makamlardan alacakları hukuken geçerli başka belgelerle de ispat edebileceklerdir. Diğer bir ifadeyle zayi belgesinin varlığı tek başına defter ve belgelerin zayi olduğu sonucu doğurmayacağı gibi yokluğu da defter ve belgelerin zayi olmadığı sonucuna götürmeyecektir.

Zira, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda zayi belgesi verilmesi istemlerinin çekişmesiz yargı işi olduğu ve verilen kararların kural olarak maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Davacının 2017 yılına ilişkin yasal defter ve belgelerini işyerinde çıkan yangında zayi olduğundan bahisle inceleme elemanına ibraz etmediği, söz konusu yasal defter ve belgelerin 08/06/2016 tarihinde işyerinde çıkan yangın sonucu zarar gördüğü belirtilerek yapılan başvuru üzerine ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla defter ve belgelerin zayi olduğunun tespitine karar verildiği, ancak defter ve belgelerinin zayi olduğu hususuna ilişkin maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyen Asliye Ticaret Mahkemesi kararı dışında söz konusu iddianın gerçekliğini ortaya koyabilecek başka bir delilin sunulmadığı dikkate alındığında,

somut olay anlamında davacının defter ve belgelerinin yangında zarar gördüğüne ilişkin iddiaya itibar edilemeyeceğinden dolayısıyla mücbir sebebin varlığının kabulüne imkan bulunmadığından Vergi Mahkemesince dava konusu tarhiyatın yazılı gerekçeyle kaldırılmasına ilişkin karara yöneltilen istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararın bozulması gerekmiştir.

(X)-KARŞI OY

Davacı şirketin 2017 yılı hesap ve işlemlerinin gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmayan belge kullanımı yönünden incelenmesi maksadıyla defter ve belgelerinin incelemeye ibrazının istenmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı yazının, 27/06/2022 tarihinde şirkete tebliğ edilmesi üzerine yasal defter ve belgelerin 20/03/2019 tarihinde işyerinde çıkan yangında zayi olduğuna ilişkin ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının inceleme elemanına ibraz edildiği, inceleme elemanınca, defter ve belgelerin mücbir sebep nedeniyle incelemeye ibraz edilemediği kabul edilerek vergi ziyaı cezası kesilmemesi ancak 213 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrasının (3) numaralı bendi uyarınca anılan yıla ilişkin katma değer vergisi beyanlarının düzeltilmesi neticesinde tespit edilen katma değer vergilerinin re'sen tarh edilmesi gerektiğinden bahisle rapor tanzim edildiği, anılan rapora istinaden dava konusu tarhiyatın yapıldığı anlaşılmaktadır.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 08/12/2019 tarih ve E:2013/3, K:2019/1 sayılı kararıyla, davacılar tarafından mücbir sebebin varlığı nedeniyle defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesinin re'sen tarh nedeni olduğu ancak mükelleflerden ibraz ödevini yerine getirmelerinin beklenemeyeceği ve indirim konusu yapılan vergilerin, alış belgelerinde ayrıca gösterilmiş olmasını ispatlama yükümlüğünün de bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından aykırı içtihatların bu doğrultuda birleştirilmesine karar verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, davacının 2017 yılına ilişkin defter ve belgelerinin mücbir sebep nedeniyle incelemeye ibraz edilemediğinin davalı idarece kabul edildiği dikkate alındığında, yargılama esnasında, olayda mücbir sebep halinin gerekleşip gerçekleşmediği hususunun tartışılmasına gerek bulunmayıp aksi durum idarenin yerine geçme anlamını taşıyacağından dava konusu tarhiyatın, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun anılan kararı doğrultusunda kaldırılması gerekirken yazılı gerekçeyle kaldırılmasına ilişkin Vergi Mahkemesi kararına yöneltilen istinaf başvurusunun reddine dair kararda sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmediğinden temyiz isteminin reddi gerektiği oyuyla Daire kararına katılmıyorum.