Danıştay 4. Daire E.2023/10845 K.2024/6285

Dava konusu istem: 28/08/2015 tarih ve 29459 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 2015/8077 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Amasya İli, Merzifon İlçesi, ... Köyü'nde Amasya-Merzifon Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan toplulaştırma işleminin ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya, uygulamaya giren dava konusu taşınmazlarının karşılığında eşdeğer yerden ve benzer yapıya sahip taşınmazlar tahsis edildiği, proje kapsamında kesilen %2,77 katılım payı oranının mevzuatta belirlenen oranın altında olduğu, toprak derecelendirmeleri ve sınıflandırmalarının; arazinin varlığı, toprağın özelliği, yerleşim yerine ve yola olan uzaklığı gibi hususlar gözetilerek yapıldığı, parsellerin indeks değerleri bakımından dengenin gözetildiği,

uygulama sonucunda davacıya tahsis edilen parsellerin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı hükümlerine uygun olarak oluşturulduğu, yargı kararı uyarınca ... ada ... nolu parselin alanının korunması gerektiğinden davacıya tahsis edilen ... ada ... nolu parselin dikdörtgen olmayışının teknik bir zorunluluktan kaynaklandığı anlaşıldığından, dağıtım ve tahsis ilkelerine, arazi toplulaştırma esaslarına, mevzuatça öngörülen teknik kriterlere, toplulaştırma tekniğine ve projeden beklenen kamu yararına uygun olarak yapılan toplulaştırma işleminin davacıya ait taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; davacıya ait parselde yer alan ve sabit tesis olarak tutanak altına alınan tel örgüler gözetilmeksizin davacıya tahsis yapıldığı, uygulamanın komşu parsel maliki tarafından açılan davada verilen iptal kararının gereklerinin yerine getirilmesi kapsamında tesis edildiği ve bu nedenle davacının uygulama öncesi düzgün olan ... parsel sayılı taşınmaz sınırlarının uygulama sonrası düzgün bir şekilde oluşturulmadığı ve bunun sebebinin bilirkişi tarafından Daire kararının gereği olması nedeniyle zorunluluktan kaynaklandığının belirtildiği görülmekle birlikte,

dava konusu işlemin dayanağı Daire kararının gerekçeleri doğrultusunda işlem tesis edilmesinin yasal zorunluluk olmakla birlikte, söz konusu kararın gerekçesinin ...'e parsellerinin bulunduğu şekilde verilmesini zorunlu kılan bir gerekçe olmadığı, anılan karar uyarınca uygulama yapılması sırasında da toplulaştırmanın genel ilkelerine uyulmasının zorunlu olması nedeniyle, uygulama sonucu salt dava açan kişiye düzgün parsel üretilmesi amacıyla hareket edilip davanın tarafı olmayan diğer kişilerin mağdur edilmesi ve tarım yapmaya elverişli olmayan parseller üretilmesine olanak bulunmayacağının kuşkusuz olduğu,

arazi toplulaştırmasının amacına aykırı olarak davacıya kenarları düzgün dörtgen şeklinde olmayan ... parsel sayılı taşınmazın verilmesi ve uygulama sonucu ... parsel sayılı taşınmaz sınırlarının oluşturulması sırasında sabit tesis tutanağında yer alan tel örgülerin dikkate alınmaması nedeniyle dava konusu arazi toplulaştırması işleminde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmediği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Arazi toplulaştırma ve Tarım İçi Geliştirme Hizmetleri Yönetmeliği ve buna bağlı olarak düzenlenen Teknik Talimatta belirtildiği üzere tel örgünün sabit tesis tanımına uymadığı, arazi toplulaştırma işlemi gereği, toplulaştırma işlemi öncesi ve sonrası alanların eşit olmasının imkansız olduğu, her ne kadar sabit tesis tutanağına tel örgü yazılmışsa da, tel örgünün dikkate alınarak işlem yapılmasının olanaksız olduğu belirtilerek yapılan işlemin hukuka uygun olduğu ve kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması,

umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda. Merzifon Arazi Toplulaştırması ve TİGH Projesi kapsamında; ... Köyü Derecelendirme haritasıyla birlikte onaylanan AT-3 listesinde belirlenen parsel birim değerleri kullanılarak, blokların parsel değer sayılarının hesaplanmasıyla ortak kullanım alanları için gerekli olan arazi miktarı belirlenmesi sonucunda, proje kapsamında ...

Köyünde kullanılacak olan katılım payı kesinti oranı 0.027731 (% 2.77) olarak belirlendiği, davacıya tahsis edilen müstakil 10578.52 m² yüzölçümlü ... ada ... nolu parselin tamamı, bulunduğu yerdeki müstakil ... nolu kök kadastral parselden sağlandığı, davacıya tahsis edilen müstakil 15288.47 m² yüzölçümlü ... ada ... nolu parselin ise; bulunduğu yerdeki müstakil ... nolu kök kadastral parselden 14124.23 m² ve bulunduğu yerin yaklaşık 1250 m güneyinde bulunan ... nolu parselden 1164.24 m² alarak sağlandığı tespit edildiği,

Alıcık Köyünde yapılan Arazi Toplulaştırma Projesi kapsamında, sabit tesis ilanı 01/06/2016-15/06/2016 tarihleri arasında yapılmış olup, onaylanan Sabit Tesis Tespit Tutanağına göre uygulamaya giren davacıya ait ... nolu parselde 2 adet bina ve tel örgünün sabit tesis olarak kayıt altına alındığı, yapılan uygulama ile sabit tesislerin korunarak ... ada ... parsel üretildiği tespit edilmiş, ancak ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ...E., ...

K. Sayılı kararına istinaden yapılan düzenlemede, sabit tesis olarak kayıt altına alınan tel örgünün korunamayarak ... ada ... nolu parselin üretildiği, yapılan Arazi Toplulaştırması uygulaması sonucunda davacıya tahsis edilen ... ada ... ve ... nolu parsellerin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı hükümlerine uygun olarak oluşturulduğu, Ancak, ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi'nin ... E., ...

K. Sayılı kararına istinaden 160 nolu adada yapılan düzenleme ile, dava konusu ... ada ... nolu parselde bulunan ve sabit tesis tutanaklarında kayıt altına alınan tel örgünün korunamayarak ... ada ... nolu parselin tahsis edilmesinin teknik talimatta belirtilen “Toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesisler imkan ölçüsünde maliklerine verilir…” hükmüne uygun olmadığı,

ayrıca ... ada ... nolu parselde yapılan düzenleme ile oluşan yeni ... ada ... nolu parselin dikdörtgen olmayışının Mahkeme kararına istinaden ...'e ait ... ada ... nolu parselde yapılan düzenleme sonucunda ... ada ... nolu parselin alanının korunması gerektiğinden davacıya tahsis edilen ... ada ... nolu parselin dikdörtgen olmayışının teknik bir zorunluluktan kaynaklandığı" şeklinde tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğu görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, yapılan düzenlemenin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... E., ...

K. sayılı kararına istinaden yapıldığı, yeni yapılan düzenlemede çok büyük bir değişiklik olmadığı, davacıya, uygulamaya giren dava konusu taşınmazlarının karşılığında eşdeğer yerden ve benzer yapıya sahip taşınmazlar tahsis edildiği, proje kapsamında kesilen % 2,77 katılım payı oranının mevzuatta belirlenen oranın altında olduğu, toprak derecelendirmeleri ve sınıflandırmalarının; arazinin varlığı, toprağın özelliği, yerleşim yerine ve yola olan uzaklığı gibi hususlar gözetilerek yapıldığı, parsellerin indeks değerleri bakımından dengenin gözetildiği,

uygulama sonucunda davacıya tahsis edilen parsellerin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı hükümlerine uygun olarak oluşturulduğu, ... ada ... parselde yer alan tel örgülerin taşınabilir mahiyette olduğu ve sabit tesis olarak nitelendirilemeyeceği, dağıtım ve tahsis ilkelerine, arazi toplulaştırma esaslarına, mevzuatça öngörülen teknik kriterlere, toplulaştırma tekniğine ve projeden beklenen kamu yararına uygun olarak yapılan toplulaştırma işleminin davacıya ait taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.