Danıştay 4. Daire E.2023/11813 K.2025/2160

Dava konusu istem: Davacı şirkete ait araçlarla atık taşıma lisans belgesi bulunmaksızın tehlikesiz atık kodu ile tehlikeli atık taşındığından bahisle, 2872 sayılı Çevre ve Kanunu'nun 20. maddesinin (v) bendi uyarınca 1.106.367,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin ... İli, ... İlçesi, ..., ... Sk. No: adresinde faaliyet gösteren ... Yönetimi İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd. Şti. ...

Şubesi'nden çıktığı tespit edilen ve herhangi bir atık taşıma lisans belgesi bulunmayan kendisine ait ... ve ... plakalı vidanjörler ile taşıma yaptığı ve taşıtılan atıkların tehlikeli atık olmasına rağmen, tehlikesiz atık kodu ile çıkış yapıldığı, taşımaya ilişkin bilgilerin Çevre Şehircilik Bakanlığı Motat sistemi üzerinden gerekli formların doldurularak bildirimde bulunulması gerekmekte iken mevzuatta belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden tehlikeli atıkları taşıdığı hususlarının dosyada yer alan bilgi, belge, fotoğraf ve denetim tutanakları ile sabit olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; tipiklik ilkesi gereği, kanunda öngörüldüğü şekilde gerçekleşmeyen fiiller için ceza verilemeyeceği, 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, yaptırım gerektiren fiillerin, herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü madde olarak tanımlanan ve mutlak suretle bertaraf edilmesi gereken atık veya artıkların ilgili yönetmeliklerde belirtilen standart ve yöntemlere aykırı olarak alıcı ortama verilmesi yoluyla işlenen kabahat niteliğinde olduğu,

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (v) bendinde ifade edilen "Kanunda ve yönetmelikte..." tabirlerinden, çevreye yönelik kabahat fiillerinden, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 2872 sayılı Çevre Kanununa dayanılarak yürürlüğe konulan yönetmeliklerde yasaklanan ve yaptırıma bağlanan fiillerin anlaşılması gerektiği, somut olayda çevreye verilen ve sonradan yapılan tahlil sonucunda tehlikeli olduğu anlaşılan "atık" malzemeyi taşıması sebebiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (v) bendi uyarınca davacıya ceza verilebilmesi için,

taşıma fiilini gerçekleştirmeden önce taşıyacağı atıkların tehlikeli olduğunu tereddütsüz bir şekilde bilmesi gerektiği, ancak sonradan yapılan tahlil sonucunda tehlikeli olduğu saptanan atığı davacının bilerek taşığının kabul edilemeyeceği, Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendi uyarınca, yalnızca taşıma işini üstlenen davacının atıkların üretiminden veya yönetiminden sorumlu kişi olarak değerlendirilemeyeceği, belirtilen nedenlerle suçun tipiklik ilkesi bağlamında davacıya isnat edilen tehlikeli atık taşıma fiilinin sübut bulduğunun kabul edilemeyeceği, öte yandan;

taşımaya konu yapılan atığın tehlikeli olduğunun sonradan yapılan tahlilden anlaşılması üzerine ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile atığın alındığı ... Yönetimi İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd.

Şti. firmasına 2.212.734-TL para cezası verildiği ve bu işleme karşı açılan açılan davayı reddeden ...İdare Mahkemesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararınının kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği, atık yönetiminden asıl sorumlu olan ilgili firmanın cezalandırılmış olması nedeniyle, çevreye karşı işlenen söz konusu kabahat fiilinden dolayı kamu menfaatinin korunduğu, dava konusu işlemde hukuka uyarlık davanın reddi yolundaki Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Tehlikeli atık taşıma fiilinin sabit olduğu, dava konusu işlemin kabahat fiili nedeniyle tesis edildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 9.maddesi uyarınca kabahatlerin kast ya da taksirle işlenebileceği, 2872 sayılı Çevre Kanununun 28. maddesi uyarınca çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumlu oldukları, taşıma işi ile ilgili olarak faaliyet gösteren davacının taşıdığı atığın ne olduğunu bilmemesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu,

Tübitak-Mam tarafından yapılan analiz sonucu tehlikeli olduğu tespit edilen atıkların söz konusu firmanın vidanjörleri tarafından taşındığının tutanak ile sabit olduğu, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 14. maddesinde kabahatin işlenişine birden fazla kişinin iştirak etmesi halinde bu kişilerin her biri hakkında, fail olarak idari para cezası verileceğinin düzenlendiği, davacının 2872 sayılı Kanunun 20. maddesinin 1.fıkrasının (v) bendine muhalefet fiiline iştirak ettiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

21/02/2020 tarihinde yapılan kimyasal koku ihbarı üzerine ... Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (...) tarafından yapılan denetimde, ... İlçesinde bulunan ... ait logara vidanjör ile sıvı atık boşaltıldığı, vidanjörlerin dava dışı ... İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd. Şti. Hendek Şubesi'nden çıktığı tespit edilerek Emniyet Müdürlüğüne ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ekiplerine haber verilmiştir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Emniyet Müdürlüğü ve ... personeli tarafından akaryakıt istasyonunda durdurulan söz konusu vidanjörlerde yapılan denetim neticesinde vidanjörlerin davacı firmaya ait olduğu, davacı firmaya ait atık taşıma lisans belgesinin ibraz edilemediği, vidanjörlere ait atık taşıma araç lisans belgesinin bulunmadığı, vidanjörlerdeki sıvı atığın dava dışı ... adlı firmaya ait tesiste bulunan yeraltı havuzundan çekildiği ve ...

Yönetim A.Ş. isimli çamur kurutma ve bertaraf tesisine götürülmek üzere sevk irsaliyelerinin bulunduğu, vidanjörlerdeki sıvı atık ile ... İlçesinde bulunan ... ait logarda tespit edilen sıvı atığın aynı renk ve kokuya sahip olduğu, sıvı atıkların tehlikelilik analizlerinin yapılması amacıyla yetkili laboratuvara götürülmek üzere numune alındığı hususlarını içeren ... tarih ve ... seri numaralı denetim tutanağı düzenlenmiştir.

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Marmara Araştırma Merkezi (TÜBİTAK-MAM) tarafından vidanjörlerden alınan sıvı atık numuneleri üzerinde gerçekleştirilen test ve analiz sonuçlarını içeren 17/04/2020 tarihli raporda analize konu sıvı atık örneğinin Atık Yönetimi Yönetmeliğine göre "tehlikeli atık" olduğu sonucuna varılmıştır. TÜBİTAK-MAM tarafından bildirilen analiz raporu ile yukarıda bahsedilen...tarih ve ... seri numaralı denetim tutanağına istinaden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından ... tarih ve ... seri numaralı tespit tutanağı düzenlenmiştir.

Dava konusu ... tarih ve ... sayılı idari yaptırım kararı ile, tehlikeli olduğu tespit edilen atıkların, lisanslı atık taşıma firması ve aracı tarafından taşınması ve taşımaya ilişkin bildirimlerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı MoTAT sistemi üzerinden doldurulması gerekmesine rağmen, atık aşıma lisans belgesi olmayan araçlarla ve tehlikesiz atık koduyla çıkışının yapıldığının tespit edildiği, ... Yönetimi İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd. Şti.

Hendek Şubesinin "atıktan Türetilmiş Yakıt Hazırlama Lisans Belgesi" ile faaliyet gösterdiği, firmadan çıkışı yapılan maddenin "19 12 11*" atıkların mekanik işlenmesinden kaynaklanan tehlikeli maddeler içeren diğer atıklar (karışık malzemeler dahil) (M)" atık kodu ile lisanslı tesislere yakmaya gönderilmesi gerektiği gerekçeleriyle 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (v) bendi ile 2872 sayılı Çevre Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (2020/1) uyarınca davacıya 1.106.367,00-TL para cezası verilmiştir.

Diğer taraftan, aynı olay nedeniyle, ... Yönetimi İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd. Şti. Adlı firmaya 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (v) bendi ile aynı Kanunun 23.maddesi uyarınca 2.212,734-TL para cezası verilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan dava, ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacı şirketin (...

Ltd.Şti), atıktan türetilmiş yakıt hazırlama tesisi olarak faaliyet gösterdiği, çevre izin ve lisans belgesinin bulunduğu, tehlikeli ve tehlikesiz atık toplamaya yetkili olduğu görülmekle birlikte atık taşıma lisansı olmayan veya lisans süresi biten firmalar ve araçlar ile taşıma işlemi yapamayacağı ve ayrıca bu firma/araçların tespit edilmesi durumunda il müdürlüğüne bilgi vermekle yükümlü olduğu, davacı şirkete (...

Ltd.Şti) ait tesisten çıktığı tespit edilen ve herhangi bir atık taşıma lisans belgesi bulunmayan ...ve ... plakalı vidanjörler ile taşıma yapıldığı, taşıtılan atıkların tehlikeli atık olmasına rağmen tehlikesiz atık kodu ile çıkış yapıldığı, taşımaya ilişkin bilgilerin MoTAT sistemi üzerinden gerekli formlar doldurulmak suretiyle bildirilmesi bulunulması gerekmekte iken bu yükümlülüğün de yerine getirilmediği hususlarının sabit olduğu gerekçesiyle reddedilmiş ve redde ilişkin karar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde; kanunun, karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlığın kabahat olarak nitelendirileceği, aynı Kanun'un 9. maddesinde de; kabahatlerin, kanunda açıkça hüküm bulunmayan hallerde, hem kasten hem de taksirle işlenebileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8. maddesinde. "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.

Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.", hükmüne, 20.maddesinin (v) bendinde "Bu Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak tehlikeli atıkları toplayan, ayıran, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, yeniden kullanan, taşıyan, ambalajlayan, etiketleyen, bertaraf eden ve ömrü dolan tehlikeli atık bertaraf tesislerini kurallara uygun olarak kapatmayanlara (..) idarî para cezası verilir." hükmüne,

"Kirletenin Sorumluluğu" başlıklı 28. maddesinde. "Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar. Kirletenin, meydana gelen zararlardan ötürü genel hükümlere göre de tazminat sorumluluğu saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.

Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 5.maddesinin 1.fıkrasının (n) bendinde, "Atıkların üretiminden ve yönetiminden sorumlu kişi, kurum ve kuruluşlar, atık yönetiminin her aşamasında atıkların çevre ve insan sağlığına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almakla yükümlüdür." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, her türlü atık ve artığı usulüne aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermenin yasak olduğu, kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililerin, kirlenmeyi önlemekle, kirlenme meydana gelmişse kirlenmeyi durdurmakla ve etkilerini gidermekle yükümlü oldukları, çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumlu oldukları anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla; çevre kirliliği nedeniyle para cezası verilebilmesi için, kirletenin, kirletme kastının, bu konuda ağır veya hafif kusurunun ya da ihmalinin olup olmadığı hususunun tartışmasına ve araştırmasına girilmeksizin, mevzuatta yer verilen yasaklara uyulmaması sonucu çevre kirliliğine sebebiyet verilmesinin, başka bir deyişle fiilin varlığının ve sonuçlarının esas alınması gerekmektedir.

Uyuşmazlıkta, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararıyla; "davacıya ceza verilebilmesi için, taşıma fiilini gerçekleştirmeden önce taşıyacağı atıkların tehlikeli olduğunu tereddütsüz bir şekilde bilmesi gerektiği, ancak sonradan yapılan tahlil sonucunda tehlikeli olduğu saptanan atığı davacının bilerek taşığının kabul edilemeyeceği, Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendi uyarınca, yalnızca taşıma işini üstlenen davacının atıkların üretiminden veya yönetiminden sorumlu kişi olarak değerlendirilemeyeceği,

belirtilen nedenlerle suçun tipiklik ilkesi bağlamında davacıya isnat edilen tehlikeli atık taşıma fiilinin sübut bulduğunun kabul edilemeyeceği" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan sorumlu tutulabilmeleri için kusur şartının aranmadığı,

diğer taraftan dava konusu işlemin dayanağı olan 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20.maddesinin (v) bendinde, bu Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak tehlikeli atıkları taşıyanlara da idarî para cezası verileceğinin düzenlenmiş olması karşısında temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.

Diğer taraftan, dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile aynı olay nedeniyle, dava dışı ... İnş. Müt. Loj. San ve Tic. Ltd. Şti. adlı firmaya 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (v) bendi ile aynı Kanunun 23.maddesi uyarınca verilen para cezasının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı bir arada değerlendirildiğinde, dava konusu işlemin tesisine esas fiilin yukarıda bahsedilen denetim tutanakları ve analiz raporuyla sabit olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.