Danıştay 4. Daire E.2023/12428 K.2023/6269

Dava konusu istem: Isparta ili, Merkez ilçesi, ... ada, ... parsel sayılı, davalı idareye ait taşınmazda, kiracı sıfatıyla davacı tarafından işletilen, "Akaryakıt ve LPG Otogaz Satış İstasyonu ve Market" faaliyet konulu işyerinin, anılan parselin, imar planında "park" olarak belirlenmesine ilişkin Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının kesinleştiği ve istasyonun, özel yapı şeklini gerektiren işyeri vasfını yitirdiğinden bahisle, iş yerinin, mevzuat hükümlerine uygun olarak eski haline getirilmesi için 15 gün süre verilmesine, aksi durumda işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edileceğine dair Isparta Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda.

3572 sayılı Kanun'da, belediyelerce ruhsat verilirken dikkate alınması gereken imar ile ilgili düzenlemelerden, işyerinin bulunduğu binanın / taşınmazın mimari projeye aykırılıklar barındırması hususunun anlaşılması gerektiği, nitekim verilecek 15 günlük süre içinde mimari projeye aykırılıkların ruhsat sahiplerince ortadan kaldırılmasının mümkün olduğu; davacının ruhsatının iptaline gerekçe olarak gösterilen imara aykırılığın ise, 3572 sayılı Kanun anlamında imara aykırılık olmadığı, bu noksanlığın davacıdan/işyerinden kaynaklanmadığı ve Yönetmelikte öngörülen 15 günlük süre içinde de davacı tarafından giderilmesinin mümkün olmadığı,

imar planı değişikliğinden önce verilmiş bir ruhsatın, daha sonraki imar planı değişikliği gerekçe gösterilerek iptal edilmesinin hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkelerine de aykırılık oluşturacağı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla; davacının taşınmazının bulunduğu alana ilişkin olarak, ''Akaryakıt servis istasyonu'' kullanım fonksiyonun, park alanına dönüştürülmesine ilişkin imar planı değişiklerinin yargı kararlarıyla hukuka uygun bulunarak kesinleştiği, dolayısıyla anılan taşınmaz üzerinde bulunan davacı şirkete ait akaryakıt ve LPG servis istasyonunun bulunduğu alanın, imar planına aykırı hale geldiği, bu haliyle işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi şartlarının tam olarak oluşmadığı,

her ne kadar yürürlükteki planlara uygun olarak yapı ruhsatı ve iskan belgesi alınarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı davalı idarece düzenlenmiş ise de, yargı kararı üzerine yeni hukuki bir durum oluştuğu ve kazanılmış hak olarak korunacak statünün muhafazasından dolayı kamunun menfaatinin etkilenmemesi gerekeceği dikkate alındığında, bu sebeple kazanılmış hakkın varlığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüyle, Mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar karar verilmiştir.

Anılan kararın davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 46. maddesinde belirtilen temyiz yoluna başvurulabilecek kararlar arasında yer almadığı ve aynı Kanun'un 48/6. maddesinde; temyizin kesin karara karşı yapılmış olması halinde kararı veren mercinin, temyiz talebinin reddine karar vereceği gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesince ... tarih ve E:... sayılı kararla temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu işlemle, ticari faaliyetlerinin süresiz olarak engellendiği ve uyuşmazlığın temyize tabi olması nedeniyle, temyiz başvurusunun reddine ilişkin kararın kaldırılması suretiyle, davanın reddi yolundaki kararın esastan incelemesi gerektiği; davalı idarenin kiracısı olarak bulundukları taşınmazda, ...

Sulh Hukuk Mahkemesinin E:... sayılı kararıyla kira sözleşmesinin, 2028 yılına değin ayakta olduğu ve kiracı olduklarına tespitine hükmedildiği, dava konusu işlemle de idarenin kendilerini taşınmazı tahliyeye zorlayarak, anılan kararı uygulanamaz hale getirmeye çalıştığı; işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının, verildiği tarihteki mevzuat ve imar planlarına uygun olduğu ve buna güvenerek yatırım yaptıkları, hukuka aykırı dava konusu işlemle zarara uğrayacakları belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin; usule ilişkin olan temyiz isteminin reddi kararı yönünden kabulü ve uyuşmazlığın esasına ilişkin davanın reddi kararı yönünden ise, reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

Temyiz isteminin reddi yolunda verilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... sayılı karara karşı yapılan temyiz istemi yönünden yapılan incelemede; Uyuşmazlıkta, öncelikle anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının temyize tabi kararlardan olup olmadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz" başlıklı 46. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, "Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları" hakkında Bölge İdare Mahkemesince verilen kararlar temyize tabi kararlar arasında sayılmıştır.

İncelenen uyuşmazlığın.

Isparta ili, Merkez ilçesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda "Akaryakıt ve LPG Otogaz Satış İstasyonu ve Market" olarak faaliyet gösteren işyerinin, anılan parselin, imar planında "park" olarak belirlenmesine ilişkin Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının kesinleştiği ve istasyonun, özel yapı şeklini gerektiren işyeri vasfını yitirdiğinden bahisle, iş yerinin, mevzuat hükümlerine uygun olarak eski haline getirilmesi için 15 gün süre verilmesine, aksi durumda işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edileceğine ilişkin işlemden kaynaklandığı, başka bir anlatımla;

bir ticari faaliyetin icrasını süresiz olarak engelleyen idari işlemlerden olduğu anlaşılan dava konusu işleme karşı açılan davanın, temyize tabi olduğu, dolayısıyla kesin olarak değerlendirilemeyeceği açık olan karara karşı, davacı tarafından yapılan temyiz isteminin reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Bu itibarla, anılan temyiz isteminin reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... sayılı kararı kaldırılmak suretiyle, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı sayılı kararına karşı yapılan temyiz isteminin esası incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun'un 3. maddesinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idareler belirtildikten sonra, 4. maddesinde, bu idarelerin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde "a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı ve 6. maddesinde ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerlerinin,

anılan yetkili idareler tarafından, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına, ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirileceği, bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgilinin, çalışma ruhsatı almış sayılacağı; ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde ise, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek, işyerinin kapatılacağı hükmü yer almaktadır.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, 4. maddesinin "d" bendinde ikinci sınıf gayrisıhhî müesseseler, konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulmaları gerekmeyen; bununla birlikte müessesenin faaliyetinin gerektirdiği durumlarda, izin verilmeden önce civarında ikamet edenlerin esenlik ve istirahati hususunda konumu, tesisatı ve vaziyeti itibarıyla bir zarar vermeyeceğine kanaat oluşması için inceleme yapılması gerekli müesseseler olarak ve Yönetmeliğin 2 nolu eki Gayrisıhhî Müesseseler Listesinin, "B)İkinci Sınıf Gayrisıhhî Müesseseler" bölümünde,

"5-Petrokimya Sanayii 5.1- 30 ton altında sıvılaştırılmış petrol gazı, sıvılaştırılmış doğal gaz ve sıkıştırılmış doğal gaz ikmal istasyonları ve tüp depolama tesisleri, 5.2- Toplam depolama kapasitesi 500 m3’ten az doğalgaz, petrokimya ve kimyasal ürün depolama tesisleri, 5.3-Marina, akaryakıt ve/veya otogaz istasyonları ile içerisinde yanıcı ve parlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması amacıyla kullanılan en az 8 m3’ten 150 m3’e kadar depolama hacmine sahip depolama tesis ve düzenekleri...

5.5- 250 kg- 500 kg arasında kapasitedeki perakende sıvılaştırılmış petrol gazı tüp satış yerleri." olarak tanımlanmıştır. İşyerlerinde aranacak genel şartlara ilişkin 5. maddesinin "c" bendinde, akaryakıt, sıvılaştırılmış petrol gazı, sıvılaştırılmış doğal gaz ve sıkıştırılmış doğal gaz istasyonlarının, özel yapı şeklini gerektirdiği ve bu işyerleri için yapı kullanma izin belgesinin alınmış olmasının şart olduğu belirtilmiştir.

"İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler" başlıklı 23. maddesinde ise, yetkili idarelerin, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapacağı beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması,

yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı ve beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmayacağı, ikinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerlerinin, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edileceği ve bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgilinin, çalışma ruhsatı almış sayılacağı, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde,

işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilerek, verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyerinin kapatılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun, "Şehirlerarası özel otobüs terminali işletmesi ve akaryakıt istasyonları" başlıklı 80. maddesinde, belediye sınırları ve mücavir alanları içinde, her türlü akaryakıt ile sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) istasyonlarına nazım imar ve uygulama imar plânına uygun olmak kaydıyla belediye tarafından izin verilebileceği ve akaryakıt istasyonlarına izin verilmesi için nazım imar plânında akaryakıt istasyonu olarak gösterilmesinin şart olduğu, bu istasyonlara çalışma ruhsatının, büyükşehirlerde, büyükşehir belediyesi tarafından verileceği hükme bağlanmıştır.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun, "İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali" başlıklı 10. maddesinde "Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir.

Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar.

Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur." "İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder." hükmüne yer verilmiştir.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin, "Muvakkat yapı" başlıklı 61. maddesinde ise, "(1) Uygulama imar planlarına göre tamamı veya bir kısmı umumi hizmetlere rastlayan yerler ile Kanunun 18. madde hükümleri tatbik olunmadan normal şartlarla yapı izni verilmeyen umumi hizmetlere ayrılan ve müracaat gününde 5 yıllık imar programına dâhil olmayan taşınmazlara, taşınmazın kamu eline geçişi sağlanıncaya kadar muvakkat yapı izni verilebilir.

(2) İmar planlarında bulunup da, plana göre kapanması gereken yol ve çıkmaz sokak üzerinde bulunan gayrimenkullere, müracaat gününde 5 yıllık imar programına dâhil olmayan yerlerde muvakkat yapı izni verilebilir... (4) Muvakkat yapı izni, ilgili idare encümeni kararıyla verilir. (5) Yapı tamamlandığında geçici yapı kullanma izin belgesi alınarak kullanılır. (6) Muvakkat yapı izinleri en fazla 10 yıllık süre için verilir.

Uygulama imar planının tatbik olunmaması durumunda bu süre, plan tatbik oluncaya kadar kendiliğinden uzar... (9) Yapı sahibince, muvakkat yapıyı, süresi sonunda veya imar planı tatbik olunduğunda ilgili idaresince tebliğ edildiği tarihten bir ay içerisinde yıkacağı ve maksadının dışında kullanmayacağı, hiçbir hak talebinde bulunmayacağı hususlarını içeren noter onaylı taahhütnamenin ilgili idaresine verilmeden muvakkat yapı izni düzenlenmez...

(12) Muvakkat yapıların mümkün mertebe sökülebilir malzemeden ve buna uygun bir sistemle inşa edilmesi esastır..." düzenlemesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat ile temyiz incelemesine esas dava dosyasının birlikte değerlendirilmesinden; işyerlerine, "Akaryakıt ve LPG Otogaz Satış İstasyonu ve Market" faaliyet konulu ruhsat düzenlenebilmesi için; işyerinin bulunduğu alanın, imar planlarında akaryakıt istasyonu fonksiyonuna ayrılmış olması, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izinlerinin alınmış olması gerektiğinde ve imar planının (fonksiyonunun) değişmesi halinde, öngörülen bu şartları kaybedeceği hususlarında duraksama bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, düzenleyici işlem niteliğindeki, imar planının değişmesi, derhal uygulama zorunluluğu getirmemekte; yine yukarıda yer verilen İmar mevzuatımız uyarınca, öncelikle 5 yıllık imar programının düzenlenmesi ve uyuşmazlık konusu dosya bakımından 'park'a ilişkin proje hazırlanarak gerçekleştirilmeye- uygulanmaya başlaması gerekmektedir. Anılan imar programı ve projeler uygulanmaya başlayıncaya kadar taşınmaza ilişkin mevcut yapı ruhsat ve izinlerinin iptalini zorunlu kılan bir düzenleme bulunmadığı gibi; hali hazırda hiç yapı bulunmasa dahi belirtilen süreç tamamlanana değin imar mevzuatınca 'muvakkat yapı' ruhsatı ile yapılaşma ve bu yapının işyeri olarak kullanılmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, imar plan tadilatının uygulanmasına başlanıp başlanmadığı, başka bir anlatımla taşınmazın, imar programına alınıp alınmadığı, taşınmazdaki yapıların kim tarafından yapıldığı ve yapılar davacı tarafından yapılmış ise, yapı bedelinin ödenip ödenmediği hususları araştırılmaksızın; iş yerinin, mevzuat hükümlerine uygun olarak eski haline getirilmesi için 15 gün süre verilmesine, aksi durumda işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edileceğine ilişkin dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun kabulüyle davanın reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.