Danıştay 4. Daire E.2023/13545 K.2023/6311

2- … Mahallesi Muhtarlığı 3- … 4- … , … , 20- … VEKİLLERİ : Av. …

DAVALI

… Bakanlığı VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU

08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu, anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı ile 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin iptali istenilmektedir.

DAVACILARIN İDDİALARI

DSİ 25. Bölge Müdürlüğünce yapılması planlanan Reşitköy Barajı dahil 25 baraj ve 72 gölet için hazırlanan Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporunun hukuka aykırı olduğu, söz konusu raporun bilimsel gerçeklere aykırı biçimde hazırlandığı, söz konusu raporun mevcut ve olası tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmekten uzak olduğu, bu nedenle Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu, anılan raporun onaylanmasına ilişkin işlemin ve bu işlemin dayanağı niteliğindeki 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Bozma kararına uyulmak suretiyle, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda dosyanın esas kaydının kapatılması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 06/12/2022 tarih ve E:2022/6077, K:2023/10672 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/06/2023 tarih ve E:2023/574, K:2023/1292 sayılı kararı ile bozulması üzerine, bozma kararına uyularak Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İLGİLİ MEVZUAT

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava şartları" başlıklı 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle, "derdestlik" dava açma şartları arasında sayılmış; 115. maddesinde ise, dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde mahkemenin davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.

6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde ise aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukukî korunma sürecini başlatmıştır.

Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. Öte yandan, dava açmaktaki yarar hukuki olmalıdır; ideal veya ekonomik yarar tek başına yeterli değildir.

Dolayısıyla daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki yararı hukukî değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukukî yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır.

Hukukî yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi halinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, "ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı" olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmesi mümkün olmadığından, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere, derdestlik durumunun ortaya çıkabilmesi için uyuşmazlık hakkında birinci dava görülmekte iken ikinci kez dava açılmış olması gerekmektedir.

Dosyanın ve Dairemizin E:2023/13544 sayılı dava dosyasının birlikte incelenmesinden; davanın ilk olarak 12/01/2022 tarihinde ...

İdare Mahkemesinde açıldığı, anılan Mahkemece verilen dilekçe ret kararı üzerine, Balıkesir İdare Vezne Ön Bürosu üzerinden 28/02/2022 tarihinde açılan davanın, Danıştay Genel Yazı İşleri Müdürlüğünün kayıtlarına 07/03/2022 tarihinde girdiği ve Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/1677 sayılı dosyasına kaydedildiği, belirtilen dosyada, 2577 sayılı Kanun'un 3. ve 5. maddeleri uyarınca verilen dilekçe ret kararının davacılara tebliği üzerine, UYAP üzerinden 19/07/2022 tarihinde yenileme dilekçesinin havale edildiği, bu dilekçenin 25/07/2022 tarihinde, Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/5993 sayılı dosyasına kaydedildiği,

öte yandan yenileme dilekçesinin verildiği 19/07/2022 tarihinde, dava açılmasına ilişkin harçlar yatırılmadığından, 25/07/2022 tarihinde, aynı yenileme dilekçesinin UYAP üzerinden havale edilerek, yatırılamamış olan harçların yatırılması üzerine, bu kez 26/07/2022 tarihinde Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/6077 sayılı dosyasının oluşturulduğu anlaşılmıştır.

Bu nedenle, davacılar tarafından UYAP üzerinden Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/5993 sayılı dosyasına, 09/09/2022 tarihinde sunulan dilekçede, anılan dosyada harcın yatırılmamış olarak göründüğü, zira iki kez dava açma iradesinde olunmamasına karşın iki ayrı dava dosyası oluşturulduğundan, belirtilen dosyada yeniden harç istenilmemesi gerektiğinin beyan edildiği halde, harçların kaydedildiği diğer dava dosyası olan işbu dava dosyasındaki harçların, E:2022/5993 sayılı dosyaya aktarılmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle, davacılardan eksik olan başvuru, karar ve yürütmeyi durdurma harçlarının istenilmesi üzerine, söz konusu dosyada belirtilen harçların verilen süre içerisinde yatırıldığı görülmektedir.

Bu durumda, davacıların ayrı bir dava açma iradesi bulunmadığı halde mükerrer olarak açıldığı anlaşılan işbu davaya ait dosyanın esas kaydının kapatılmasına karar verilmesi gerektiği ve davacılar tarafından işbu dosya kapsamında ödenen harçların iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.