Danıştay 4. Daire E.2023/13722 K.2023/6707

Dava konusu istem: İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mevkii, ..., ... nolu pafta, İR:... numaralı sahada yapılan "Kuvars Kumu Maden Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Kapsam Dışı" kararına konu çalışma alanının 787,11 ha olduğu, ancak sonradan verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararında çalışma alanının 12,64 ha olarak sınırlandırıldığı,

dolayısıyla ... tarih ve ... sayılı "ÇED Kapsam Dışı" kararının geçerliliğinin tespiti ile birlikte ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının düzeltilmesi isteğiyle yapılan 17/12/2021 tarihli başvurunun reddine ilişkin .. tarih ve ... sayılı İstanbul Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 25/05/2023 tarih ve E:2023/228, K:2023/5209 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak İdare Mahkemesince verilen kararda; mevzuat ile dava dosyasında bulunan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacı tarafından, işletme ruhsatından kaynaklı işletme hakkını 05/09/2016 tarihinde rödovans sözleşmesi ile ...

Madencilik Nakliyat Petrol San. Tic. Ltd. Şti.'ye devredildiği ve bu ruhsat kapsamında proje tanıtım dosyası (PTD) hazırlama ve başvurma dahil olmak üzere gerekli izin ve onaylar için anılan şirkete vekaletname verildiği, söz konusu vekaletname uyarınca anılan şirket tarafından İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ...

Mevkii, ..., ... nolu pafta, İR:... numaralı sahanın 12,64 ha'lık kısmında "Kum Ocağı ve Eleme Yıkama Tesisi" projesi başvurusu yapıldığı, söz konusu başvuruda kapasite artışı talebinde bulunulduğu ancak, anılan "ÇED Kapsam Dışı" kararının dava konusu alanda geçerli olabilmesi için kapasite artışının yapılmaması gerektiği, söz konusu hususun mevzuatta ve ilgili ÇED kapsam dışı kararında da açıkça belirtildiği görülmüş olup, davacı tarafından 12,64 hektarlık alanla sınırlandırılmış olan "ÇED Gerekli Değildir" kararının düzeltilmesi ve "ÇED Kapsam Dışı" kararının geçerliliğinin tespiti talebiyle yapılan başvurunun,

alan sınırlandırmasının bizzat davacı tarafından yetkili kılınmış şirket tarafından sunulan proje başvurusuyla yapıldığı, davalı idarece herhangi bir alan sınırlaması yapılmadığı, yalnızca talep edilen alan baz alınarak mevzuatta yer verilen kriterlere uygun olarak ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alan projelere özgü sürecin işletildiği ve söz konusu 12,64 hektarlık alan için verilmiş olan "ÇED Gerekli Değildir" kararının kapasite artışına gidilmemesi halinde bu alan dışında kalan 787,11 hektarlık alandaki hukuki durumuna herhangi bir etkisinin olmadığı,

başka bir deyişle "ÇED Kapsam Dışı" kararının 12,64 hektarlık alan haricinde hukuki etkisinin kapasite artırımı ya da alan değişikliği olmaması halinde devam edeceği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ÇED muafiyeti kapsamındaki kazanılmış hakların dikkate alınmaksızın karar verildiği, davacıya ait kum ocağı ve kırma eleme tesisi, 1993 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ÇED Yönetmeliğinin yayımı tarihinden önce üretime ve/veya işletmeye başladığı belgelenen projeler kapsamında olduğu, bu amaçla 09/07/2008 tarihinde davalı idareye yapılan başvuru neticesinde işletme ruhsat alanının (787,11 ha) tamamı için ÇED Yönetmeliğinin geçici 3. maddesi uyarınca ÇED Yönetmeliğinin uygulanmasına gerek olmadığına karar verildiği,

dolayısıyla tüm ruhsat sahası için verilen ÇED muafiyet kararının kazanılmış hak ilkesi gereği korunması gerektiği, davalı idarece dava konusu işlem tesis edilirken ve Mahkemece değerlendirme yapılırken tüm ruhsat sahası için verilen ÇED muafiyeti kararının etkisinin ortadan kaldırıldığı, bu nedenle Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, İdare Mahkemesi kararında açıklanan maddi ve hukuki sebepler karşısında, mevzuata uygun tesis edilen dava konusu işlemin iptalini ve temyiz konusu kararın bozulmasını gerektirici herhangi bir husus bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının onanması gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İlk olarak (dava dışı) ... Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti.; İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mevkii, ... , ... nolu pafta, İR:... numaralı 787.11 ha'lık sahada 18/01/1990 tarihli işletme ruhsatı ile "Kuvars Kumu Maden Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili faaliyet göstermiştir.

Sonrasında işletme ruhsatının (dava dışı) ... Yapı ve Maden San. ve Tic. A.Ş.'ye devredilmesi nedeniyle anılan şirket tarafından söz konusu faaliyetin ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilmesi isteğiyle davalı idareye başvurulmuş, yapılan inceleme neticesinde, ... tarih ve ... sayılı işlemle faaliyetin, ÇED Yönetmeliğinin geçici 3. maddesi uyarınca ÇED kapsamı dışında olduğuna karar verilmiştir.

Söz konusu işletme ruhsatının son olarak davacıya devredilmesi üzerine, davacı, işletme ruhsatından kaynaklı işletme hakkını 05/09/2016 tarihinde rödovans sözleşmesi ile ... Madencilik Nakliyat Petrol San. Tic. Ltd. Şti.'ye devretmiş ve bu ruhsat kapsamında proje tanıtım dosyası hazırlama ve başvurma dahil olmak üzere gerekli izin ve onaylar için anılan şirkete vekaletname verilmiştir.

(Davacı tarafından iddia edildiğine göre, söz konusu vekaletnamedeki yetkiye istinaden ... Madencilik Nakliyat Petrol San. Tic. Ltd. Şti. tarafından gerekli olmamasına rağmen yapılan başvuru üzerine) Davacı adına; İstanbul İli, Çatalca İlçesi, ... Mevkii, ..., .. nolu pafta, İR:... numaralı sahanın 12,64 ha'lık kısmında "Kum Ocağı ve Eleme Yıkama Tesisi" projesi ile ilgili olarak davalı idare tarafından ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.

Rödovans sözleşmesinin 01/11/2019 tarihinde sona ermesi nedeniyle (davacı tarafından ifade edildiğine göre) söz konusu işletme sahasının davacıya iade edilmesi üzerine, davacı tarafından aynı sahada yeni bir maden ocağı açılması planlanmış, ancak davalı idare tarafından ÇED Yönetmeliği kapsamında yükümlülüklerinin yerine getirilmesi istenilmiştir.

Bunun üzerine, davacı tarafından 17/12/2021 tarihinde yapılan başvuru ile; "Kuvars Kumu Maden Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Kapsam Dışı" kararına konu çalışma alanının 787,11 ha olduğu, ancak sonradan verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararında çalışma alanının 12,64 ha olarak sınırlandırıldığı, dolayısıyla ... tarih ve ... sayılı "ÇED Kapsam Dışı" kararının geçerliliğinin tespiti ile birlikte ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının düzeltilmesi istenilmiştir. Söz konusu 17/12/2021 tarihli başvuru, davalı idare tarafından ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedilmiştir.

Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.

25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve "Kum Ocağı ve Eleme Yıkama Tesisi" projesiyle ilgili olarak "ÇED Gerekli Değildir" kararının verildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; g) Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak,

projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler. Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için.

ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler.

(3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez.

(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 15. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2 listesinde yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-2 listesinde belirtilen projeler, seçme, eleme kriterlerine tabidir." kuralına yer verilmiştir.

16/12/2003 tarih ve 25318 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve "Kuvars Kumu Maden Ocağı ve Yıkama-Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak "ÇED Kapsam Dışı" kararının verildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Geçici 3. maddesinde; "7/2/1993 tarihli ve 21489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinden önce uygulama projeleri onaylanmış veya çevre mevzuatı ve ilgili diğer mevzuat uyarınca yetkili mercilerden izin, ruhsat veya onay ya da kamulaştırma kararı alınmış veya yatırım programına alınmış veya mevzi imar planları onaylanmış projelere ve bu tarihten önce üretim ve/veya işletmeye başladığı belgelenen faaliyetlere bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alan projeler ile ÇED Yönetmeliğinin kapsamı dışında değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamıyla birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-2 listesinde yer alan projeler seçme eleme kriterlerine tabi olmakla birlikte, (diğer ÇED Yönetmeliklerinde olduğu gibi) 2003 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ÇED Yönetmeliğinde de, 1993 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ÇED Yönetmeliğinden önce üretim ve/veya işletmeye başladığı belgelenen faaliyetlere ÇED Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmayacağı kuralı getirilmiştir.

Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, alan sınırlandırmasının bizzat davacı tarafından yetkili kılınmış şirket tarafından sunulan proje başvurusuyla yapıldığı, davalı idarece herhangi bir alan sınırlaması yapılmadığı yalnızca talep edilen alan baz alınarak mevzuatta yer verilen kriterlere uygun olarak ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alan projelere özgü sürecin işletildiği ve söz konusu 12,64 hektarlık alan için verilmiş olan "ÇED Gerekli Değildir" kararının kapasite artışına gidilmemesi halinde bu alan dışında kalan 787,11 hektarlık alandaki hukuki durumuna herhangi bir etkisinin olmadığı,

başka bir deyişle "ÇED Kapsam Dışı" kararının 12,64 hektarlık alan haricinde hukuki etkisinin kapasite artırımı ya da alan değişikliği olmaması halinde devam edeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, ... tarih ve ... sayılı işlemde projenin, ÇED Yönetmeliğinin geçici 3. maddesi uyarınca ÇED kapsamı dışında olduğuna karar verilirken, proje kapsamında herhangi bir proses değişikliği, kapasite artırımı, alan genişlemesi halinde davalı idareye başvuruda bulunulması gerektiği de vurgulanmış olup, dava dosyasına sunulan satış bilgi formu/işletme faaliyet raporları incelendiğinde,

"ÇED Kapsam Dışı" işlemine esas 2008 yılı toplam üretim miktarı 230.364 ton/yıl iken, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararından sonra (örneğin) 2020 yılında toplam üretim miktarının 632.537 ton/yıl olduğu, dolayısıyla 2008 tarihli "ÇED Kapsam Dışı" kararına esas kapasitenin aşıldığı dikkate alındığında, "ÇED Kapsam Dışı" kararındaki koşulların değişmesi nedeniyle anılan kararın geçerliliğinin devam ettiğinden söz edilemeyeceğinin kabulü gerekmektedir.

Bu durumda, gelinen aşama itibarıyla proje alanında ve/veya projenin kapasitesinde artış yapılmasının planlanması halinde, söz konusu proje için sadece ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğu dikkate alınarak ÇED Yönetmeliği kapsamında başvuru yapılması gerektiği sonucuna varıldığından, "ÇED Kapsam Dışı" kararının 12,64 hektarlık alan haricinde hukuki etkisinin kapasite artırımı ya da alan değişikliği olmaması halinde devam edeceği gerekçesiyle davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktdır.