Danıştay 4. Daire E.2023/4755 K.2024/6941

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Diyarbakır İli Çermik İlçesi ... Mevkiinde bulunan 6360 sayılı yasadan önce Diyarbakır İl Özel İdaresine ait olan termal sondaj kuyusu işletme ruhsatının Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine devredildiği ve öncesinde Diyarbakır İl Özel İdaresi ile olan kira sözleşmesinin 05/07/2012 tarihinde sona erdiğinden bahisle 2012-2013 yıllarına ait 86.671,00 TL kira bedeli ve 2012-2013 yıllarına ait gayri safi hasılatın %1'i tutarındaki idare payının ödenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı davalı idare işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu su kaynağını hukuki bir hakkı olmadan işgal ettiği sabit olan davacıdan işgal nedeniyle ecrimisil istenilmesinden hukuka aykırılık bulunmamakta ise de, rayiç değerin yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri doğrultusunda objektif ölçütler ve aynı bölgede bulunan taşınmazlara yönelik emsal niteliğindeki kira ve/veya ecrimisil bedelleri,

gerekirse ilgili kuruluşlaradan bu bölgeye yönelik rayiç bedel görüşleri de alınmak suretiyle belirlenecek olan rayiç değerler üzerinden ecrimisil tahakkuk ettirilmesi gerekmekte iken söz konusu hususlara riayet edilmeden daha önceden yapılan ve davacı tarafın kabul etmediği kira sözleşmesi üzerinden bedel belirlemesi yoluna gidilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; 6360 sayılı yasa uyarınca Termal Sondaj kuyusunun hak ve borçları ile taraflarına devredilmesi ile birlikte idarece İl Özel İdaresince belirlenen değer üzerinden 2886 yasaya uygun olarak ecrimisil beledinin talep edildiğini, bedelin daha önce davacı ile Mülga İl Özel idaresi tarafından imzalanan kira sözleşmesine Maliye Bakanlığının belirlediği yeniden değerleme oranının uygulanması suretiyle Kıymet Takdir Komisyonu tarafından objektif bir değerlendirme sonucu belirlendiğini dava konusu işlem davacı idarenin haksız işgali sonucu hukuka uygun olarak tesis edildiği, eksik inceleme hatalı değerlendirme sonucu verilen kararın usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Dosyanının incelenmesinden, dava konusu mülkiyeti Diyarbakır İl Özel İdaresine ait olan Çermik İlçesi, Hahambaşı mevkiinde bulunan jeotermal su kaynağının işletme hakkı 6360 sayılı yasa gereğince 2014 yılı itibariyle Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine devredilmiş olup,

söz konusu su kaynağın kullanımına ilişkin olarak Diyarbakır İl Öze İdaresi ile Çermik Belediye Başkanlığı arasında daha önceden 2007 yılında imzalanan 5 yıllık kira sözleşmesi 05/07/2012 tarihinde sona ermesi üzerine bu tarihten sonra 10.04.2013 tarihli il Encümen kararı ile 01/04/2013 tarihli Kıymet taktir komisyon raporu (5686 Say Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Minaralli Sular Hakkkında Kanun'un 10 (e) ve Geçici 1 mad (a) bendi ile 2886 say yasanın ilgili maddeleri uyarınca hazırlanan) doğrultusunda 3 yıl için hazırlanan kira sözleşmesinde yıllık kira bedelinin 43.335,60 TL olarak davalı idareye teklifi üzerine bu teklifin fahiş olduğu öne

sürülerek Çermik Belediyesi'nce kira sözleşmesinin imzalanmaması ve 6360 Sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesi sonrasında İl Özel İdaresinin tüzel kişiliği sona ermesi üzerine işletme ruhsatının davacı Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi'ne devrolunduğundan bahisle belirlenen bu bedelin, 06.07.2012 tarihinden itibaren kira sözleşmesi olmadan kaynağın kullanılmasına devam edildiği gerekçesiyle ecrimisil olarak davacı idareden tahsili için dava konusu işlemi tesisi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır

23/07/2004 günlü, 25531 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun (dava konusu işlemin yapıldığı tarihteki haliyle) “Büyükşehir Belediyesinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları" başlıklı 7. madddesinin 1. fıkrasının (m) bendinde; "Büyükşehirin bütünlüğüne hizmet eden sosyal donatılar, bölge parkları, hayvanat bahçeleri, hayvan barınakları, kütüphane, müze, spor, dinlence, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek" hükmü yer almaktadır.

6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un "Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi" başlıklı 1. maddesi,

"(2) Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Eskişehir, Erzurum, Gaziantep, İzmir, Kayseri, Konya, Mersin, Sakarya ve Samsun büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır."

Kanunun "Çeşitli hükümler" başlıklı 3. maddesinde de; "(2) Mevzuatla il özel idarelerine yapılan atıflar bu Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılan il özel idareleri için ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, Hazineye, valiliklere, büyükşehir belediyelerine ve bağlı kuruluşlarına veya ilçe belediyelerine yapılmış sayılır.

Tüzel kişiliği kaldırılan il özel idarelerine 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ve diğer mevzuatla verilmiş olan yetki, görev ve sorumluluklar ilgisine göre bu kurum ve kuruluşlar tarafından kullanılır ve yerine getirilir. Söz konusu il özel idarelerinin mahkemelerde süren davaları ile il özel idaresi olarak faaliyet gösterdikleri dönem ve yapılan işlemlere ilişkin olarak açılacak davalarda muhatap, devir işleminin yapıldığı ilgili kurum ve kuruluştur."

(8) İl özel idarelerinin tüzel kişiliğinin kaldırıldığı illerde; ...(b) 5686 sayılı Kanuna göre verilen idare payına ilişkin gelirler ve harçlar ile aynı Kanun gereğince valiliklerce yapılan ihalelerden elde edilen gelirler, genel bütçeye gelir kaydedilir. hükmünü amirdir.

Geçici madde 1 – (1) Bu Kanundaki devir, tasfiye ve paylaştırma işlemlerini yürütmek üzere vali tarafından, bir vali yardımcısının başkanlığında, valinin uygun göreceği kurum ve kuruluş temsilcilerinin ve ilgili belediye başkanlarının katılımıyla devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonu kurulur. Bu komisyona yardımcı olmak üzere valinin görevlendirmesi ile alt komisyonlar da kurulabilir...

(4) Bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idareleri; personelini, her türlü taşınır ve taşınmaz malları ile hak, alacak ve borçlarını bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde valiliğe bildirir. Bu idarelerin taşınmazlarının satışı, tahsisi ve kiralanması, iş ve toplu iş sözleşmesinin yapılması, her türlü imar uygulaması (inşaat ruhsatı hariç), iş makineleri ve diğer taşıtların satışı ile borçlanmaları İçişleri Bakanlığının onayına bağlıdır...

(5) Bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmesine karar verilir.

Devir işlemi, yapılacak ilk mahalli idareler genel seçimi tarihinde uygulamaya konulur. Maliye Hazinesine devredilen taşınmazlar Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla kullanmakta olan kurumlara tahsis edilmiş sayılır.

Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan Maliye Bakanlığınca, bu Kanunun 1 inci maddesiyle tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerine, belediyelere ve köy tüzel kişiliklerine tahsis edilmiş olanlar; kuruluş kanunlarıyla kendilerine verilen kamusal nitelikteki görevleri yerine getirmeleri amacıyla ve komisyon kararıyla; ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşlarına, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına, büyükşehir belediyelerine, büyükşehir belediyelerinin bağlı kuruluşlarına ve ilçe belediyelerine tahsis edilmiş sayılır.

(11) Yapılacak devir, tasfiye ve paylaştırma işlemleri ve hizmetlerin yürütülmesi bakımından bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 5216 sayılı Kanunun ek 2 nci maddesi hükümleri uygulanır.

6360 sayılı Kanunun 36. maddesi uyarınca, bu Kanun'un 1. maddesi ve 2. maddesi ilk mahalli idareler genel seçiminde (30/03/2014) yürürlüğe girmiştir.

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu' nun Mülkiyet ve Ruhsat Başlıklı 4. maddesini (1) fıkrasında Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup bulundukları arzın mülkiyetine tâbi değildir. Kaynağa ilişkin faaliyetlerin yapılabilmesi için bu Kanuna göre Ruhsat alınması zorunludur. Hükmü düzenlenmiştir.

Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından tesis edilen 24/07/2014 tarih ve 3943 sayılı dava konusu işlemle kira sözleşmesinin 05/07/2012 tarihinde sona erdiğinden bahisle 2012-2013 yıllarına ait 86.671,00-TL kira bedeli ve 2012-2013 yıllarına ait gayri safi hasılatın %1'i tutarındaki idare payının ödenmesi talep edilmiş ise de; dava konusu ecrmisil alacağına ilişkin talep edilen dönemin yukarıda yere alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, 6360 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden önceki döneme ilişkin olduğu ve anılan dönemde doğan hak ve alacağa ilişkin İl Özel İdaresinin yetkili bulunduğu ve dava konusu yerin, komisyon kararı ile Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine devredildiğine ilişkin dosya kapsamında bilgi ve belge bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla; İdare Mahkemesince, verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararda sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmamaktadır.