Danıştay 4. Daire E.2023/5238 K.2024/6989

Dava konusu istem: İstanbul İli, Eminönü İlçesi,...Caddesi, ... ada, ... sayılı parselde bulunan davalı idareye ait 1840 m² zemin+ 3 katlı bina şeklindeki taşınmazın (... Han), kira süresi sona eren davacı tarafından 01/11/2016-13/04/2017 tarihleri arasında oyuncak ve hediyelik eşya satış yeri olarak kullanılmaya devam edilmek suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 669.166,67 TL ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idareye ait taşınmazda kiracıyken 31/12/2015 tarihi itibariyle kira kontratı yenilemeyen davacının bu tarihten itibaren anılan yerde işgalci durumda olduğu ve söz konusu taşınmazı tahliye ettiği 13/04/2017 tarihine kadar davalı idare tarafından 2886 sayılı Kanunun 75. maddesi uyarınca ecrimisil istenebileceği;

davacının davalı vakfa ait taşınmazı işgali nedeniyle önceki yıllarda olduğu gibi taraflar arasındaki sözleşmenin sona erdiği 31/12/2015 tarihinde ödenen kira bedelinin ÜFE-TÜFE oranlarında arttırılması suretiyle ecrimisil hesaplanması gerekirken, emsal ve rayiç bedele göre ecrimisil bedeli hesaplandığı anlaşıldığından, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dosyadaki bilgi ve belgeler ile Dairelerince hükme esas alınmaya yeterli görülen bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde, davalı idareye ait taşınmazın 01/11/2016-13/04/2017 tarihleri arasındaki dönemde davacı tarafından fuzulen işgal edilmesi nedeniyle toplam 500.834,70 TL ecrimisil bedeli istenebileceği, bu durumda, dava konusu işlemin anılan miktara ilişkin kısmında hukuka aykırılık, fazladan tahakkuk ettirilen kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kısmen reddine, Mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin 168.331,97 TL'lik kısmının iptaline, 500.834,70 TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, emsal ve rayiç bedele göre hesaplanan ecrimisil bedelinin hukuka uygun olduğu, uyuşmazlık konusu taşınmazın konumunun yer itibariyle değerli olduğu, daha düşük tutarda ecrimisil belirlenmesinin hak ve nefaset kuralları ile bağdaşmadığı, temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz." hükmüne yer verilmiştir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde, "ecrimisil", Hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın İdarece talep edilen tazminat; "fuzuli şagil" ise, kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır.

Anılan Yönetmelik hükümlerine dayanılarak çıkarılan 20/08/2011 tarih ve 28031 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle 20/08/2011 tarihinde yürürlüğe giren 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında, "Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde;

tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere, tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde birbuçuğundan;

belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için ise taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edilir." 5. fıkrasında ise "Emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri belirlenmemiş olan Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan yerler için ecrimisil tespit ve takdirinde, birim değeri belirlenen en yakın emsal taşınmazın emlak vergisine esas metre kare birim değeri dikkate alınır." hükümleri yer almıştır.

Dosyanın incelenmesinden, İstanbul İli, Eminönü İlçesi, ...Caddesi, ... ada, ... sayılı parselde bulunan davalı idareye ait 1840 m² zemin+ 3 katlı bina şeklindeki taşınmazın (... Han), kira süresi sona eren davacı tarafından 01/11/2016-13/04/2017 tarihleri arasında oyuncak ve hediyelik eşya satış yeri olarak kullanılmaya devam edilmek suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 669.166,67 TL ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için İdare Dava Dairesince istinabe yoluyla yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen ve karara dayanak alınan bilirkişi raporunda; taşınmazın emlak vergisine esas değeri, emsal ecrimisil bedelleri, taşınmazın ...

Meydanına cepheli ve Tarihi Mısır Çarşısına komşu olması, ticari sirkülasyonunun oldukça yüksek yerde bulunması, tüm Belediye hizmetlerinden faydalanması, ticari amaçlı kullanılması ve davalı idare ile davacı arasında 2015 yılı için belirlenen aylık kira bedeli dikkate alınarak, 2016 yılı için aylık ecrimisil getirisinin değişen ekonomik koşullara göre 90.000 TL olarak belirlendiği, bu değere yeniden değerleme oranı uygulanarak 2017 yılı ecrimisil getirisinin de hesaplandığı;

yapılan hesaplamalar neticesinde dava konusu taşınmaz için 01/11/2016-13/04/2017 tarihleri arasındaki işgal dönemi için 500.834,70 TL ecrimisil bedeli istenebileceği, davalı idare tarafından istenilen ecrimisil ile aradaki farkın ise ecrimisilin uygun emsal kullanılarak belirlenmemesinden kaynaklandığı sonucuna ulaşıldığı görülmektedir.

İşgal nedeniyle alınan bir tazminat olan ecrimisilin tutarının hesaplanmasında; taşınmazın mevkii, kullanım şekli, elde edilen gelir, altyapı, ulaşım kolaylığı, varsa önceki dönem kira ve emsal ecrimisil bedelleri gibi tüm faktörlerin etkili olduğu, ayrıca 336 Sıra No.lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin %3'ünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edileceği hükmü ile emsal ecrimisil ve kira bedellerinin de dikkate alınması gerektiği kuşkusuzdur.

Ecrimisil istenilen dava konusu taşınmaz, Vakıflar Genel Müdürlüğünün hüküm ve tasarrufu altında kalan bir alan olup, ecrimisil istenilen dönemler dikkate alındığında 20/08/2011 tarihinde yürürlüğe giren 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nden sonraki döneme ilişkindir.

Bu durumda; temyize konu kararda ve dayanağı bilirkişi raporunda taşınmazın emlak vergisine esas değerinin dikkate alınmadığı, taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin %3'ünden az olmamak üzere ecrimisil belirlenmesi gerektiği kuralının açık olduğu göz önünde bulundurulduğunda, gerek duyulması halinde bilirkişilerden de ek rapor alınarak taşınmazın emlak vergi değerinin %3'ünden de az olmayacak şekilde birim bedelin dava konusu döneme yeniden değerleme oranı uygulanarak uyarlanması suretiyle hesaplama yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, hatalı değerlendirmeye dayalı olarak verilen İdare Dava Dairesi kararının iptale ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.