Danıştay 4. Daire E.2023/9185 K.2025/250

Dava konusu istem: Bayrampaşa Hal Kompleksi no:... adresinde faaliyetini sürdüren ... adı ile faaliyette bulunan işyerinin, davacı şirkete devri amacıyla yapılan 24/12/2018 tarihli başvurunun, devir bedelinin ödenmemesi nedeniyle reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... (ve ...) sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda. İstanbul Bayrampaşa Hali'nde 11 nolu dükkanın kiracısı olarak ...'ın aynı işyerinde uzun yıllardır sebze-meyve komisyoncusu olarak çalıştığı, aynı işyerinde aynı işe, tek ortağı ... olan, ... Gıda İnş. Turz. Naki. Otom. San. Tic. A.Ş. üzerinden devam etmek istediği, davalı idare tarafından ...

Halleri Hakkındaki Yönetmeliğin 32. maddesi uyarınca devir için ödemesi gereken devir ücretinin ödememesi nedeniyle devir talebinin reddine karar verilmiş ise de, burada önceki kiracının kira konusu işyerini yeni bir şirkete devretmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı, yapılan işlemin nevi değişikliği olduğu, şahıs şirketinin tüzel kişiliği olan anonim şirkete dönüştürüldüğü,

gerçek kişi kiracının ticari işletmesini tek ortaklı ticari şirkete dönüştürmesi halinde, ticari şirket işletmenin devamı sayılacağından eski şirketin hak ve borçlarının yeni şirket için geçerli olacağı, nevi değişikliği işlemlerinde devir ücreti alınamayacağı hususları dikkate alındığında, davacının 24/12/2018 tarihli başvurusunun devir bedeli ödenmemesi nedeniyle reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... (ve ...) sayılı dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasında, kiralanan işyerlerinin, vefat etme veya iş göremeyecek derecede kaza geçirme, hastalık ya da yaşlılık gibi zaruri hallerde kanuni mirasçılara devredilebileceği ve 4. fıkrasında ise, birinci fıkrada belirtilen nedenlerden dolayı yapılan devir işlemlerinden herhangi bir ücret tahsil edilmeyeceği düzenlemesine yer verilmiş olması karşısında, devir işlemlerinden ücret alındığı ve ... adına olan ferdi işletmenin tüzel kişiliğe dönüşümünde,

mevcut kira sözleşmesinin sona erip, tüzel kişilik ile yeni bir sözleşme düzenlenmesi gerekmekte iken, ferdi işletmenin tüzel kişiliğe dönüşümü hususunun Kanunun 11. maddesinde sayılan kira sözleşmesi fesih nedenlerinden biri olmadığından, davacı tarafın devir talebinin reddine karar verildiği ve işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddiye kararın gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'da toptancı hallerindeki işyerlerinin, kiralama veya satış yoluyla işletileceği; kira bedelini, belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödemeyenler ile teminatını süresinde vermeyenlerin veya eksilen teminatını süresinde tamamlamayanların (madde 11/4-a) ve kiraladıkları işyerlerini Bakanlıkça belirlenen sebepler dışında başkasına devredenlerin ya da kiraladıkları veya satın aldıkları işyerlerini herhangi bir şekilde kullandıranların (madde 11/4-ı),

işyerinin kiralanması veya satılmasında ya da satış yerinin kiralanması veya tahsisinde ilgili yönetmelikte belirlenen şartları taşımadıkları veya sonradan kaybettikleri anlaşılanların (madde 11/4-l), kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verileceği kuralına yer verildikten sonra 17. maddesinin 5. fıkrasında belediyelere, yetki alanlarıyla sınırlı olmak kaydıyla, bu Kanun ve ilgili yönetmelik hükümleriyle Bakanlık düzenlemeleri çerçevesinde gerekli denetim ve uygulamaları yapmakla görevli ve yetkili oldukları kurala bağlanmıştır.

Anılan Kanunun 2. maddesinin "d" bendinde hal rüsumu, malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden ödenen meblağ olarak tanımlanmıştır.

07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'te de yukarıda incelenen Kanun hükümlerine paralel düzenlemeler bulunmakla birlikte "devir ücreti" düzenlemesinin sadece "Toptancı hallerinin işletilmesi ve devri" başlıklı 14. maddesinde "(1) Belediye toptancı halleri belediyeler, özel toptancı halleri ise işletmecileri tarafından işletilir.

Belediyeler, kurdukları toptancı hallerinin işletilmesini belediye meclisince belirlenecek süre, bedel ve koşullarda devredebilir. Devir, belediyenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz." ifadesiyle düzenlendiği.

Hal bünyesindeki işyerlerinin devri ve işyerlerini devralacaklarda aranılacak koşulların düzenlendiği "İşyerlerinin devri" başlıklı 32. maddesinde ise, devir işleminin ücrete tabi olduğu yolunda bir düzenlemeye yer verilmediği; bununla birlikte 4. fıkrasında "Birinci fıkrada belirtilen nedenlerden dolayı yapılan devir işlemlerinden herhangi bir ücret tahsil edilmez." düzenlemesine yer verilmiştir.

Dava dosyasının incelenmesinden.

Bayrampaşa Hal Kompleksi no:... adresinde kiracı sıfatıyla ticari faaliyetini sürdüren ...'ın, kiracısı olduğu işyerini, kurucu ve tek ortağı olduğu davacı şirkete devretmek ve davacının da devralmak amacıyla 24/12/2018 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Hal Müdürlüğü'ne başvuruda bulunduğu; başvurunun ise, ... tarih ve ... (ve ...) sayılı işlemle "...Yönetmeliğin, 32. maddesinin birinci fıkrasında; kiralanan işyerlerinin, vefat etme veya iş göremeyecek derecede kaza geçirme, hastalık ya da yaşlılık gibi zaruri hallerde kanuni mirasçılara devreditebileceği;

aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise, birinci fıkrada belirtilen nedenlerden dolayı yapılacak devir işlemlerinden herhangi bir ücret tahsil edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Başvuru dosyanızın incelenmesinde: devir bedelinin ödenmediği tespit edildiğinden talebinizin cihetine gidilememiştir." gerekçesiyle reddedilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Dava konusu işlemde işaret edilen yönetmelik ve dayanağı kanun hükümlerinde devir ücreti ödenmesi gerektiği yolunda her hangi bir düzenleme bulunmadığı; kanunda düzenlenmeyen ve yönetmelikle düzenlenebileceği hususunda herhangi bir atıfta da bulunulmayan "devir ücreti" ödemenin, mefhumu muhalifinden hareketle şart koşulmasına ilişkin dava konusu işlemin her hangi bir hukuksal dayanağı bulunmadığı tabidir.

Her ne kadar İdare Mahkemesince, işlemin sebep unsuru yönünden inceleme yapılmaksızın, gerçek kişi kiracının ticari işletmesini tek ortaklı ticari şirkete dönüştürmesi- nevi değişikliği işlemlerinde devir ücreti alınamayacağı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de; dava konusu işlemin yasal dayanağının bulunmaması nedeniyle hukuka aykırı olduğu ve iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından kararda sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiş olup, anılan İdare Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu kararın, 2577 sayılı Kanun'un 49/1-a bendi uyarınca gerekçesi değiştirilerek onanması gerekmiştir.