Danıştay 4. Daire E.2023/9769 K.2024/6959

Dava konusu istem: Diyarbakır ili, Yenişehir ilçesi, ... mahallesinde yer alan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, yapılan toplulaştırma işlemleri sonucunda parselin batı sınırında yol bulunduğu, ancak yola bitişik parsel malikleri tarafından bu yolun kapatılarak işlevsiz hale getirildiği ve bu sebeple maliki olduğu parsel içindeki evine yol olmaması sebebiyle gidemediği belirtilerek, toplulaştırma sonucu konutunun önünden geçen yolun güzergahının belirtilerek yer tesliminin yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik tesis edilen Devlet Su İşleri ... Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idarenin toplulaştırma işleminin akabinde davacının evinin batı kısmından geçen yolun çaplı yer teslimi tutanağı düzenlenerek belirtilmesi gerektiği halde, uyuşmazlık konusu alan için Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetlerinin 29/08/2013 tarihinde tamamlanarak tescil edildiği ve yolun tespitinin yapılamayacağı yönünde cevap verildiği görüldüğünden, bu haliyle tesis edilen davaya konu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Diğer parsel maliklerinin yola ayrılan alana tecavüz ederek kullanılamaz hale getirmelerinden davalı kurumun sorumlu tutulamayacağı, yola ayrılan alanın çaplı krokide de bulunduğu, bu hususun tapuya tescil edildiği, davacının parselini kullanamamasına sebep olan müdahalenin, müdahalenin men'i ile hallolacak bir konu olduğu, tapuda yol olarak ayrılmış bir yeri davacı malikin değil, belediyenin koruması gerektiği, iş bu davada muhatabın davalı kurum olmadığı ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması,

umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; Diyarbakır ili, Yenişehir ilçesi, ... mahallesinde yer alan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, yapılan toplulaştırma işlemleri sonucunda parselin batı sınırında yol bulunduğu, ancak yola bitişik parsel malikleri tarafından bu yolun kapatılarak işlevsiz hale getirildiği ve bu sebeple maliki olduğu parsel içindeki evine yol olmaması sebebiyle gidemediği belirtilerek, toplulaştırma sonucu konutunun önünden geçen yolun güzergahının belirtilerek yer tesliminin yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik tesis edilen işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Toplulaştırma kapsamında davacının eski taşınmazına karşılık tahsis edilen taşınmazın davacıya teslim edildiği, davacının taşınmaz üzerine ev yaptığı, toplulaştırma projesi ile taşınmazın batısında taşınmaza ulaşım sağlamak için yol planlandığı, zeminde de yol olarak belirlendiği ancak ...

Tüketici Mahkemesinin E:... sayılı dosyasına sunulan 09/07/2018 tarihli bilirkişi raporu ile komşu parsel maliklerince taşınmaza giden yolun kapatılarak işlevsiz hale getirildiği tespit edildiğinden toplulaştırmaya ilişkin işlemler usulüne uygun tamamlandıktan sonra, planlanan ve zeminde de tespit edilen yolun komşu maliklerce kapatılması durumunda toplulaştırma idaresince yapılacak bir işlem olmadığı, bu sebeple dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki İdare Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.