Danıştay 4. Daire E.2023/9893 K.2024/6958

Dava konusu istem: 07/11/2008 tarih ve 27047 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 01/10/2008 tarih ve 2008/14227 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca, Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden, yeni tahsis edilen taşınmaz ile eski taşınmaz arasında konum ve verimlilik esasları bakımından büyük bir farklılığın bulunmadığı, çok az bir derecelendirme farklılığı olması durumunun da yeni parsel alanının 6.616,46 m2 arttırılarak giderildiği, yeni tahsis edilen taşınmazın en-boy oranı, sulama yönü ve yol durumunun teknik ve fiziki koşulların verdiği imkanlar çerçevesinde teknik talimatnameye uygun olarak düzenlendiği,

yapılan kesintinin yasal sınır olan %10’un altında olduğu, toplulaştırma işlemi sonucu davacıya yeni tahsis edilen yerin tek parça halinde (tam mülkiyet hisse değerinde) olduğu, davacının taşınmazını kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminin arazi toplulaştırmasının amacına, dağıtım ilke ve esaslarına uygun olarak yapıldığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin anılan taşınmaza ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Eski sulanabilir arazinin yerine kısmen verimsiz, eğimli, kıraç nitelikli ve piyasa rayiç bedelinin altında arazi tahsis edildiği, arazinin fiilen 4-5 parçaya bölünmüş olduğu, derecelendirme sonucu tahsisin artırılması gerekirken düşürüldüğü, eski parselin şekli düzgün dikdörtgenken yenisinin girintili-çıkıntılı olduğu, eksik ve hatalı bilirkişi raporuna istinaden karar verildiği, alınan uzman raporunda yapılan derecelendirme dahil toplulaştırma işleminin hatalı olduğunun tespit edildiği, arazi içerisindeki Karadeniz deresinin yazın kuruduğu hususu bilirkişi raporunda belirtilmiş ise de arazide 1-2 metreden su çıkarma imkanının bulunduğu,

dere yatağında halen yeşil bitki örtüsünün bulunduğu, bu hususun bilirkişi raporunun yüzeysel hazırlandığının kanıtı olduğu, alınan uzman raporu dikkate alınarak yeniden oluşturulacak bilirkişi marifetiyle keşif yapılması gerektiği, emsal Mahkeme kararları bulunduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması,

umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden.

Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, mevzuat hükümleri ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden; her ne kadar bilirkişi raporunda yeni tahsis edilen taşınmaz ile eski taşınmaz arasında konum ve verimlilik esasları bakımından büyük bir farklılık gözlemlenmediği,

çok az bir derecelendirme farklılığı olması durumunun da yeni parsel alanının 6.616,46 m2 arttırılarak giderildiği, toplulaştırmaya dahil edilen davacıya ait parseller ile yeni tahsis edilen yerlerin ilişkisinin gözetildiği, hukuka ve fiili duruma uygun işlem tesis edildiği, davacının toplulaştırma işlemine dahil edilen taşınmazının tek parça halinde ve 1/1 tam mülkiyet hisse değeri ile verildiği, davacının toplulaştırma kapsamındaki parselinin konum olarak sınırlarının kaydırılması ve dikdörtgen şeklinin korunamamış olmasının yol ve sulama kanalı planlaması nedeniyle mümkün olmadığı,

yapılan Kamu Yatırım Payı kesintisinin %10 nun altında olduğu, yapılan işlemin toplulaştırmanın amacına ve ilkelerine uygun yapıldığı kanaatine varılmış ise de, davacının eski taşınmazının şeklinin daha düzgün olduğu, toplulaştırma ile yeni tahsis edilen taşınmazın iki köşesinde cep şeklinde alanlar oluşturulduğu, yeni taşınmazın içinden geçen iki kadim köy yolu ile davacının taşınmazının 4 parçaya bölündüğü,

bu durumda bu alanların sürüm ve hasadının ayrı ayrı yapılması gerektiğinden tarımsal üretim ve verimliliğin azalacağı anlaşıldığından toplulaştırma işleminin anılan taşınmaza ilişkin kısmında hukuka uygunluk, aksi yöndeki İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.