Danıştay 4. Daire E.2023/9929 K.2025/2711

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında maliki olduğu Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasına ilişkin işlemin anılan parsel yönünden iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacının eski kadastro parselinden gelen hak edişine karşılık verilen yeni parsellerin aynı arazi ve toprak karakteristiklerinde ve tarımsal verimliliklerinin eşdeğer düzeyde olduğu ancak ortada herhangi bir teknik,

hukuki ve fiili zorunluluk bulunmamasına rağmen “drenaj kanalı” vasfındaki parsellerin yasal kesinti oranına göre çok düşük hesaplanan Kamu Ortak Kullanım Payından (KOKP) karşılanmayarak davacının hak edişinden verildiği ve kanal kenarlarının yol olarak kullanılabileceği ön görülmüş ise de geçişlerin, parsellerden kendisine tahsis yapılan malikler tarafından engellenmesi durumunda drenaj kanalları güzergahında oluşturulan ... ada ... nolu, ... ada ... nolu, ... ada ... nolu,

... ada ... nolu ve ... ada ... nolu parsellerden cephe alacak şekilde oluşturulmuş olan parsellere ulaşımın mümkün olamayacağı anlaşıldığından yapılan toplulaştırma işleminde, toplulaştırma amacı ve ilkeleri ile hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, toplulaştırma işlemi sonucunda oluşturulan parsellerin bir çok parsele cephe sağladığı, bu parsellerin aralarında davacının da bulunduğu bir kısım maliklere tahsis edildiği, toplulaştırma işleminden sonraki süreçte bu parsellerin bulunduğu alandaki geçişlerin engellenmesi durumunda parsellere geçiş sağlanamayacağı belirtilmişse de toplulaştırma uygulaması öncesinde de kanal güzergahı altında kalan parsellerin hissedarları malikler tarafından, önceden de tarım arazisi olarak kullanılamadığı, söz konusu parsellerin kamulaştırma işlemi tamamlanmadığından dolayı gerçek kişiler adına tahsis edilmiş olduğu,

bu hisselerin tamamı kanal altında kaldığından dolayı, yola irtibatlarının hisse bazında sağlanmasının teknik olarak mümkün olmadığı, toplulaştırma sonrasında, parsellerin yola cepheli olacak şekilde, sulama imkânlarından en iyi şekilde yararlanması sağlanarak ve mümkün olduğunca düzgün şekillerde planlandığından, toplulaştırma amacına ve hukuka uygun olarak işlem tesis edildiği belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 6. maddesi;..."Toplulaştırma alanlarında gerçek kişilerle kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait araziden projenin özelliğine göre, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için % 10’a kadar katılım payı kesilir. Toplulaştırma nedeniyle kapanan yollarla, yol fazlalıkları da aynı amaç için kullanılır. Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez.

Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eş değer Hazine arazisinden karşılanır. Yoksa, kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır.(...)Toprak ve su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, kırsal alanda su temini ve kullanılmış suların uzaklaştırılması hizmetleri, arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri ile birlikte planlanır.

Tarla içi geliştirme hizmetleri; tarla yolları ve sanat yapıları, açık ve kapalı drenaj, sulama tesisleri, kimyasal maddeler kullanılarak arazi ıslahı, toprak muhafazası ve dere yatağı ıslahı gibi faaliyetleri kapsar.(...)

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Kamulaştırma, Toplulaştırma ve Dağıtım Dairesi Başkanlığı Arazi Toplulaştırma Teknik Talimatı'nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde;(...) Umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parseller yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmelidir.(...) Her parsel yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanır.

Küçük işletmelere ait parseller, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde şuyulandırılır.(...)Verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazi bir işletme olarak değerlendirilir. Davalı arazinin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir. Hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir ve eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilir.

Bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanlar bir arada toplulaştırılabilir..." düzenlemesine yer verilmiştir.

Görüldüğü üzere; toplulaştırma konusu parsellerde atık suların tahliyesi ve tarımsal verimliliği azaltacak şekilde su göllenmesinin önlenmesi için alt yapı tesislerinden olan drenaj kanallarının, yol vb. sanat yapılarının oluşturulması ve yoldan faydalanacak şekilde parsel planlamasının yapılmasının yasal zorunluluk olduğu, bu ortak kullanım yerlerinin de öncelikle bedelsiz olarak davacının hakedişinden yasal sınır oranı dikkate alınarak yapılacak bedelsiz kesintiyle karşılanacağı belirtilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesinde yapılan arazi toplulaştırma işleminin, ... ada ... parsel sayılı taşınmazına yönelik kısmının iptali istemiyle açılan davada.

Mahkemesince her ne kadar davacının eski kadastro parseline karşılık yeni verilen parsellerin aynı arazi ve toprak karakteristiklerine sahip ve tarımsal verimliliklerinin eşdeğer düzeyde olduğu ancak bu parseller arasında oluşturulan “drenaj kanalı” vasfındaki parsellerin yasal kesinti oranına göre çok düşük hesaplanan KOKP kesintisinden karşılanmak yerine davacının hak edişinden verilmesinin hukuka uygun olmadığı,

ayrıca drenaj kanalları güzergahında oluşturulan ... ada ... nolu, ... ada ... nolu, ... ada ... nolu, ... ada ... nolu ve ... ada ... nolu parsellerden cephe alacak şekilde oluşturulmuş olan parsellere ulaşımın o parsel maliklerince engellenmesi halinde yola ulaşımın mümkün olamayacağı gerekçesiyle yapılan toplulaştırma işleminin iptaline karar verilmiş ise de.

Mahkeme kararının gerekçelerinden birisi olan; “drenaj kanalı” vasfındaki parsellerin, KOKP kesintisinden karşılanabilecek iken, davacının hakedişinden karşılanması nedeni ile dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uygunluk görülmemesi gerekçesi; drenaj kanalının kamulaştırılacak alanda olması ve mülkiyetinin, ödenecek kamulaştırma bedeli karşılığında davalı idareye ait olacağı göz önünde bulundurulduğunda davacı aleyhine sonuç doğurmayacağından, anılan gerekçe yerinde görülmemiştir.

Ancak, idarece yapılacak toplulaştırma işleminde her parselin yol ve sudan faydalandırılacak şekilde planlama yapılması gerekmesine karşın bu hususta eski parsel yerine toplulaştırma sonucunda yeni verilen parsellerin yoldan faydalanmasına yönelik planlama yapılmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına yönelik istinaf istemini reddeden temyize konu İdare Dava Dairesi kararında, bu gerekçe ile sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmeksizin aynen onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.