Danıştay 4. Daire E.2024/1317 K.2025/631

Dava konusu istem: Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri (... ... Pafta) sınırları içerisinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "... Ruhsat Nolu Bentonit Ocağı Kapasite Artışı, Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen...tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığın çözümü amacıyla çevre mühendisi, maden mühendisi, jeoloji mühendisi, iki orman mühendisi, ziraat mühendisi, meteoroloji mühendisi, harita mühendisi ve biyologtan oluşan bilirkişi heyetiyle yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda yer alan tespitler ile dava dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden;

yakın çevresinde yerleşim alanları, faaliyette olan maden sahası ve tarımsal alanların bulunduğu proje sahasında madencilik faaliyetinin icra edileceği, anılan faaliyetin ise, niteliği gereğince toz oluşumuna ve toz taşımına yol açarak çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz durumların oluşmasına sebebiyet verebileceği dikkate alındığında, ÇED raporunun hazırlandığı süreçte icra edilen hava kalitesi modelleme çalışmalarının, fiilen faaliyet gösterilen alanların bulunduğu sahalardan elde edilen verilere dayalı olmadığı, teorik veriler içerdiği,

verilerin proje alanına en yakın ve anılan sahayı temsil eden istasyonlardan (Ankara Meteoroloji İstasyonu) temin edilmediği, proje sahalarına yakın durumda fiilen faaliyet gösteren maden sahası bulunmasına karşın, söz konusu maden alanından kaynaklı toz emisyonunun, yapılan ölçüm ve hesaplamalarda dikkate alınmadığı, meteorolojik verilerin oluşturulması sırasında, projenin icra edileceği alanın yerleşim yerlerine uzaklığı ve yönü tespit edilerek, rüzgar hızı ve sayılarına ilişkin verilerle birlikte, rüzgar yönü de dikkate alınmak suretiyle değerlendirme yapılmadığı, meteorolojik verilerin oluşturulmasında günlük veriler kullanılarak,

analizinde son 10 ve 20 yılın ortalamaları ile 61 yılın ortalamalarının karşılaştırılmadığı, faaliyetin toz oluşturucu niteliği de dikkate alındığında, çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz sonuçların oluşmasına yol açabileceği, öte yandan, proje kapsamında icra edilecek madencilik faaliyetinin çevreyi ve insan sağlığını etkileyici niteliği gereğince, projenin oluşumu aşamasında Jeoloji Mühendisi, Hidrojeoloji Mühendisi ve Harita Mühendisi gibi, proje konusu ile doğrudan ilgili uzmanlık alanlarından faydalanılmamış olmasının da, teknik verilerin öncelikle uzmanı tarafından değerlendirilerek,

en doğru bilimsel sonuca ulaşma konusunda proje için önemli bir eksiklik olduğunun görüldüğü, bununla birlikte, bilirkişi raporunda projede eksiklik olarak belirtilen birtakım hususlara yönelik proje icracısı müdahil şirket tarafından proje kapsamında somut taahhütlerin bulunduğu ve söz konusu olumsuz değerlendirilen hususların projenin icra sürecinde idarenin denetim, gözetim ve nezaret ile tamamlanabilecek özellikler taşıyan hususlara ilişkin olduğu,

kaldı ki, projeye yönelik taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğinin, tüm faaliyet sürecinde, idarenin denetimine, regülasyonuna ve yerine getirilmediği tespit edilen taahhütlerin ise yaptırımlara tabi olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, yapılması planlanan "... Ruhsat Nolu Bentonit Ocağı Kapasite Artışı, Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesine ait ÇED raporunda yer alan meteorolojik ve iklimsel verilerin, bilimsel ve teknik anlamda yetersiz olup, proje sahasını temsil etmediği, bu verilere dayanılarak hazırlanan projenin ise, çevre ve insan sağlığına yönelik olumsuz etkileri ortaya koyma konusunda yetersiz olduğu,

öte yandan, proje kapsamında icra edilecek madencilik faaliyetinin çevreyi ve insan sağlığını etkileyici niteliği dikkate alındığında, projenin oluşumu aşamasında Jeoloji Mühendisi, Hidrojeoloji Mühendisi ve Harita Mühendisi gibi, proje konusu ile doğrudan ilgili uzmanlık alanlarından faydalanılmamış olmasının da, ÇED raporunun güvenilirliğini ortadan kaldırdığı anlaşılmakla, dava konusu "ÇED Olumlu" kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, toz emisyonunun yasal sınırlarda olması amacıyla kontrollü şartlarda gerekli tedbirlerin alınarak çalışılacağı, bilirkişi raporunun aksine ...

Madenciliğin, proje etki alanı dışında kaldığı, dolayısıyla kümülatif etki değerlendirmesi hesabına dahil edilmediği, hava kalitesi modelleme raporunda kullanılan meteorolojik verilerin Meteoroloji Genel Müdürlüğünden temin edildiği, bu verilerin meteoroloji mühendisi tarafından hazırlandığı, ayrıca ÇED raporunun hazırlanmasına ilişkin özel formatta atık kodlarının istenilmediği, bitkisel toprağın depolanması koşullarıyla ilgili olumsuz kurum görüşünün bulunmadığı,

mevcut durumda basamak ve şev açılarıyla ilgili taahhüde uyulmadığı tespitinin dava konusu projenin ÇED raporunu olumsuz etkilemeyeceği ve dava konusu projenin basamak ve şev dizaynlarının ilgili kurumlarca uygun görüldüğü, söz konusu proje kapsamındaki atıklarla ilgili analize ihtiyaç duyulmadığı, projenin tarım alanları üzerindeki muhtemel etkisine yönelik Eskişehir Valiliği Tarım ve Orman Müdürlüğünün olumlu görüşünün bulunduğu, projede yer alacak işçi sayısı ile kullanılacak ekipman sayısının örtüşmediği tespitinin varsayımsal olduğu, ÇED raporunu konuyla ilgili yeterlik belgesi olan uzmanların hazırladığı,

sonuç olarak dava konusu projenin hukuka uygun olduğu belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması suretiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Dava; Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri (...Pafta) sınırları içerisinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "... Ruhsat Nolu Bentonit Ocağı Kapasite Artışı, Feldspat Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu projenin kapasite artışına ve ilave kırma eleme tesisine ilişkin olduğu, İdare Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunda mevcut projenin çevre üzerinde olumsuz etkisinin bulunduğuna ilişkin bir tespite yer verilmediği, diğer tespitlerin de ÇED raporunda yer verilen önlem ve taahhütler dikkate alındığında, ÇED raporunu ve dava konusu işlemi kusurlandıracak nitelikte olmadığı ve hukuken kabul edilebilir seviyelerde olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla; söz konusu proje hakkında verilen dava konusu "ÇED Olumlu" kararı hukuka uygun olduğundan, Mahkeme kararının bozularak davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyorum.