Danıştay 4. Daire E.2024/1791 K.2024/3746

İstemin özeti

28/10/2017 tarih ve 30224 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçme Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin iptali istemiyle CİMER üzerinden yapılan ... tarih ve ... CİMER sayılı başvurunun reddi yolundaki Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarihli işlemi ile İçme Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin iptali istenilmiştir.

DAVACININ İDDİALARI

Su kaynakları 31/12/2004 günlü, 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ile korunmaktayken 28/10/2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra, 14/02/2018 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile, 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 16., 17., 18., 19. ve 20. maddelerinin yürürlükten kaldırıldığı,

anılan maddelerin yürürlükten kaldırılması nedeniyle içme kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan yerüstü ve yeraltı suyu kaynakları dışında kalan ve tarımsal sulama, balıkçılık, yüzme, elektrik üretimi gibi amaçlarla kullanılan diğer yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının korunması açısından mevzuatta boşluk oluştuğu ve dava konusu Yönetmeliğin Anayasaya ve uluslararası sözleşmelere aykırı olduğu gerekçesiyle değişikliğe ilişkin Yönetmeliğin 1. maddesinin iptali istemiyle açılan davanın Danıştay Altıncı Dairesinin 16/03/2022 tarih ve E:2019/13570,

K:2022/3153 sayılı kararıyla "...içme kullanma suyu havzalarının koruma alanları ve bu alanlarda geçerli kirletme yasaklarının ortadan kaldırıldığı ve bu açıdan mevzuatta bir boşluk oluştuğu iddiasının geçerli olmadığı" gerekçesiyle reddedildiği ve bu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/09/2023 tarih ve E:2022/2454, K:2023/1688 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği, bunun üzerine 27/03/2024 tarih ve 2401164100 Cimer sayılı dilekçe ile, Orman ve Su İşleri Bakanlığı'na "İçme - Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin uygulanması için ileri sürülen;

planlama raporunun onaylanması veya içme-kullanma suyunu kullanacak ilgili idare ile yatırımı yapacak kurum arasında protokol yapılması, yatırım programına alınması gibi şartların uygulanmaması gerekttiğinden Yönetmeliğin 7. maddesinin iptali talebiyle yapılan başvurunun "...

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 7. maddesinin dördüncü fıkrasında, dava açma süresinin ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün olduğu hüküm altına alınmıştır.

Bununla beraber, CİMER üzerinden iptali talep edilen hüküm 10/03/2020 tarihli ve 31064 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında düzenlenmiş olup; söz konusu hükme ilişkin süresinde açılmış herhangi bir dava bulunmamaktadır." gerekçesiyle reddedildiği, başvurunun reddi yolundaki davalı idare işlemiyle davacı açısından süregelen etki yaratan yeni bir hukuki durumun oluştuğu, süregelen etkileri bulunan idari işlemlere karşı ilk tesis edildikleri ya da ilk uygulandıkları anda dava açılmamış olması,

başvuru tarihinden itibaren ileriye dönük sonuçlar doğurmak üzere sonradan yapılacak başvurulara dayalı olarak tesis edilen işlemlerin dava konusu edilmelerine engel olmayacağı, dava konusu olayda da örtülü ret kararının öğrenildiği tarihte artık yeni bir hukuksal durumun ortaya çıktığının kabulü ve dava açma süresinin de bu tarihten itibaren başlatılmasının gerektiği, Danıştayın yukarıda belirtilen davanın reddi yolundaki kararıyla davalı idare uygulamasının farklı olması nedeniyle davalı idareye başvurularak Yönetmelik hükmünün iptalinin istenildiği ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

28/10/2017 tarih ve 30224 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçme Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin iptali istemiyle CİMER üzerinden yapılan ... tarih ve ... CİMER sayılı başvurunun reddi yolundaki Tarım ve Orman Bakanlığının 05/04/2024 tarihli işlemi ile İçme Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

28/10/2017 tarih ve 30224 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçme - Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin "Yerüstü suların kalitesinin korunmasına ilişkin esaslar" başlıklı 7. maddesinde; " (1) İçme-kullanma suyu kaynağı olarak ilan edilmemiş su kaynaklarında Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliğinde belirtilen ilke ve esaslar uygulanır.

(2) (Değişik:RG-10/3/2020-31064) Bu Yönetmelik hükümleri; a) İçme-kullanma suyu temin edilmesi planlanan doğal göllerde içme-kullanma suyu teminine ilişkin planlama raporunun onaylanması veya içme-kullanma suyunu kullanacak ilgili idare ile yatırımı yapacak kurum arasında protokol yapılması, b) İçme-kullanma suyu temin edilmesi planlanan her türlü depolama tesislerinde ve regülatörlerde içme-kullanma suyu temini projesinin inşaat işinin yatırım programına alınması veya içme-kullanma suyunu kullanacak ilgili idare ile yatırımı yapacak kurum arasında protokol yapılması,

c) Hâlihazırda içme-kullanma suyu maksadı dışında işletilen depolamalı tesislerin ve regülatörlerin içme-kullanma suyu temini amacıyla kullanılmasına ilişkin olarak içmesuyu tahsis işlemlerinin tamamlanmasından sonra suyu kullanacak ilgili idare ile yatırımı yapacak kurum arasında protokol yapılması veya bu tesislerden ve regülatörlerden içme suyu teminine yönelik projenin inşaat işinin yatırım programına alınması, ile uygulanmaya başlanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu,

4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağı, "Dilekçeler Üzerine İlk İnceleme" başlıklı 14. maddesinin 3/e fıkrasında, dilekçelerin süre aşımı yönünden inceleneceği ve 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde de, 14. maddenin 3/e bendinde yazılı halde davanın reddine karar verileceği hükümleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından İçme Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinin iptali istemiyle CİMER üzerinden yapılan ... tarih ve ... CİMER sayılı başvurunun Tarım ve Orman Bakanlığının 05/04/2024 tarihli işlemi ile iptali talep edilen hükme ilişkin süresinde açılmış herhangi bir dava bulunmadığı gerekçesiyle reddi üzerine, söz konusu ret kararıyla yeni bir hukuksal durumun ortaya çıktığı dolayısıyla dava açma süresinin de bu tarihten itibaren başlatılmasının gerektiği ileri sürülerek idareden iptali istenilen anılan Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin iptali istemiyle bakılan dava açıldığı görülmektedir.

2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca düzenleyici işlemin ilanı üzerine altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine de, uygulama işleminin tebliğ tarihinden itibaren yine altmış gün içinde düzenleyici işleme veya düzenleyici işlemle birlikte uygulama işlemine karşı dava açılabilecektir. Bu şekilde, düzenleyici işlemin ilanı üzerine düzenleyici işleme karşı dava açmamış bulunan ilgililere, dava konusu edebilecekleri bir uygulama işleminin varlığına bağlı olarak, düzenleyici işleme karşı da dava açma imkanının sağlanması amaçlanmıştır.

Anılan Kanun hükmü uyarınca, ilan tarihinden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak, ilgili hakkında uygulama işlemi tesis edilmiş olması, uygulama işleminin ise, birlikte dava konusu yapıldığı düzenleyici işlemin uygulaması niteliğinde bulunması ile kesin ve yürütülebilir nitelik taşıması ve uygulama işleminin tebliğ tarihine göre dava açma süresinin geçmemiş olması halinde mümkündür.

Bu durumda iptali istenilen dava konusu Yönetmelik düzenlemesine dayanılarak davacı hakkında tesis edilmiş herhangi bir uygulama işleminin mevcut olmadığı, davalı idarenin davacının başvurusunun reddi yolundaki işleminin anılan düzenlemenin uygulama işlemi niteliğinde olmadığı, düzenleyici işlemin iptali istemiyle yapılan başvurunun düzenleyici işlemin ilanı üzerine düzenleyici işleme karşı dava açmamış bulunan davacı yönünden yeni bir dava açma süresinin başlamasına imkan tanımayacağı sonucuna varıldığından, 28/10/2017 tarih ve 30224 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren düzenleyici işlemin iptali istemiyle 15/05/2024 tarihinde açılan işbu davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.