Danıştay 4. Daire E.2024/1981 K.2024/4831

Dava konusu istem: Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkii, ... ada, ... parsel, ... ada, ...,...,... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, hükme esas alınan bilirkişi raporunun aynı projeyle ilgili olarak 2018 yılından bu yana verilmiş olan ÇED Gerekli Değildir kararlarının iptali istemiyle açılan davalarda Mahkemelerce yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemeleri neticesinde hazırlanan bilirkişi raporlarıyla çaleştiği, bilirkişi raporunun hükme esas alınabilir nitelikte olmadığını, ek bilirkişi raporu alınması taleplerinin Mahkemece dikkate alınmadığını, dava konusu işleme esas projenin konuları ve işlevleri açısından birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikteki birden fazla faaliyeti kapsayan bir yatırım olduğu, entegre bir proje olmasına rağmen tek bir ÇED Raporu hazırlanmayarak projenin etap etap gerçekleştirilmesinin sağlandığ ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

1-... Valiliği tarafından; temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. 2- Davalı yanında müdahil tarafından, davanın ehliyet ve süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği, davacının temyiz dilekçesinde belirtilen bilirkişi raporlarının iş bu davada emsal alınamayacağı, dava konusu proje kapsamında dalgakıran bulunmadığı, liman ya da marina faaliyetinin yürütülmeyeceği, yat yanaşma yerinin bulunduğu savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Uyuşmazlığın çözümü amacıyla mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili düzenlemeleri uyarınca, ... Yapı ve Turizm Anonim Şirketi'nin davalı yanında müdahale istemi kabul edilerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda yapılması planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak Muğla Valiliği tarafından ... tarih ve... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.

Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının iptali yolundaki

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 28/04/2020 tarih ve E:2019/20877, K:2020/3862 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.

... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptali üzerine söz konusu proje Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada ... parsel ile ... ada ...,... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi olarak revize edilmiş ve yeniden hazırlanan proje tanıtım dosyası 23/10/2019 tarihinde davalı idareye sunulmuştur.

Söz konusu proje tanıtım dosyasına konu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin olarak ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.

Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu proje kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olarak hazırlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının idareye sunulması üzerine dava konusu ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir. Bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, "Sürdürülebilir çevre": Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, "Sürdürülebilir kalkınma": Bugünkü ve gelecek kuşakların,

sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi": Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları.

"Proje tanıtım dosyası": Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' şeklinde tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde.

"Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez.

Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan ve 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... h) Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir Kararı: Ek-2'deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararını,..." şeklinde tanımlanmış, Yönetmeliğin, "Yetki" başlıklı 5. maddesinde;

"(1) Bu Yönetmeliğe tabi projeler hakkında "ÇED Olumlu", "ÇED Olumsuz", "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Ancak Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne devredebilir.

(2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır..." düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler.

Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için. ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. ... " düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; ... b) "ÇED Gereklidir" Kararı verilen projelere ...

ÇED raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı" başlıklı 17. maddesinde; "(1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir... (4) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projeler için ÇED başvuru dosyası hazırlanarak Bakanlığa başvuru yapılması gerekmektedir.

Ancak "ÇED Gereklidir" kararına esas şartların değişmesi halinde, 15. madde hükümlerine göre yeniden başvuru yapılabilir. " düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden. Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ...

Mevkii, ... ada, .... parsel ile ... ada, ..., ... ve... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, Muğla Valiliği tarafından ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının verildiği, söz konusu proje kapsamında yer alan yat yanaşma yeri ile mahmuz projesine ilişkin olarak 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek 2 listesinin 28 Altyapı tesisleri;

(c)Yanaşma, bağlanma, yaslanma yeri olarak kullanılmayan, mahmuz ve mendirek projeleri (bunların bakımı onarımı hariç) ve (ı) Yat yanaşma/bağlanma yerleri kapsamında proje tanıtım dosyası hazırlanarak idareye sunulduğu ve söz konusu proje tanıtım dosyasının incelenmesi neticesinde dava konusu ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Öte yandan, Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel ile ... ada, ... , ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada, davanın reddi yolunda verilen ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla; "projenin çevresel etkileri dikkate alındığında, ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesi kapsamında değerlendirilmesinin doğru olmadığı, dolayısıyla proje tanıtım dosyasının içeriği ve projenin etkileri itibarıyla ÇED Gerekli Değildir kararı verilmesinin uygun olmadığı,

kapasite itibarıyla ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesine tabi olan bu proje için çevresel etkileri itibarıyla ÇED raporu hazırlanması başka deyişle, dava konusu projenin, ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek çevresel etki değerlendirmesi sürecine tabi tutulması gerektiği" gerekçesiyle bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, dava konusu işlem her ne kadar "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının incelenmesi suretiyle ve proje tanıtım dosyasında belirtilen söz konusu başlık dikkate alınarak tesis edilmiş ise de, söz konusu proje dosyasının ve dava konusu işlemin esasen Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının ilişkin olduğu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olduğu söz konusu proje ilişkin olduğu açık olan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesinin de esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, işbu dava konusu işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Dosyanın incelenmesinden, davanın Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkii, ... ada, ... parsel, ... ada,...,..., .. parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle açıldığı, Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projenin dayanağı olarak kabul edilebilecek ve aynı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak Muğla Valiliği tarafından ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onandığı görülmektedir.

Uyuşmazlıkta Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, daha önce ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla iptaline karar verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına esas proje tanıtım dosyasında tespit edilmiş olan eksikliklerin işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında giderilmiş olduğu, işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının uygun olduğu tespitlerine yer verilmiş olması,

dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas projenin geldiği aşama, aynı zamanda söz konusu projeye ilişkin ÇED Gerekli Değildir kararlarına ilişkin yargılama süreçleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde temyiz dilekçesinde öne sürülen hususların sonucu itibarıyla, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, belirtilen gerekçe ile temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.