Danıştay 4. Daire E.2024/2036 K.2025/4643

Dava konusu istem: Amasya ili, Gümüşhacıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ve ... parselde kayıtlı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, anılan taşınmazın 2863 sayılı Kanun uyarınca korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline ilişkin... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin olarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nca tesis edilen ... tarih ve ... karar sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, dava konusu taşınmazın korunması gereken kültür varlığı niteliğine haiz olmadığı ve dolayısıyla 2863 sayılı Kanun uyarınca taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline ilişkin işlemlerin hukuka aykırı olduğu hususunun tespit edildiği, davacıya ait taşınmazda yapılacak her türlü inşai ve fiziki uygulama öncesinde kuruldan izin alınması gerektiğine yönelik olarak tesis edilen dava konusu işlemin de hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 2863 sayılı Kanun ile "eski" niteliği taşıyan yapıların yanı sıra kanun ve ilgili mevzuat uyarınca gerekli görülen kültür varlıklarının koruma altına alındığı, dava konusu tescilli yapının, bölgesindeki tescilli yapılar ile bütünlük içerisinde olduğu, yapının 2863 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatın tescil için belirlendiği koşulları sağladığı, tescil kararının koruma yaklaşımı ile alındığı, kültür varlığının gelecek kuşaklara aktarılması için yapının tescilinin devam etmesi gerektiği, yapının aynı zamanda... gün ve ... sayılı karar ile belirlenen koruma alanında kaldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Amasya ili, Gümüşhacıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ve ... parselde kayıtlı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, anılan taşınmazın 2863 sayılı Kanun uyarınca korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline ilişkin... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin olarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nca tesis edilen ... tarih ve ... karar sayılı işlemi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları başlıklı 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır:

a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,

b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar,

c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,

d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler.

Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar..." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 7. maddesinde ise, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılacağı, yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özelliklerinin dikkate alınacağı, Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eserin korunması gerekli kültür varlığı olarak belirleneceği, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitlerin koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunacağı, tespit ve tescil ile ilgili usullerin, esasların ve kıstasların yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.

10/12/1987 tarih ve 19660 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespit - Tescili ve Sit alanı ilanı sırasınsa Müktesep Hakların Korunması ile ilgili Yönetmeliğin "Tespitlerde Değerlendirme Kıstasları" başlıklı 4. maddesinde; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarından korunması gereklilerinin tespitinde göz önünde bulundurulacak hususlar düzenmiş, (b)bendinde,"19. yüzyıl sonundan sonra yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmasına gerek görülmesi",(f) bendinde ise "Tek yapılar için; taşınmazın sanat değeri, mimari, tarihi, estetik, mahalli, arkeolojik değerler kapsamı içinde; strüktürel, dekoratif, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, şekil bakımından özellik arz etmesi..." gerektiği kuralı getirilmiştir.

13/03/2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit Ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasında sayılan kültür varlıkları arasında yer verilen "evlerden", 19. yüzyıl sonrasında yapılmış olanlar için, anılan fıkranın (b) bendinde;

"önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması" ve (c) bendinde, tek yapılar için; "sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi,

kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması" şeklindeki, tespit ve tescil kriterleri belirlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasının incelenmesinden; davacıya ait Amasya İli, Gümüşhacıköy İlçesi, ...

Mahallesi, ... ada ve ... parselde kayıtlı taşınmazın Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı işlemi uyarınca korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar verildiği, anılan karara karşı davacı tarafından 14/12/2020 kayıt tarihli dilekçeyle itiraz başvurusunda bulunulduğu, yapılan itirazın Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nca tesis edilen ... tarih ve ... karar sayılı işlemle reddedilmesi üzerine bahsi geçen işlemlerin iptaline karar verilmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı, uyuşmazlığın çözümü yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda özetle;

taşınmazın 20. yüzyılın ilk yarısının geleneksel konut mimarisinin özelliklerini bir bütün halinde yansıtmadığı, tescil kararının kaldırılmasının sokak bütünlüğünün bozulması şeklinde bir sonuç doğurmayacağı, dava konusu taşınmazın yalnızca belli bir tarihten önce inşa edildiği veya şekilsel açıdan bölgesel özellik barındırdığı şeklindeki hususlar gözetilerek koruma altına alınmasında kamu yararı bulunmadığı, yapının inşa edildiği dönemin mimari kültürünü ve özelliklerini yansıtmadığı gibi sahip olduğu nitelikler açısından muhafaza edilmesini gerekli kılacak geleneksel mimari değeri barındırmadığı tespitlerine yer verildiği ifade edilmiştir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu yapının cephelerinde 1/2 oranında geleneksel ahşap pencerelerin bulunduğu, birinci katta sokak yönüne doğru çıkma yaptığı, bu çıkmanın payandalarla desteklendiği, içerisinde ocak, yüklük, çıtalı tavan vb. geleneksel mimari ögelerin yer aldığı, yapının tüm bu özellikleri ile bütünlüğünü koruduğu ve tek başına kültür varlığı özelliği taşıdığı, öte yandan kütle, gabari, yapım tekniği ve cephe özellikleri açısından bulunduğu çevredeki tescilli yapılar ile birlikte tarihi dokuyu yansıttığı, bu sebeplerle yapının 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 4. maddesinde belirtilen özellikleri taşıdığı görülmektedir.

Bu durumda; yapının bugünkü hali ile sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, mimari ve sanat değeri açısından özel önemde mimari özellikler içerdiği, diğer yandan sokakta geleneksel doku bütünlüğünü de sağladığı anlaşıldığından;

anılan taşınmazın 2863 sayılı Kanun uyarınca korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline ilişkin... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin olarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nca tesis edilen ... tarih ve ... karar sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, aksi yöndeki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyoruz.