Danıştay 4. Daire E.2024/3381 K.2025/4193

Dava konusu istem: Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Köyü'nde yer alan ve davacının hissedarı olduğu ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının maliki olduğu, Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ...

Köyü, eski ... parsel, yeni ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işlemi kapsanımda ev ve diğer yapılar ile meyveli ve meyvesiz çok yıllık ağaçlar gibi sabit tesisler göz önünde tutulmadan tarla vasfı ile işlem görmesi, bu yerleşim alanlarının ulaşım ve yol imkanlarının göz ardı edilmesi, ayrıca davacı tarafın hisse alanında 544,12 m2 gibi bir azalmanın yaratılması nederiyle ... yevmiye numaralı ve 17/02/2014 tarihli arazi toplulaştırma işleminin ilgili mevzuat hükümlerine ve toplulaştırma amacına ve ilkelerine uygun olarak yapılmadığı anlaşıldığından,

dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, parsel üzerindeki sabit tesislerin toplulaştırma ilanından sonra yapıldığı, parselin yol hususundaki sıkıntılarının adli yargı mercilerinde çok kolay çözülebileceği, yapılan kesintinin derecelendirme farkından kaynaklandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,

toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; davacının maliki olduğu, Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Köyü, eski ... parsel yeni ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, kök parselin alanının 444.025 m2, davacının payına düşen hisse alanının 10.066,30 m2 olduğu, eski ... nolu parsele karşılık davacı Şükrü Yıldırım adına toplulaştırma sonrasında tahsisi yapılan yeni ... nolu parselin toplam alanının 9.118,67 m2 olduğu, davacının köye ulaşım yolunda başka şahıslara ait sabit tesislerin bulunması nedeniyle yolun kullanımının fiilen imkansız olduğu ve çakışık parsel üzerinde planlama yapılmış olmasına karşın, yasal kesinti miktarının haricinde davacı tarafın hisse alanında 544,12 m2 azalma olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacının maliki olduğu, Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ...

Köyü, eski ... parsel, yeni ... parsel sayılı taşınmazın yol planlamasının uygun olmadığı, köye erişimi için planlanan yol üzerinde üçüncü kişilerin sabit tesislerinin olması nedeniyle fiilen kullanımının mümkün olmaması ve ... ada ... parselin kök parsel ile çakışık olarak planlanmış olmasına karşın, tüm maliklerden yapılan yasal kesinti haricinde, derece farkından kaynaklı 544,12 m2 gibi bir azalmanın yaratılması nedeniyle, arazi toplulaştırma işleminde, dava konusu parsel yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış olup,

dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına yönelik istinaf istemini reddeden temyize konu İdare Dava Dairesi kararında, bu gerekçe ile sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.