Danıştay 4. Daire E.2024/3714 K.2024/7917

Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesi, ... köyü, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu bölgede yapımına başlanan ... Barajı HES ve ... Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana gelmesi nedeniyle taşınmazların zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararın karşılanması talebiyle idareye yapılan ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile oluştuğu ileri sürülen ıslah edilmiş haliyle 441.123,61-TL maddi zararın tazmini istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; davanın işlem yönünden davanın incelenmeksizin reddi, 441.123,61-TL tazminatın kabulü yolunda verilen kararın ...

Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaldırılması ve dosyanın Mahkemesine gönderilmesi üzerine, yeniden yapılan inceleme sonucunda verilen ... tarih, E:..., K:... sayılı kararda; davacı vekilince taşınmazın kamulaştırılması ve zararlarının tazmin edilmesi talebiyle miktar içermeyen dilekçe ile davalı idareye müracaat edildiği, davalı idarece cevap verilmemesi üzerine iş bu davanın açıldığı, dolayısıyla kamulaştırma mevzuatı çerçevesinde bir sürecin yürüdüğü ve baraj yolu çalışması nedeniyle heyelan oluştuğu belirtilerek,

zararın bizatihi barajın varlığından kaynaklandığının iddia olunduğu, davalı idareye yapılan başvurunun da taşınmazın kamulaştırılması istemi olduğu ve taşınmazın sürekli olarak kullanılamaz hale geldiği iddialarıyla taşınmazın tamamının değerinin karşılanmasına ilişkin taleplere dava dilekçesinde yer verildiği birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesinde düzenleme altına alınan kısmi kamulaştırma (mücavir alan kamulaştırması) müessesesi çerçevesinde çözümleneceği,

Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında taşınmazının kısmi kamulaştırmasının yapılıp yapılmayacağı noktasında düğümlenen uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesi gerekirken, Mahkemece işin esasına girilerek verilen kararda hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın Bakanlar Kurulu kararı ile Afete Maruz Bölge ilan edildiği, taşınmazın alımı satımı yapılamaz hale geldiği, Baraj İnşaatı İçin Yapılan Kamulaştırmalarda Kamulaştırma Sahasına Mücavir Taşınmaz Malların Kamulaştırılması Hakkında Yönetmeliğin 1.maddesinde.

Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasında mücavir taşınmaz malların, çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşim düzeninin bozulması, ekonomik ve sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde bu sahaların kamulaştırılabileceğine dair çözüm, usul ve esaslarının düzenlendiği, yönetmeliğin lafzından ve yorumundan, idarenin taşınmazı kamulaştırmak gibi bir zorunluluğunun bulunmadığının anlaşıldığı, baraj gölünden kaynaklanan bir sorunun bulunmadığı, yol çalışmaları sırasında yol ve kazı çalışmaları nedeniyle oluşan bir zararın söz konusu olduğu, halen mücavir alan ilanı yapılmadığı,

uyuşmazlığın Baraj Gölü - Mücavir Alan Kamulaştırması ile doğrudan bir bağlantısının bulunmadığı, uyuşmazlığın, tam yargı davası olarak İdari Yargıda çözümlenmesi gerektiği belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... İli, ... İlçesi, ... köyünde bulunan tapunun ... ada, ... ve ... sayılı parsellerde kayıtlı taşınmazların bulunduğu bölgede yapımına başlanan ... Barajı HES ve ... Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana geldiği ve bundan dolayı taşınmazlarının zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararın karşılanması talebiyle yapılan ...tarih ve ... sayılı başvurunun yasal süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazların kullanılamaz hale geldiği, mülkiyet hakkının kalıcı ve sürekli olarak kısıtlandığından bahisle taşınmaz bedelinin karşılığı (ıslah edilen) 441.123,61- TL zararın davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karekteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

İdari makamların, bir kamu hizmetinin yürütülmesi için kamu hukuku kurallarına göre, tek yanlı irade ile yaptıkları kendiliğinden uygulanabilen ve hukuki sonuçlar doğuran kararları idari işlem niteliğindedir. Dolayısıyla idari makamların bu husustaki etkinliklerinden doğacak uyuşmazlıkların, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesi uyarınca idari yargı yerlerince görüleceği ve çözüme kavuşturulacağı açıktır.

İdari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Kanun hükümlerinin gereğidir.

Dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlık Mahkemesince verilen ... tarihli, E:..., K... sayılı, dava konusu olaya benzer nitelikteki karar da aynı yöndedir.

Olayda, davacılara ait olan ... İli, ... İlçesi ... köyünde bulunan tapunun ... ada...... ve ... sayılı parsellerde kayıtlı taşınmazların bulunduğu bölgede yapımına başlanan ... Barajı HES ve ...

Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana geldiği ve bundan dolayı taşınmazlarının zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararın karşılanması talebiyle yaptığı ... tarih ve ... sayılı başvurunun yasal süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazların kullanılamaz hale geldiği, mülkiyet hakkının kalıcı ve sürekli olarak kısıtlandığından bahisle taşınmaz bedelinin karşılığı (ıslah edilen) 441.123,61-TL zararın davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı,

davacıların uğramış oldukları zararın, her ne kadar İdare Mahkemesince davanın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında dava konusu taşınmazların kamulaştırılmasından ve söz konusu Kanunun 12. maddesi uyarınca değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş ise de, söz konusu uyuşmazlığın taşınmazın kamulaştırılmasından kaynaklanmadığı, kamulaştırmaya dair dosyada herhangi bir bilgi ve belge yer almadığı, taşınmazın bulunduğu bölgede yapımına başlanan ... Barajı HES ve ...

Karayolu yol yapım inşaatı çalışmaları nedeniyle toprak kaymalarının meydana geldiği ve söz konusu alanın 2005-2006 yıllarında arasında yapılan bu çalışmalar sonucunda oluşan zararlara istinaden Bakanlar Kurulu Kararı ile Afete Maruz Bölge kapsamına alındığı ve davanın konusunun idarenin eyleminden kaynaklanan bir zarar olduğu anlaşıldığından, söz konusu uyuşmazlığın yargısal denetimi idari yargı alanında ve idare mahkemelerinin görevinde bulunmaktadır.

Nitekim aynı konuya ilişkin olarak açılan davalarda İdare Mahkemesince verilen kararların temyiz incelemesine dair Danıştay Altıncı Dairesi'nin E:2020/10539, E:2020/10541, E:2020/10543, E:2020/10540, E:2020/10542 sayılı dosyalarında verilen kararlar da bu doğrultudadır. Bu itibarla, davanın görev yönünden reddine ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.