Danıştay 4. Daire E.2024/3926 K.2024/7789

Dava konusu istem: Kiracı sıfatı ile meyve ve sebze alım satım ticareti ile meşgul olan hal içi tüccar olarak çalışan davacı tarafından, İstanbul İli ... Hali ... numaralı işyerine ait kira sözleşmesinin 5957 sayılı Kanunun 11. maddesinin 6. fıkrasının (a) ve (g) bentlerine aykırı hareket etmesi nedeniyle kira sözleşmesinin feshine dair İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararın ve bu karar uyarınca kiralanan taşınmazı 15 gün içinde tahliye edilmesi gerektiğine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Uyuşmazlıkta, idarenin yaptığı ihale işleminin usulüne uygun olarak sonuçlandığı ve davacı tarafından da ihalenin yapılışına dair bir itirazın olmadığı açık olup, bu aşamadan sonraki tüm hukuki sorunlar ve taleplerin çözümünün yasa gereği adli yargının görev alanına girdiği anlaşıldığından davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından. Hal Kanunu kapsamında kamu hizmeti yürütüldüğünü, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile aralarında imzalanan kira sözleşmesinin uzun süreli bir idari sözleşme olduğunu ayrıca işin doğası gereği kiralayan taraf olan Belediye'nin özel hukuk yetkilerini aşan yetkilerinin bulunduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarında da sözleşmenin uzun süreli olma şartı da aranmakla, Danıştay içtehatlarında ise idari sözleşme için gerekli unsurların.

"Bir sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için, sözleşmenin taraflarından birinin kamu idaresi, kurumu ya da kuruluşu olması; sözleşmenin kamu hizmetinin yürütülmesi ile ilgili bulunması ve yönetime özel hukuk yetkilerini aşan yetkiler tanınması gereklidir" denilmekle birlikte bu hususlar gözetilmeksizin verilen usul ve mevzuata aykırı Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2577 sayılı İdari Yargılama Usûlü Kanununun 1. maddesinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümünün, bu Kanunda gösterilen usullere tabi olduğu belirtilmiş; 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar, "iptal davası" olarak tanımlanmıştır.

5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanununun "Toptancı hallerindeki işyerleri ile pazar yerlerindeki satış yerlerinin işletilmesi" başlıklı 11. Maddesinin (1) fıkrasında "Belediye toptancı hallerindeki işyerleri, kiralama veya satış yoluyla işletilir. Ancak satılan işyeri sayısı, o haldeki toplam işyeri sayısının yüzde ellisini geçemez.

Bu maddenin altıncı fıkrasındaki eylemlerin tespiti halinde satış işlemlerinin iptal edilip işyerlerinin geri alınacağına ilişkin olarak tapu kütüğüne şerh konulur ve bu şartların gerçekleşmesi durumunda taşınmazlar geri alınır. İşyerlerinin kiralanması veya satılması 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılır. Kira süresi en fazla on yıldır.

Bakanlıkça belirlenen esaslara uygun olması kaydıyla, kira süresi sona erenlerle ihaleye çıkılmaksızın yeniden kira sözleşmesi yapılabilir. Kira süresi sona erenler açılacak kiralama ihalelerine tekrar katılabilir. Bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar kira bedelleri, Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılır...

(6) Belediye toptancı hallerinde faaliyet gösteren işletmelerden veya pazar yerlerindeki satış yerlerini kullananlardan;

a) Kira bedeli veya tahsis ücretini belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödemeyenler ile teminatını süresinde vermeyenlerin veya eksilen teminatını süresinde tamamlamayanların,..

g) Bir takvim yılı içinde üretici alacağını, süresi içinde üç kez ödemeyenlerin,...

kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye

encümenince karar verilir, düzenlemesine yer verilmiştir.

Dosyanın İncelenmesinden; İstanbul İli Ataşehir ilçesinde bulunan ve davacı tarafından kiracı sıfatı ile meyve ve sebze alım satım ticareti yapılmak amacıyla kiralan dava konusu İstanbul İli Ataşehir Hali 147 numaralı işyeri 01.01.2013 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bir yıllığına İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından 2886 sayılı yasa uyarınca kiralanmış, kira sözleşmesinin 5957 sayılı Yasanın “Toptancı hallerindeki işyerleri ile pazar yerlerindeki satış yerlerinin işletilmesi” başlıklı 11. maddesinin 6. fıkrasının (a) ve (g) bentlerinde yer alan

(6) Belediye toptancı hallerinde faaliyet gösteren işletmelerden veya pazar yerlerindeki tahsis sahiplerinden;

a) Kira bedeli veya tahsis ücretini belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödemeyenler ile teminatını süresinde vermeyenlerin veya eksilen teminatını süresinde tamamlamayanların, g) Bir takvim yılı içinde üretici alacağını, süresi içinde üç kez ödemeyenlerin,.. kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verilir hükümlerine aykırı hareket etmesi nedeniyle kira sözleşmesinin feshine dair İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararın ve bu karar uyarınca kiralanan taşınmazı 15 gün içinde tahliye edilmesi gerektiğine ilişkin işlemin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda anılan Kanun hükümleri ile Belediye toptancı hallerindeki işyerlerinin yatırımcılara tahsisi, kiralanması ve bunlara ilişkin esaslar ile sürelerin, bedellerin, hakların sona ermesi ve diğer şartların belirlenmiş olduğu göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu mevzuat hükümlerinin vermiş olduğu yetki kullanılarak tesis edilen dava konusu işlemin ilgililerin hukuksal durumunu etkileyen, kamu gücüne dayanan, tek taraflı, kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlem niteliğinde olduğu ve bu işleme karşı açılan davanın idari yargı tarafından çözümlenmesi gerektiği açıktır.

Bu durumda, dava konusu idari nitelikteki işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde yer alan; ''İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları'' kapsamında idari yargı yerlerinin görevinde olduğu sonucuna varılmış olup, İdare Mahkemesince işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerektiğinden temyiz konusu kararda hukuki isabet görülmemiştir.