Danıştay 4. Daire E.2024/4286 K.2025/723

Dava konusu istem: Davacının murisi adına tapu tahsis belgesi düzenlenen İstanbul İli, Beyoğlu İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde bulunan 70,40 m² yüzölçümlü Vakıflar Genel Müdürlüğü adına kayıtlı bulunan taşınmazın 492.800,00 TL karşılığında davacı tarafa satışına ilişkin Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

2981 sayılı Kanunun 13. maddesinin (b) fıkrasında; "...Tahsis edilen arsa veya hissenin bedeli 04/11/1983 günlü, 2942 sayılı Kanun veya 06/06/1984 günlü, 3016 sayılı Kanuna göre tespit edilir" hükmüne yer verildiği, 18. maddesinde ise; arsa bedellerinin tesbitinde hak sahiplerinin beyan edeceği değerin esas alınacağı ancak belediye veya valiliklerce gerekli görüldüğü takdirde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre bedel tespiti yaptırılacağı, hükmünün yer aldığı, yukarıda atıf yapılan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11. maddesinde;

kıymet takdiri, Kanunun öngördüğü biçimde oluşturulacak kıymet takdir komisyonunca yapılabileceğinin belirtildiği, yine aynı Kanunun 14. maddesinde ise, "Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10. madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir…" hükmüne yer verildiği, anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden;

tapu tahsis belgeli arsa veya hisse bedeli ile ilgili olarak hak sahiplerine, yapıların işgal ettiği arazi de dikkate alınarak ıslah imar planında getirilen ölçülere uygun şekilde, arsa veya hisse verileceği, tahsis edilen arsa veya hisse bedelinin de 2981 sayılı Kanun ile atıfta bulunulan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri uyarınca tespit edileceği, 2942 sayılı Kanun uyarınca tespit edilen bedele karşı ise adli yargı yerinde dava açılacağı anlaşıldığından, davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; 2981 sayılı Yasa hükümlerine göre, davanın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu açık olup, usul ve hukuka aykırı olan temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz istemine karşı cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul İli, Beyoğlu İlçesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerine davacının murisi ... tarafından yapılan gecekondu nedeniyle, ... tarafından 21/04/1983 yılında imar affı başvurusunda bulunulduğu, ancak tarafına tapu tahsis belgesi verilmediği gerekçesiyle, davalı idareye 25/08/2009 tarihinde müracaat edilerek, tapu tahsis belgesi verilmesi talep edilmiştir.

Söz konusu talebin davalı idare tarafından reddedilmesi üzerine açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... tarihli kararıyla; davacının murisi ...'ın 2981 sayılı Yasa uyarınca Ziraat Bankasına imar affı harcı yatırarak 21/04/1983 tarihinde Belediyeye yaptığı anlaşılan imar affı başvurusunun, ilgili idareler ile davalı idare tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılması gerekirken, hiçbir işlem yapılmaksızın, davalı idareye müracaatın bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği ve kararın Danıştay aşamasından geçerek bu şekilde kesinleştiği anlaşılmıştır.

Bunun üzerine, kesinleşen yargı kararının yerine getirilmesi için davalı idareye başvurulmuş, davalı idare tarafından dava konusu edilen ... tarih ve E... sayılı işlemde; söz konusu taşınmazın 2981, 3290 ve 3366 sayılı İmar Affı Yasaları ile 5737 sayılı Vakıflar Kanununun 12. maddesi gereğince 492.800,00 TL bedel karşılığında ...'ın mirasçılarına satışının uygun bulunduğu, satış bedelinin tamamının veya ilk taksitinin en geç 30 gün içinde ödenmesi, aksi halde satın alma hakkınızdan vazgeçmiş kabul edilerek, tapu tahsis işleminin iptal edileceği, belirtilmiştir.

Söz konusu işlem sonrası davacı tarafından, tapu tahsis belgesi verilmesi yönündeki ilk müracaat tarihi olan 25/08/2009 tarihi esas alınarak ve emlak beyan değeri üzerinden hesaplama yapılarak, taşınmaz bedelinin yeniden değerlendirilmesi yönünde talepte bulunulması üzerine ise, dava konusu edilen ... tarih ve E... sayılı işlemde; söz konusu taşınmazın imar planı, parselin mevcut yapısı ve çevresinde yapılan emsal satışlar dikkate alınarak değer tespitinin yapıldığı, bu nedenle, bedel yönünden yapılan itirazın uygun görülmediğinin belirtilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun 9. maddesinin (b) bendinde.

"Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya arazileri üzerine yapılmış gecekondular (a) fıkrasındaki hükümlere tabi olup, arsa bedeli ilgili kuruluşa peşin veya en geç 4 yıl içinde oniki eşit taksitle, bu Kanun hükümlerince çıkarılacak Yönetmelikte belirtilen esaslara göre ödenir" hükmüne, ‘‘Tapu Verme’’ başlıklı 10. maddesinde; ‘‘Bu kanun hükümlerine göre hazine, belediye, il özel idaresine ait veya vakıflar genel müdürlüğünün idare ettiği arsa veya araziler üzerinde, gecekondu sahiplerince yapılmış yapılar, 12. madde hükümlerine göre tespit ettirildikten sonra,

kayıt maliki kamu kuruluşunca bu yer hak sahibine tahsis edilir ve bu tahsisin yapıldığı tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilerek ilgilisine "tapu tahsis belgesi" verilir.

Tapu tahsis belgesi, ıslah imar planı veya kadastro planları yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek tapuya esas teşkil eder.’’ hükmüne, yine aynı Kanun’un ‘‘Harçlar, Arsa Bedelleri, Paylar’’ başlıklı 18. maddesinin ‘‘b’’ bendinde; ‘‘Arsa bedellerinin tespitinde hak sahiplerinin beyan edeceği değer esas alınır. Ancak belediye veya valiliklerce gerekli görüldüğü takdirde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre bedel tespiti yaptırılır.

Beyan edilen bedel, tespit edilen bedelin 2/3'ünden az değilse beyan edilen bedel; şayet beyan edilen bedel, tespit edilen bedelin 2/3'ünden az ise tespit edilen bedel esas alınır’’ hükmüne, yer verilmiştir.

Bu Kanun hükmünün yollamada bulunduğu 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 8. maddesinde; kamulaştırma yapacak idarelerin, bu Kanunun 11. maddesindeki esaslara göre ve konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan da rapor alarak,

gerektiğinde Sanayi ve Ticaret Odalarından ve mahalli emlak alım satım bürolarından alacağı bilgilerden de faydalanarak taşınmaz malın tahmini bedelini tespit etmek üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden teşekkül eden bir veya birden fazla kıymet takdir komisyonunu görevlendireceği, bu takdir komisyonlarının belirleyeceği bedel üzerinden ilgili taşınmazı satın almak veya idareye ait bir başka taşınmazla trampa yoluyla devralmak üzere gerekli işlemleri yürüteceği hükme bağlanmış olup, 10. maddesinde;

kamulaştırmak istediği taşınmaz malı satın alma veya trampa yoluyla devir alamayan idare tarafından, taşınmaz malın bedelinin tespiti ve adına tescili için asliye hukuk mahkemesine başvurulacağı düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden.

İstanbul İli, Beyoğlu İlçesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz hakkında 2981 sayılı Kanun gereğince tapu tahsis belgesi düzenlenmesinin talep edilmesi üzerine, davalı idare tarafından söz konusu taşınmazın 492.800,00 TL bedel karşılığında satışının uygun görüldüğünün bildirildiği, davacı tarafından, tapu tahsis belgesi verilmesi yönündeki ilk müracaat tarihi olan 25/08/2009 tarihi esas alınarak ve emlak beyan değeri üzerinden hesaplama yapılarak, taşınmaz bedelinin yeniden değerlendirilmesi yönünde itiraz edildiği, satış bedelinin piyasa rayiciyle uyumlu olduğu belirtilerek itirazın reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı,

uyuşmazlığın, 2981 sayılı Kanun hükümlerince tapu tahsis belgesi düzenlenen taşınmazın satışı sırasında çıkan bedel ihtilafından kaynaklandığı anlaşılmıştır.

İdarenin, 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre, adına tapu tahsis belgesi düzenlenen hak sahibi kişilere taşınmazın satışını yaparak tapu verme konusundaki yetkisinin idarî nitelik taşıyan uygulama işlemlerinin doğrudan bir sonucu olduğu, bu yolla kurulan mülkiyet ilişkinin Türk Medeni Kanunu hükümleri dışında idarî bir işlemin icrası niteliğinde olduğu, bu nedenle, 2981 sayılı Kanun kapsamında idarelerce düzenlenen tapu tahsis belgesi bulunan taşınmazın satış bedeline ilişkin kararların idare hukuku ilkelerine göre incelemeye uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu durumda; 2981 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) bendi uyarınca idarî yargı yerince çözümlenmesi gerektiğinden, davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.