Danıştay 4. Daire E.2025/1352 K.2025/1906

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi Mevkii'nde ...Hammadde Üretim İzin Belge ve Er:... Erişim Numaralı Bazalt Ocağı, Kırma Eleme ve Asfalt Plent Tesisi İşletmesinin kapasite ve alan artışı istemiyle yapılan başvuru neticesinde çevresel etki değerlendirilmesinin olumsuz sonuçlandığı yönünde tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirilmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi Mevkii'nde ... Hammadde Üretim İzin Belge ve Er:... Erişim Numaralı Bazalt Ocağı, Kırma Eleme ve Asfalt Plent Tesisi İşletmesinin kapasite ve alan artışının gerçekleştirilmesi durumunda, işletmenin faaliyeti sırasında gerçekleştirilecek patlamalar bakımından çevreye olumsuz etkisinin bulunmadığı,

yine bu patlamalar neticesinde meydana gelecek titreşimin, hava şokunun ve gürültünün mevzuatta öngörülen sınırlar içerisinde kalacağı, ocağın faaliyetinden kaynaklı olarak toprak, hava ve su kirliliğinin meydana gelmeyeceği, toz emisyonunun mevzuatta belirlenen sınırlar altında kalacağı, madencilik faaliyeti bakımından gerçekleştirilecek patlamaların yeraltı suyuna olumsuz etkisinin bulunmayacağı, dava konusu yerin orman sınırları dışında kalan ve orman sayılmayan yer olarak sınırlandırıldığı, yine dava konusu alanda herhangi bir mutlak tarım arazisinin bulunmadığı,

TOKİ tarafından konut alanı olarak planlama olasılığı olan proje sahasına en yakın sınırının 600 metre olduğu gözetildiğinde, tesisin proje sahasına yönelik olarak olumsuz etkisinin bulunmadığı, sonuç olarak, proje kapsamında taahhütlere uyulması halinde ... ilçesinin sakinleri bakımından olumsuz sonuçların ortaya çıkacağından bahsedilemeyeceği, bu durumda, dava dosyasındaki bilgi ve belgelerle yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte incelendiğinde; ... İli, ...

İlçesi, ... Mahallesi Mevkii'nde ... Hammadde Üretim İzin Belge ve Er:...

Erişim Numaralı Bazalt Ocağı, Kırma Eleme ve Asfalt Plent Tesisi İşletmesinin kapasite ve alan artışı istemiyle yapılan başvuru neticesinde çevresel etki değerlendirilmesinin olumsuz sonuçlandığı yönünde tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirilmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

1-Davalı tarafından; ... Belediye Başkanlığı'na söz konusu proje için görüş sorulduğu, ... Belediye Başkanlığı tarafından ... tarihli ve ... sayılı yazı ile söz konusu faaliyetin orman alanı içerisinde olması, ...

İçme Suyu Barajı Havzası içinde kalması, ayrıca söz konusu faaliyet alanı ve kapasite artışı yapılmak istenen alanın imar planı içerisinde konut alanına ekli olması nedeniyle, yapılması planlanan proje ile ilgili olarak olumsuz görüş bildirildiği, söz konusu projenin ÇED sürecinin, başvuru tarihinde yürürlükte olan ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yürütüldüğü, ÇED Olumsuz Kararının, Nihai ÇED Raporunda bulunan eksiklikler nedeniyle verilmediği, davacı firma tarafından yürütülmesi planlanan projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle gerçekleştirilmesinde çevre açısından sakınca görüldüğünden tesis edildiği,

alansal artışın yerleşim yerlerine doğru olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Alan artışı projesinin bahsi geçen alanlara zararı olmayacağı, TOKİ Başkanlığı'nın henüz yapımına başlanmadığı gibi, ne zaman başlanacağı da belirsiz olan proje kapsamında olumsuz görüş yazısı verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu, kapasite ve alan artışı ile faaliyetlerin yerleşim yerlerinden uzaklaşacağı, kapasite ve alan artışının kamu yararına olduğu, belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ:...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi Mevkii'nde ... Hammadde Üretim İzin Belge ve Er:... Erişim Numaralı Bazalt Ocağı, Kırma Eleme ve Asfalt Plent Tesisi İşletmesinin kapasite ve alan artışı istemiyle yapılan başvuru neticesinde çevresel etki değerlendirilmesinin olumsuz sonuçlandığı yönünde tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirilmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.

25.11.2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve başvuru tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır.

Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler. Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için. ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler.

(3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez.

(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin;

a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin Ek-III bölümünde. Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatının ihtiva etmesi gereken hususlar düzenlenmiş, Bölüm I: Projenin tanımı ve özellikleri; a) Proje konusu yatırımın tanımı, özellikleri, ömrü, hizmet maksatları, önem ve gerekliliği, b) Projenin yer ve teknoloji alternatifleri, proje için seçilen yerin koordinatları Bölüm II: Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri.

Proje alanının ve önerilen proje nedeniyle etkilenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, atmosferik koşullar, iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, kültür varlığı ve sit özellikleri, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi (Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi de dikkate alınarak) benzeri özellikleri Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler, Projenin; a) Çevreyi etkileyebilecek olası sorunların belirlenmesi, kirleticilerin miktarı, alıcı ortamla etkileşimi, kümülatif etkilerin belirlenmesi,

b) Sera gazı emisyon miktarının belirlenmesi ve emisyonların azaltılması için alınacak önlemler, c) Projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin azaltılması için alınacak önlemler, ç) İzleme Planı (inşaat dönemi), Bölüm IV: Halkın Katılımı; a) Projeden etkilenmesi muhtemel ilgili halkın belirlenmesi ve halkın görüşlerinin çevresel etki değerlendirmesi çalışmasına yansıtılması için önerilen yöntemler, b) Görüşlerine başvurulması öngörülen diğer taraflar, Notlar ve Kaynaklar.

Ekler: Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası hazırlanmasında kullanılan bilgi ve belgeler ile raporda kullanılan tekniklerden rapor metninde sunulamayan belgeler, Proje için seçilen yerin koordinatları, Proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, Proje ile ilgili olarak daha önceden ilgili kurumlardan alınmış belgeler şeklinde düzenlemeler yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; proje sahipleri tarafından (Yönetmeliğin Ek-1 listesinde yer alan) ÇED sürecine tabi projeler için.

ÇED başvuru dosyasının ve ÇED raporunun genel formatı, (Yönetmeliğin Ek-2 listesinde yer alan) Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasının (PTD) genel formatı esas alınarak ÇED başvuru dosyası veya PTD'nin hazırlanması gerektiği, ÇED başvuru dosyasına veya PTD'ye varsa çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği tekliflerinin ekleneceği, Komisyon tarafından, ÇED başvuru dosyasının veya PTD'nin yeterli ve uygun olup olmadığı, yapılan incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli düzeyde veri, bilgi ve belgeye dayandırılıp dayandırılmadığı,

projenin çevreye olabilecek etkilerinin kapsamlı bir şekilde incelenip incelenmediği, çevreye olabilecek olumsuz etkilerin giderilmesi için gerekli önlemlerin yer alıp almadığı hususlarında inceleme ve değerlendirme yapılacağı, Yönetmeliğe tabi projeler için "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, proje sahibinin proje kapsamında verdiği taahhütlere uymakla yükümlü olduğu,

Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın sürecin sonlandırılacağı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, ÇED sürecinin tamamlanmasından ve ilgili mevzuat uyarınca alınması zorunlu olan ruhsat, izin ve onay gibi gerekli izinler alındıktan sonra yatırımcı tarafından proje inşaatına başlanabileceği dikkate alındığında, proje alanının imar planlarına uygunluğunun, inşaata başlanabilmesi için gerekli olan ruhsat, izin ve onay gibi izinlerin verilmesi aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğunun kabulü gerekmektedir.

Dava dosyasının incelenmesinden; ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi Mevkiinde davacı şirket tarafından yapılması planlanan ... Hammadde Üretim İzin Belge ve Er:...

Erişim Numaralı Bazalt Ocağı, Kırma Eleme ve Asfalt Plent Tesisi İşletmesinin kapasite ve alan artışı projesi ile ilgili olarak, davacı şirket tarafından ÇED başvuru yapılması üzerine, ÇED inceleme değerlendirme sürecinin başlatıldığı, ilgili kurum ve kuruluşlara projenin gerçekleştirilmesinde sakınca olup olmadığının sorulduğu, ... Belediye Başkanlığı tarafından söz konusu faaliyet ile ilgili orman alanı içerisinde olması, ...

İçme Suyu Barajı Havzası içinde kalması ve söz konusu faaliyet alanı ve kapasite artışı yapılmak istenen alanın imar planı içerisinde konut alanına ekli olması nedeniyle olumsuz görüş bildirildiği, ... Belediye Başkanlığı'nın konut alanı ile ilgili görüşlerine istinaden TOKİ Başkanlığı ile yazışmalar neticesinde yapılması planlanan proje ile ilgili olarak, TOKİ Başkanlığı'nın ... tarih ve E-...... sayılı yazısıyla, proje alanı ile ...

Belediyesi'nin sosyal konut talebi olan 250 bin konut projesi kapsamında yapılması planlanan idareleri mülkiyetinde bulunan alan arasında yaklaşık 600 metre mesafe bulunduğu, alana ilişkin henüz imar planının yapılmadığının tespit edildiği, idareleri mülkiyet haklarının korunması ve toplu konut uygulamalarının dikkate alınması gerektiği hususlarının davalı Bakanlığa iletilmesi sonrasında, ÇED Olumsuz Kararı verilmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E-... sayılı işlemi tesis edildiği,

buna karşın temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise projenin tüm çevresel etkilerinin değerlendirme konusu yapılarak dava konusu işlemin yargısal denetiminin yapıldığı görülmektedir.

Uyuşmazlıkta. Nihai ÇED Raporunun idarece henüz bütünüyle incelenmediği, dosyada yer alan tüm hususların Ek-III Listede yer alan kriterler çerçevesinde değerlendirilmediği, dolayısıyla Nihai ÇED Raporunda yer verilen muhtemel çevresel etkilere ilişkin tespit edilen olumsuzlukların bertarafına veya kabul edilebilir düzeye indirilebilmesine ilişkin tedbirlerin yeterli olup olmadığı,

yeterli görülmediği takdirde projede düzeltme vb. alternatif çözüm yolları ile eksikliğin giderilip giderilemeyeceği değerlendirilerek verilecek ÇED sürecine ilişkin bir kararın henüz mevcut olmadığı bir aşamada, dava konusu işlemin, işlem gerekçesinde yer verilen hususlar ile sınırlı olarak yargısal denetiminin yapılması yerine, Nihai ÇED Raporu çerçevesinde, projenin tüm çevresel etkileri incelenmek suretiyle karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Diğer yandan; davaya konu olan işlemin gerekçesi incelendiğinde, davalı idare tarafından projenin çevresel etkileri yönünden irdelenmediği, Nihai ÇED Raporunda yer verilen muhtemel çevresel etkilere ilişkin tespit edilen olumsuzlukların bertarafına veya kabul edilebilir düzeye indirilebilmesine ilişkin tedbirlerin yeterli olup olmadığı, yeterli görülmediği takdirde projede düzeltme vb. alternatif çözüm yolları ile eksikliğin giderilip giderilemeyeceği yönünden bir değerlendirme içermediği,

yalnızca projenin yapılacağı alanın, 600m yakınında bulunduğu başka bir alana ilişkin toplu konut uygulamaları yönünden yapılacak planlama hakkındaki bir husus gerekçe gösterilerek, dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmakla, proje alanının imar planlarına uygunluğunun, ÇED sürecinin tamamlanmasından sonra inşaata başlanabilmesi için gerekli olan ruhsat, izin ve onay gibi izinlerin verilmesi aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğu dikkate alındığında, idare tarafından, projeye ilişkin Nihai ÇED Raporunda, projenin muhtemel çevresel etkileri ile bu etkilere karşı alınması taahhüt edilen önlemlere yer verilip verilmediği,

verildi ise yeterli olup olmadığı yönlerinden değerlendirme yapılmak suretiyle karar verilmesi gerekirken, proje alanının yapılması planlanan konut projesine yakın olması ve toplu konut uygulamalarının dikkate alınması hususlarının TOKİ tarafından Bakanlığa iletildiğinden bahisle verilen dava konusu ÇED Olumsuz Kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu durumda; yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde, dava konusu işlemde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.