Danıştay 4. Daire E.2025/3367 K.2025/4901

Dava konusu istem: Zonguldak ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesinde, kentsel sit ile 3. Derece doğal sit alanı sınırları içinde yer alan mülkiyeti Maliye Hazinesine ait 15 ada, 11 sayılı parsel üzerinde bulunan ve Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarihli, ... sayılı kararı ile "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescilli taşınmazın tescil kaydının kaldırılması istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ...tarih ve ... sayılı kararına karşı yapılan itirazın kabulüne, söz konusu kararın iptal edilmesine ve anılan taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına yönelik...tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; dava konusu yapıda, dış cephesi ve içte bazı taşıyıcı elemanları haricinde, yapının orijinal haline ait herhangi bir kültürel ögeye rastlanılmadığı, buna bağlı olarak, yapının halihazırdaki durumunun, bir dönemin mimari tarzını ve sosyal yaşantısının izlerini günümüzde yansıtmadığı, taşınmazın tescil edildiği dönemdeki özelliklerini korumuyor olduğu, dava konusu yapının;

sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, biçim bakımından, "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" özelliği göstermediği ve "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescile uygun olmadığı anlaşılmakla, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından dava konusu yapının her döneme tanıklık eden ve mevcudiyetini koruyan nadir yapılardan olduğu, taşınmazın kültürel bir varlık olarak korunmasında kamu yararı bulunduğu, hatalı ve eksik inceleme yapılan bilirkişi raporunun hükme esas alınmaması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ:...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Zonguldak ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesinde, kentsel sit ile 3. Derece doğal sit alanı sınırları içinde yer alan mülkiyeti Maliye Hazinesine ait ... ada, ... sayılı parsel üzerinde bulunan ve Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarihli, ... sayılı kararı ile "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescilli taşınmazın tescil kaydının kaldırılması istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararına karşı yapılan itirazın kabulüne, söz konusu kararın iptal edilmesine ve anılan taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına yönelik ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararı üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları başlıklı 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır:

a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,

b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar,

c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,

d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler.

Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar..." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 7. maddesinde ise, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılacağı, yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özelliklerinin dikkate alınacağı, Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eserin korunması gerekli kültür varlığı olarak belirleneceği, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitlerin koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunacağı, tespit ve tescil ile ilgili usullerin, esasların ve kıstasların yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.

10/12/1987 tarih ve 19660 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespit - Tescili ve Sit alanı ilanı sırasınsa Müktesep Hakların Korunması ile ilgili Yönetmeliğin "Tespitlerde Değerlendirme Kıstasları" başlıklı 4. maddesinde; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarından korunması gereklilerinin tespitinde göz önünde bulundurulacak hususlar düzenmiş, (b)bendinde,"19. yüzyıl sonundan sonra yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmasına gerek görülmesi",(f) bendinde ise "Tek yapılar için; taşınmazın sanat değeri, mimari, tarihi, estetik, mahalli, arkeolojik değerler kapsamı içinde; strüktürel, dekoratif, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, şekil bakımından özellik arz etmesi..." gerektiği kuralı getirilmiştir.

13/03/2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit Ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasında sayılan kültür varlıkları arasında yer verilen "evlerden", 19. yüzyıl sonrasında yapılmış olanlar için, anılan fıkranın (b) bendinde;

"önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması" ve (c) bendinde, tek yapılar için; "sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi,

kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması" şeklindeki, tespit ve tescil kriterleri belirlenmiştir.

Diğer yandan. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun 05/11/2009 günlü, 660 sayılı ilke kararında; korunacak yapılara müdahale biçimleri, bakım, onarım, yeniden yapma (rekonstrüksiyon) olarak sayılmış, yeniden yapma.

Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilen ve tescil edilmesine ilişkin gerekli özellikleri taşımasına rağmen elde olmayan sebeplerle tescili yapılmamış ve / veya herhangi bir nedenle yitirilmiş olan yapının, gerek kültür varlığı niteliği, gerekse kültürel çevreye olan tarihsel katkıları açısından, eldeki mevcut belgelerden (yapı kalıntısı, rölöve, fotoğraf, her türlü özgün yazılı - sözlü, görsel arşiv belgesi vb.) yararlanmak suretiyle kendi parsellerinde daha önce bulunduğu yapı oturum alanında, eski cephe özelliğinde, aynı kitle ve gabaride, özgün plan şeması, malzeme ve yapım tekniği kullanılarak,

kapsamlı restitüsyon etüdüne dayalı rekonstrüksiyon uygulamasının koşulsuz sağlanması, şeklinde tanımlanmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren haller" başlıklı 266. maddesi, "(1) Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir.

Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez." hükmünü. "Bilirkişi sayısının belirlenmesi" başlıklı 267. maddesi, "(1) Mahkeme, bilirkişi olarak, yalnızca bir kişiyi görevlendirebilir.

Ancak, gerekçesi açıkça gösterilmek suretiyle, tek sayıda, birden fazla kişiden oluşacak bir kurulun bilirkişi olarak görevlendirilmesi de mümkündür." hükmünü; aynı Kanun'un "Bilirkişi açıklamalarının tespiti ve rapor" başlıklı 279. maddesinin 2. fıkrası ise, "(2) Raporda, tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlarla, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa, bunun sebebi, düzenlenme tarihi ve bilirkişi ya da bilirkişilerin imzalarının bulunması gerekir.

Azınlıkta kalan bilirkişi, oy ve görüşünü ayrı bir rapor hâlinde de mahkemeye sunabilir..." hükmünü içermekte olup. "Bilirkişi raporunun verilmesi" başlıklı 280. maddesinde ise, bilirkişinin, raporunu, varsa kendisine incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte bir dizi pusulasına bağlı olarak mahkemeye vereceği, raporun verildiği tarihin rapora yazılacağı ve duruşma gününden önce birer örneğinin taraflara tebliğ edileceği.

"Bilirkişi raporuna itiraz" başlıklı 281. maddesinin 1. fıkrasında ise, tarafların, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilecekleri düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın değerlendirilmesi neticesinde; dava konusu taşınmazın kronolojik süreci incelendiğinde.

Karabük Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile taşınmazın 'korunması gerekli kültür varlığı' olarak tesciline karar verildiği ve koruma grubunun 2 olarak belirlendiği, taşınmazın Maliye Hazinesine bedelsiz devrinin istendiği Zonguldak Tapu Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı başvurusu ve taşınmazın Zonguldak İlinde açılacak Olgunlaşma Enstitüsünün hizmet binası olarak kullanılmak üzere Milli Eğitim Bakanlığına tahsisinin istendiği Zonguldak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı başvurusu üzerine;

... ada, ... parselde yer alan taşınmazın yerinde incelendiği, Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile taşınmazın devrinde, Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısı ile de Milli Eğitim Bakanlığına tahsisinde idareleri adına sakınca bulunmadığının bildirildiği,

Milli Eğitim Bakanlığı'nın... tarih ve ... sayılı yazısı ile ... ada, ... parselde yer alan taşınmazın tescil kaydının kaldırılması ve tescilinin kaldırılması mümkün olmadığı takdirde binanın basit onarım kapsamında kullanıma uygun hale getirilmesinin değerlendirilmesi talep edildiği,

Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ...... tarih ve ... sayılı kararı ile "...tescilli taşınmazın, tescilinin kaldırılması talebi, söz konusu taşınmazın dış cephe ve iç mekan özelliklerine göre değerlendirildirildiğinde, söz konusu taşınmazın bir dönemin mimari tarzını ve sosyal yaşantısının izlerini günümüze yansıttığının anlaşıldığına, ayrıca bahse konu taşınmazın tescil edildiği dönemdeki özelliklerini de koruyor olduğunun anlaşıldığına, bu sebeple tescilinin kaldırılma talebinin uygun olmadığına, Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı tescil kararının devamına..." karar verildiği,

Zonguldak Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısı ile Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ...tarih ve ... sayılı kurul kararına itiraz edildiği, itiraz üzerine dava konusu işlem olan Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun ... tarihli ve ... sayılı kararıyla; "…itirazın kabulüne, Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli ve ... sayılı kararının iptal edilmesine, söz konusu taşınmazın tescil kaydının kaldırılmasına…" karar verildiği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, yapılan inceleme sonucunda hazırlanan rapor sonucunda; arkeoloji bölümünden (uzmanlık alanları eski sanatsal seramik ve 2863 sayılı Kanun olan) seçilen bilirkişilerce, taşınmazın 2863 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" özelliği göstermediği ve "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescile uygun olmadığı şeklinde görüş belirtildiği,

ancak raporda 'mimar' bilirkişisinin karşı oyu bulunduğu ve dava konusu yapının 2863 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" özelliği gösterdiği ve tescile uygun olduğu şeklinde görüş belirttiği, raporun bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde, yapının tescili edilmesi ya da tescil edilmemesi gerektiğine ilişkin ihtilafların net bir şekilde ortaya koyulamadığı, raporda bu hususta çelişkilerin mevcut olduğu, öte yandan seçilen bilirkişiler içerisinde sanat tarihçisinin bulunmadığı görülmektedir.

Bu durumda, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığına ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde teknik yönden keşif ve bilirkişi incelemesinin gerektiği durumlarda yukarıda yer alan tanım ve taşınmaz kültür varlıklarının özelliği gereği taşınmazın sanat değeri, mimari, tarihi, estetik, mahalli, arkeolojik değerler kapsamı içinde;

strüktürel, dekoratif, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, şekil bakımından özellik ve güzellikler içermesi ve mutlaka korunması gerektiğinin anlaşılabilmesi için sanat tarihçisi ve mimar gibi konusunda uzman olan kişilerden bilirkişi heyeti oluşturularak inceleme yaptırılması gerekmekte olup, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescili kaldırılan taşınmaza karşı açılmış bulunan davada, yapının tescili edilmesi ya da tescil edilmemesi gerektiğine ilişkin ihtilafların net bir şekilde ortaya koyularak,

mümkünse üniversitelerin ilgili bölümlerinden seçilen ve sanat tarihçisinin de yer aldığı yeni bir bilirkişi heyetince inceleme yaptırılması suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.