Danıştay 4. Daire E.2025/406 K.2025/4863

Dava konusu istem: Davacı tarafından, İzmir ili, Ödemiş ilçesi, ... Mahallesinde Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan arazi toplulaştırması işleminin, davacının maliki olduğu toplulaştırma öncesinde ... ada ... parsele karşılık ikinci kez yapılan (kısmi) toplulaştırma işlemi ile yeri değiştirilerek tarafına verilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu toplulaştırma işleminde uygulanan kamu yatırım payı kesintisinin yasal sınırın altında yapıldığı, davacıya yeni verilen ... ada ... parselin daha iyi endeks değere ve sınıfa sahip verimli toprak yapısında olduğu ancak yapılan ilk toplulaştırma sonucunda davacıya 10/08/2018 tarihinde tapuların verildiği ve “yer teslim tutanağı” ile yer tesliminin de 08/02/2019 tarihinde yapıldığı,

dava konusu kısmi toplulaştırma uygulaması ile ise eski ... parselin yerine yeni .../... parselin verilmesi sürecinde “Yeni Parselasyon Plan”ı ve “Yeni Mülkiyet Listesi” 24/08/2021 tarihinde askıya çıktığı ancak blok ve malikler belirlenirken mülakat işlemi yapılarak davacı bilgilendirilmediğinden,

idari işlemin şekil unsurunun esaslı olarak ihlali ile davacı yönünden hak ve menfaat kaybına sebep olunduğu diğer taraftan, dava konusu işlemin,...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar gereklerine göre yapıldığından mülakat işlemlerinin gerçekleştirilmediği ileri sürülmekteyse de, Mahkeme kararı yeniden mülakat yapılmasını engelleyici bir gerekçe barındırmadığından, dava konusu kısmi toplulaştırma uygulaması hakkında mülakat yapılmaması suretiyle tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacıya ait dava konusu .../...sayılı parselin üzerinde sabit tesisi olmayan ve yerinde korunmasını zorunlu kılacak başkaca herhangi bir nedeni olmayan bir parsel olduğu, yapılan kısmi toplulaştırma projesi ile .../... parselin bir kısmı ile dava konusu .../... parselin ... blokta planlanması keyfi bir uygulama olmadığı,... İdare Mahkemesi'nin iptal kararını yerine getirirken, ... bloktaki hem alan dengelemesini sağlayabilmek hem de haritada yerleri ve koordinatları gösterilen 6 adet sondaj kuyusunu koruyabilmek yani teknik açıdan zorunluluk teşkil ettiği için davacıya ait .... Bloktan yer verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini (...) sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.

6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanunun Ek-9. maddesinin 7. fıkrası ile uyarınca arazi toplulaştırması uygulaması sonuçlarına karşı tescil tarihinden itibaren 10 yıl içinde dava açılabileceği hüküm altına alınmıştır.

07/02/2019 tarih ve 30679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin Mülakatların yapılması başlıklı 14/1. maddesinde, toplulaştırma sahasında arazisi bulunan arazi malikleri ile işletme bazında yeni parselasyon planına yönelik tercihlerinin alınacağı mülakatlar yapılacağı, mülakat günü ve yerinin mahallinde alışılmış usullerle önceden duyurulacağı, mülakatlar esnasında onaylı blok planı, derecelendirme haritası ve mülkiyet listeleri kullanılarak maliklerin bilgilendirileceği, yapılan mülakatlar neticesinde düzenlenen formların arazi malikleri,

ilgili köy veya mahalle muhtarı, proje mühendisi ve kontrol mühendisleri tarafından imza altına alınacağı, noter onaylı vekâlet olması durumunda, diğer arazi malikleri adına da mülakat yapılabileceğinin düzenlendiği, Yeni parselasyon planlarının askıya çıkarılması ve onaylanması başlıklı 17. maddesinde de parselasyon planlarının askıya çıkarılarak ilan edilmesi ve bu safhada itirazların yapılmasının mümkün olduğu düzenlenmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacının maliki olduğu toplulaştırma öncesinde ... ada ... parsele karşılık ikinci kez yapılan (kısmi) toplulaştırma işlemi ile yeri değiştirilerek davacıya verilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istemiyla açılan davada; arazi toplulaştırmasında uygulanan kamu yatırım payı kesintisinin yasal sınırın altında yapıldığı,

davacıya yeni verilen ... ada ... parselin daha iyi endeks değere ve sınıfa sahip verimli toprak yapısında olduğu ancak yapılan ilk toplulaştırma sonucunda davacıya 10/08/2018 tarihinde tapuların verildiği ve düzenlenen tutanakla yer tesliminin de 08/02/2019 tarihinde yapıldığı, dava konusu kısmi toplulaştırma uygulaması ile ise eski .../... parselin yerine yeni .../... parselin verilmesi sürecinde “Yeni Parselasyon Plan”ı ve “Yeni Mülkiyet Listesi” 24/08/2021 tarihinde askıya çıktığı ancak blok ve malikler belirlenirken mülakat işlemi yapılarak davacı bilgilendirilmediğinden,

idari işlemin şekil unsurunun esaslı olarak ihlali ile davacı yönünden hak ve menfaat kaybına sebep olunduğu ayrıca, dava konusu işlemin, ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı karar gereklerine göre yapıldığından mülakat işlemlerinin gerçekleştirilmediği ileri sürülmekteyse de, Mahkeme kararı yeniden mülakat yapılmasını engelleyici bir gerekçe barındırmadığından,

mülakat yapılmaması suretiyle tesis edilen dava konusu kısmi toplulaştırması işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davaya konu eski ... ada ... nolu parsele karşılık yeni verilen ... ada ... nolu parsel yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Arazi toplulaştırması yapılırken arazi malikleriyle mülakat yapılarak tercihlerinin alınması ve yapılacak uygulama hakkında maliklerin bilgilendirilmelerinin sağlanması, işlemlerin hukuka uygun ve tercihlerle mümkün mertebe örtüşür şekilde isabetli yapılmasını böylece dava veya itirazların en aza indirgenmesini sağlayarak emek ve zaman kaybı ile gereksiz yargılama giderlerini azaltacağı kuşkusuzdur.

Bununla birlikte günlük hayatta, arazi maliklerine her zaman ulaşılamayabileceği ve fiilen arazi toplulaştırmasının yapıldığı tarım alanlarının bulunduğu yerleşim yerlerinde ikamet etmeyen maliklerin olabildiği, bu sebeple yapılan çalışmalar askı ilanına çıkarılmakta mülakatlara katılamayan veya bilgilendirilemeyen hak sahiplerinin ilan yoluyla haberdar olması ve hatta tapu kayıtlarına arazi toplulaştırması şerhi konularak tapu sicilinin aleniyet ilkesi gereğince bilgilendirme yapılması yoluna gidildiği dikkate alındığında mülakatların gerçekleştirilmesinin her zaman mümkün olmadığı da anlaşılmaktadır.

Öte yandan toplulaştırma uygulamalarına karşı tescil tarihinden itibaren 10 yıllık dava açma süresi öngörülmesi ile herhangi bir hak kaybının oluşmaması da amaçlanmaktadır.

Her ne kadar arazi toplulaştırması yapılırken hak sahipleriyle mülakat yapılması idare yönünden mülkiyet ihtilaflarının en aza indirgenmesi noktasında bir yükümlülük ise de hak sahipleriyle mülakat yapılamaması, mutlak surette mülkiyet hakkının sona ermesi sonucunu doğuracak nitelikte bir eksiklik olmadığından esasa etkili bir şekil noksanlığı olarak yorumlanmamalıdır.

Bu nedenle anılan parsellere ilişkin dava konusu işlemin toplulaştırmaya ilişkin usul ve esaslar yönünden incelenmesi suretiyle yeniden bir karar verilmek üzere davalının temyiz istemi kabul edilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu parseller yönünden toplulaştırmanın iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.