Danıştay 4. Daire E.2025/453 K.2025/2108

Dava konusu istem: 20/12/2012 tarih ve 28503 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2012/4009 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Bayburt ili, Merkez ilçesi, ... Köyünde yapılan toplulaştırma işleminin ... ada ... parsel (eski ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel) sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; bilirkişi raporunda yer alan tespitler ile dava dosyasında bulunan diğer tüm bilgi ve belgelerin mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirilmesinden; davacının dava konusu toplulaştırma işlemine konu ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlarına karşılık müstakil olarak ... ada ... parsel sayılı taşınmazın verildiği, KOKP kesintisinin yasal sınırın altında olduğu, dolayısıyla herhangi bir hak kaybının bulunmadığı, işlemin toplulaştırmanın amaç ve ilkelerine uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Bilirkişi raporunun davayı aydınlatmaya yetecek açıklık ve netlikte olmadığı, parsel endekslerine nasıl bir değerlendirme yapılarak ulaşıldığına ilişkin bir bilgilendirmeye yer verilmediği, bilirkişilerce herhangi bir hesaplama veya değerlendirme yapılmadığı, taşınmazlarının Gümüşhane-Bayburt kara yolunun hemen yanında yer aldığı, hemen başında bir adet su deposunun bulunduğu, yeni tahsis edilen ... ada ... parselin su çeken bir yapısı olması nedeniyle ürün verimliliğinin düşük olduğu, yapılan işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması,

umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen Bilirkişi Raporu'nda, dava konusu Bayburt ili, Merkez ilçesi, ...

Köyünde bulunan ... ada ... ve ... (yeni ... ada ... parsel) numaralı taşınmazın, Gümüşhane karayolunun güneyinde boş tarım arazilerinin bulunduğu bir bölgede yer aldığı, dava konusu edilen taşınmazın da içinde bulunduğu proje kapsamında yapılan inceleme neticesinde, Kamu Yatırımı Kesinti Payı Oranının 0.05221 olarak belirlendiği, yani yaklaşık % 5 oranında kesinti yapıldığının tespit edildiği,

dava konusu parseller ve yeni oluşan ... adaya denk gelen parsellerin tamamının dağıtımının incelendiği ve bu kapsamda uygulayıcı kurum olan DSİ tarafından parsellerin olabildiğince aynı alandan ve birbirine akraba kişilerin yeni parselde hissedar yapılmaya çalışıldığı, parsel değer endeksleri doğrultusunda bir değer kaybı yaşanmadığı, yapılan dağıtımın kamu yararı, bilim ve fenne uygun olduğu ve davacının hak kaybına uğramadığı" tespitlerine yer verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, dosyaya ibraz edilen bilirkişi raporunda, uyuşmazlığı açıklığa kavuşturacak somut verilere yer verilmediği gibi eski parsellerin uzağından yapılan tahsisin teknik ve hukuki zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, yeni tahsis edilen parsellerin en/boy oranı açısından ilgili talimata uygun olup olmadığı, parsellerin verimlilik açısından değerlendirilmediği görülmektedir.

Bu durumda, toplulaştırmanın dağıtım ilkelerine uygun yapılıp yapılmadığının, davacının iddiaları ile davalı idarenin savunmaları dikkate alınarak ortaya konulması suretiyle karar verilmesi gerekmekte olup, dava konusu toplulaştırma işleminin ilgili mevzuata, toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için gerekirse seçilecek yeni bir bilirkişi heyetinin katılımıyla, yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle düzenlenecek rapor değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekmektedir.

Yeniden yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesinde, taşınmazlara ait parselasyon paftalarıyla birlikte, mahallinde arazilerin ve toprağın fiziki özelliklerinin de incelenmesi suretiyle uyuşmazlık konusu eski ve yeni taşınmazların eşdeğer olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

(X) KARŞI OY

Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu kararın bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının onanması gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.