Danıştay 6. Daire E.2019/21032 K.2022/10881

2-… VEKİLİ :Av. …

KARŞI TARAF (DAVALILAR) :1-… Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. … 2-… Belediye Başkanlığı

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, …Mahallesi,…parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda yapılan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının kabulüne ilişkin Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı,1/25.000 ve 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planlarına yapılan itirazın reddine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…, sayılı kararda; alan kullanımları açısından dava konusu planlar arasında hiyerarşik bir uyum bulunmasına karşın, minimum ifraz koşulu açısından 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı arasında uyumsuzluk bulunduğu anlaşıldığından,

dava konusu 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı,1/25.000 ölçekli ve 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planlarının hukuka ve mevzuata uygun olduğu,1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının ise üst ölçekli plana,kamu yararına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu …parsel sayılı taşınmaza özgü olarak 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı,1/25.000 ve 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planlarına yönelik itirazın reddine dair Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararına ilişkin davanın reddine,

Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının dava konusu parsele ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda.

Mahkemesince uygulama imar planının hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle iptal kararı verilmiş ise de, davacının 1/1000 ölçekle belirlenen minimum ifraz koşuluna yönelik olarak bir yakınması bulunmadığı gibi parsel büyüklüğüyle ilişkilendirilebilecek bir iddiasının da bulunmadığı, dava dilekçesinde yer alan temel itirazın ise taşınmazı için öngörülen kat yüksekliğine ve getirilen yol kararına yönelik olduğu, bu haliyle davacının istemini aşacak şekilde iptal kararı verildiği,

dava konusu uygulama imar planının davacının talepleri de dikkate alınarak şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uygunluk yönünden irdelenmesi gerektiği, bu kapsamda bilirkişiler tarafından da tespit edildiği üzere üst ölçekli planlara uygun olduğu, plan yapım aşamasında ilgili kurumlardan görüş alındığı, bu plana ve üst ölçekli planlara dayanak teşkil eden analiz ve sentezleri içeren bir açıklama raporunun bulunduğu, raporda plan revizyonunun gerekçelerinin belirtildiği, plan değişikliğinin imar mevzuatına ve şehircilik ilke ve esaslarına uygun olduğu,

ilgili kuruluşların görüşleri doğrultusunda yolların planlandığı ve bu kapsamda bir kısmı da davacının parseline isabet eden ve derenin iki yakasında yer alan park ve yeşil alanın bu şekilde kurgulanmasında kamusal fayda olduğu, davacının taşınmazına verilen yapılaşma hakkı yönünden ise su ile başlayan ekolojik dengenin devamlılığı ve Sapanca Havzası gibi önemli sulak alanın gelecek nesillere aktarılabilmesi açısından parseldeki konut kullanımına ilişkin kat yüksekliğinin mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle davacıların istinaf başvurusunun reddine, davalının istinaf başvurusunun kısmen reddine,

kısmen kabulüne dava konusu işlemin kısmen iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yakın bölgelerde kat artışı yapılırken dava konusu taşınmazda yapılmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, taşınmazın batısında bulunan dere yolunun 7 metre genişliğinde tutulmasının şehircilik ilkelerine aykırı olduğu ve yolun çıkmaz sokağa bağlandığı ileri sürülerek davanın reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ

... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; davacıların temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur. ... Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Duruşma yapılmasına gerek görülmedi.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, …Mahallesinde bulunan ve 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında içme ve kullanma suyu uzun mesafe koruma kuşağında kentsel yerleşme alanı kullanımında,1/25.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonlarında bir kısmı konut alanı ve bir kısmı da park ve yeşil alan kullanımında,1/1000 ölçekli uygulama imar planında bir kısmı minimum ifraz 300 m2 olan A-2 yapılaşma koşullarına sahip konut alanı bir kısmı 5 metre genişliğinde yol,

bir kısmı ise park ve dinlenme alanı kullanımında kalan dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın 3 kat olan yüksekliğinin 2 kata düşürülerek inşaat alanının daraltıldığı, taşınmazın batısında bulunan derenin ıslahı kapsamında 7 metre genişliğinde yol planlandığı, komşu parsellerde yüksekliğin 3 kat olduğu,

kamu yararına, eşitlik ilkesine ve hukuka aykırılık iddialarıyla 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının kabulüne ilişkin Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı,1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına yapılan itirazın reddine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun 5.maddesinin işlem tarihindeki yürülükteki şekliyle nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise;

tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu kararın 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden;

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının uyuşmazlık konusu işlemin 1/50.000 ölçekli çevre düzeni ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu kararın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden;

İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla, kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar göz önüne alınarak hazırlanır.

Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma-kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, planlanan yöredeki taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaçlar yönünden; mevzuata, üst ölçekli planlara şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygun olup olmadığının detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Yukarıda detaylarına yer verilen düzenlemeler doğrultusunda, nazım imar planlarının, arazilerin genel kullanılış biçimleri ile gelişme yön ve büyüklüklerinin belirlendiği genel nitelikli planlar olduğu, uygulama imar planlarının ise; üst ölçekli nazım imar planında getirilen fonksiyon kararına uygun olmanın yanı sıra, ölçeği gereği bu plandan farklı olarak, yapı adalarını ve yoğunluklarını, düzenini, yolları, parselasyona esas etapları ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren uygulamaya yönelik planlar olduğu açıktır.

Dava konusu Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih, …sayılı, … tarih, …sayılı ve … tarih, …sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı revizyonudur.

Dava konusu uygulama imar planının dayanağı nazım imar planında gösterim tekniği itibariyla farklı bir uygulama getirildiği, genel yerleşim yön ve büyüklüğüne göre 8 farklı planlama bölgesi oluşturulduktan ve her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının tür ve büyüklüklükleri belirlendikten sonra, planda gelişme konut alanı olarak belirlenen yerlerde bu alanların büyüklükleri değiştirilmeksizin zemin yapısına göre yer seçiminin alt ölçekli uygulama imar planlarına bırakıldığı, bu gösterimle ilgili 1.2.4 ve 2.1.2 sayılı plan notlarının düzenlendiği, ayrıca nazım imar planı paftasına her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının lejandlarının her bölgenin üzerinde ayrı ayrı olmak üzere tablo şeklinde işlendiği görülmüştür.

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kartepe planlama bölgesi 1/5000 ölçekli nazım imar planı plan notları incelendiğinde, Genel Hükümler başlığında 1.2.4 sayılı plan notunda "Bu planda (uygulama imar planı yapılacak alan sınırı) çizilerek belirlenmiş alanlarda;

plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlencektir" ve 2.1.2 Gelişme Konut Alanları başlığı altında ise "Gelişme konut alanlarında plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma,

doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenecektir" şeklinde düzenleme yapıldığı ve 1/5000 ve 1/1000 ölçekli plan paftaları incelendiğinde anılan plan notları sonucunda 1/5000 ölçekli plan sınırları içerisinde gelişme konut alanlarında gösterilmeyen sosyal ve teknik altyapı alanlarının 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği görülmüş ve üst ölçekli plan ile alt ölçekli planların bu kapsamda uyumlu olmadığı anlaşılmıştır.

Görüldüğü üzere dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında uygulama imar planı yapılacak alan sınırlarıyla gösterilen alanlarda ve gelişme konut alanlarında plan paftası üzerinde söz konusu alanda yer alacak sosyal ve teknik altyapı alanlarının tür ve büyüklüklerinin belirlendiği ancak yer seçiminin uygulama imar planına bırakıldığı anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen açıklamalar, mevzuat ve planların kademeli birliktelik ilkesi uyarınca oldukça büyük bir alanda olması öngörülen sosyal ve teknik altyapı alanlarının nazım imar planının ölçeği, tanımı ile uygulama imar planını yönlendirme işlevi dikkate alındığında yer itibarıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gerekmekte olup dava konusu nazım imar planının ise ölçeğin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde hazırlanmadığı, bu haliyle plan yapım yöntem ve tekniklerine uygun olmadığı açıktır. Zira 1/5000 ölçekli plan bütününde bazı yerlerde sosyal ve teknik altyapı alanları gösterilmiş, bazı yerlerde ise alt ölçekli plana bırakılmıştır. Planlamadaki bu aykırılık planın tümünü hukuka aykırı hale getirmektedir.

Nitekim, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih, …sayılı, … tarih, …sayılı ve … tarih, …sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının iptali istemiyle başka taşınmaz sahipleri tarafından açılan davalarda, Mahkemelerce kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar mevzuatına aykırı bir biçimde şematik olarak gösterildiği, fiziki mekan anlamında planlanmadığı, kentsel mekandaki gösterimlere/kararlara ilişkin herhangi bir mekansal tanımlama yapılmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ölçeğinin işlevsiz bırakıldığı,

böylelikle ölçekler arasındaki hiyerarşik uyumun bozulduğu, Jeolojik ve Jeoteknik Etüd Raporunda AJE-2 olarak belirlenen alanlar için kısıtlılıkların planlara işlenmesi gerektiği, aynı raporda plan dışı bırakılan alanların planlama sahasına dahil edilerek fonksiyonlandırıldığı, bu bağlamda analitik etütlere aykırı bir plan kararı verildiği genel gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planın iptaline karar verildiği ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kararların temyizi neticesinde Dairemizce onanmasına karar verildiği görülmüştür.

Bu durumda dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının planlama esaslarına, plan yapım yöntem ve tekniklerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmış olup bu plana dayanılarak hazırlanan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da bu nedenle iptali gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin davanın reddi yolunda temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, yukarıda nazım imar planının bütününe yönelik ortaya koyulan hukuka aykırılıkların uyuşmazlık konusu taşınmaza dava konusu imar planları ile verilen fonksiyon bakımından bir değerlendirme içermediği hususunun yeniden yapılacak planlamada dikkate alınacağı tabiidir