Danıştay 6. Daire E.2019/21658 K.2024/4261

Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsele yönelik Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu, ek rapor ile dosyada mevcut bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden.

1/25.0000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında Alt Merkez işlevinin 2 farklı alt başlıkta çözümlenerek stratejik alt merkez ve diğer alt merkezler olarak kurgulandığı, davaya konu 1/25.000 ölçekli plan değişikliğinde planlama alanına alt merkez (diğer alt merkez) kurgusu tanımlandığı, davaya konu işlemde 1573 m² yüzölçümlü ... ada, 1 sayılı parselin kullanımının E:1,00, Hmax:serbest, ticaret alanı olarak belirlendiği, parselin 84013 sayılı parselasyon planında E:0,40, Hmax:8,50 m yapılaşma koşulları ile ticaret alanı kullanımında iken dava konusu işlemle, meri planlarındaki E:0,40 yapılaşma koşulu E:1,00'a çıkarıldığı,

böylelikle yaklaşık 2,5 kat oranında yapılaşma yoğunluğu arttırılırken 2 sayılı plan notu ile imar mevzuatına aykırı olarak "+/- 0.00 Kotu Altı, Bağımsız Bölüm Yapılmaması Kaydı İle Emsale Dahil Değildir" hükmü ile E:1,00 yapılaşma koşulu ile elde edilen inşaat alanının daha da arttırıldığı, merkezi iş alanı kullanımın 1/25000 gibi üst ölçekli planlarda olması gereken bir kullanım kararı olduğu, kentin parçalarına – dava konusu alan gibi tek parsellere – yönelik kararların alındığı 1/5000 planlarda ticaret alanı adı altında plan notu ile birçok farklı kullanımın yapılmasına olanak sağlanmasının planlama ilkeleri ile bağdaşmadığı,

davaya konu işlemde taşınmaz için onaylı planlarda olduğu üzere birbirlerinden farklı bir çok kullanımın tek parsel ölçeğinde hayata geçirilmesine olanak sağlanmasının imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, üst ölçekli plan hükümlerine aykırı olduğu, kullanımın spesifik olarak belirlenmesi gerektiği, emsal artışı dışında plan notu ile gizli emsal artışı öngörüldüğü, parsel ölçeğinde ayrıcalıklı bölge oluşturulduğu, plan değişikliği sonrasında emsal artışı ile bölgenin trafik yoğunluğunun olumsuz etkilenip etkilenmeyeceği hususunda herhangi bir açıklamada bulunulmadığı,

yapı yoğunluğunun artması ile bölgedeki doluluk boşluk oranını değiştireceği, yapı yoğunluğunun arttırılması sonucunda mevcut planın sürekliliğinin ve bütünlüğünün zedeleneceği, davaya konu işlemde bölge üzerinde plan değişikliği sonucunda oluşacak muhtemel olumsuzlukların nasıl ve ne şekilde ortadan kaldırılacağına veya herhangi bir olumsuzluk oluşup oluşmayacağına dair de herhangi bir açıklama yapılmadığı, dava konusu imar planı değişikliğinin imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren 1/25000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında dava konusu taşınmazın bulunduğu alan için alt merkez kullanımı öngörüldüğü, 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı plan açılama raporunda alt merkez kullanımı için stratejik alt merkezler ve diğer alt merkezler başlıkları tanımlandığı,

stratejik alt merkezler için “Stratejik Alt Merkezler Kentin konut alanları ile iç içe ve merkezi iş alanı dışında yoğunlaşan ticari işlevlerin bulunduğu alanlardan bu plan ile özel bir kimlik ve anlam yüklenen alt merkez alanlarını tanımlamaktadır.

İkincil nitelikli merkezi iş alanları olan ve daha çok konut alanlarının gelişmesi sürecinde yol boyu ve/veya kendi içinde yoğunlaşıp dönüşerek oluşan bu tür merkezler, merkezi iş alanı ile yoğun ilişki ve işbölümü içinde işleyen bir sistemin parçalarıdır.

“Merkezler Ana Planı” kapsamında detaylı olarak analiz edilecek ve gelişimlerine yönelik kararlar oluşturulacak “stratejik alt merkezlerin; bulunduğu bölgenin hizmetlerini karşılaması, yakın çevresinin dönüşümüne-gelişimine yönelik katkılar sağlaması ve merkezi iş alanı ile “takımyıldız” biçiminde ilişkilenmesi sağlanmalıdır. Merkezler Ana Planı’nda, merkezi iş alanının çöküntüleşmesi sürecini dengeleyen bir stratejik alt merkez seçimi yapılmasına da özen gösterilmelidir.

Stratejik alt merkezlerin özel planlama bölgeleri ve özel proje alanları olarak ele alınması gerekmektedir. Stratejik alt merkezlerde işlevsel-yapısal bütünlük ve denge, ulaşım-yaya, dolaşım ilişkilerini de gözeten özel planlama ve kentsel tasarım faaliyetleri üzerinden uygulamaya geçilmelidir. 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında 15 adet stratejik alt merkez önerilmiştir.” denilerek Bahçelievler Stratejik Alt Merkezi, Demetevler Stratejik Alt Merkezi, Çayyolu 8. Cad.

Stratejik Alt Merkezi, Turan Güneş, Or-An Stratejik Alt Merkezi, Batıkent Stratejik Alt Merkezi, Eryaman-Göksu Stratejik Alt Merkezi, Pursaklar-Saray Stratejik Alt Merkezi, Siteler Stratejik Alt Merkezi, Hatip Çayı-Mamak Stratejik Alt Merkezi, Natoyolu Stratejik Alt Merkezi, Beytepe Stratejik Alt Merkezi, Tuluntaş Stratejik Alt Merkezi, Sincan-Saraycık Stratejik Alt Merkezi, Etlik Cad.- Ovacık Stratejik Alt Merkezi ve Susuz-Yuva Stratejik Alt Merkezi SM notasyonlu Stratejik Alt Merkezler olarak belirlendiği,

diğer alt merkezler için ise 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı plan açıklama raporunda “Diğer Alt Merkezler Merkezi iş alanları ve stratejik alt merkez gelişimleri ile ilişkili, daha çok konut alanları içi yakın dönem ticari gereksinimlerin karşılandığı, tüketici hizmetlerle yoğunlaşmış çalışma alanları, bu plan kapsamında Diğer Alt Merkezler olarak tanımlanmıştır.

Bu tip merkez gelişimlerinin konut alanları içerisinde kontrolsüz ve yeni yapı-işlev sorunları yaratarak gelişme eğilimleri ve yarattığı sorunların “merkezler ana planı” kapsamında yapılacak tespit ve öneriler ile aşılması, yol boyu gelişen ve ulaşım-dolaşım, otopark vb sorunları olan bu merkezlerin rehabilitasyonu amaçlı özel çalışmalar, iş geliştirme projeleri ve düzenlemeler yapılması sağlanmalıdır.

Alt merkezlerin kentsel gelişme sürecinde kendi eğilimleri ve altyapı sorunlarıyla yol boyu gelişmesini sınırlandırabilmek amacıyla gelişme konut alanlarında ve plan revizyonu yapılacak alanlarda ünite merkezi niteliğinde ve/veya tüm ulaşım-otopark sorunları çözülmüş alt merkezler tasarlanması hedeflenmektedir.

Meskun alanlarda yol boyu oluşmuş alt merkez alanlarında ise ulaşım dolaşım, yaya erişimi, otopark vb. sosyal donatı ve teknik altyapı gereksinimlerini gidermeye ve kent mobilyası unsurlarını oluşturmaya yönelik sağlıklılaştırma, canlandırma, yenileme projelerinin hayata geçirilmesi sağlanarak, bu alanlarda yaşam kalitesi arttırılmalı, kentlinin kentsel servislere ulaşabilme potansiyeli arttırılmalıdır.

Büyük alışveriş merkezlerinin nitelik ve canlılığını yitirmesine yol açtığı alt merkezlerde iş geliştirme ve gündelik ticaretin devamlılığını sağlayacak, yerel küçük girişimciyi koruyacak, mahalle ölçeğindeki alışveriş dokusu ve varlığının yitirilmemesi amaçlı yerel mikro kalkınma projeleri, sosyal ve ekonomik açılımlar içeren özel projeler oluşturulması yoluyla, gündelik yaşam ve ticaret dokusunun korunması, geliştirilmesi, sorunlarından arındırılması sağlanmalıdır.

Büyük alışveriş merkezleri ve hipermarketlerin yer seçiminde de, bu ilkeler ve gereklilikler çerçevesinde, gerekli özendirme kaçındırma politikaları Merkezler Ana Planı ile eşgüdümlü ve onu da yönlendirecek biçimde Yapılmalıdır” denilmekte olduğu, her ne kadar İdare Mahkemesince 1/25000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında dava konusu taşınmazın bulunduğu alan için alt merkez kullanımı öngörüldüğü,

davaya konu planla getirilen "ticaret alanı" kullanımının plan notlarıyla birlikte değerlendirildiğinde "merkezi iş alanı" kapsamında sayılması gerektiği belirtilmekte ise de, 1/25000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı Açıklama Raporunda; stratejik alt merkezlerin kentin konut alanları ile iç içe ve merkezi iş alanı dışında yoğunlaşan ticari işlevlerin bulunduğu alanlardan bu plan ile özel bir kimlik ve anlam yüklenen alt merkez alanları olarak tanımlandığından, söz konusu tanım ile dava konusu 1/5000 ölçekli planın taşınmaza getirdiği "ticaret alanı" fonksiyonu arasında uyumsuzluk görülmediği,

davaya konu .../1 sayılı parselin 84013 sayılı parselasyon planında da ticaret alanı kullanımında bırakıldığı, taşınmazda eski plandaki fonksiyon değişmediğine göre bilirkişilerin davaya konu plan değişikliğinde plan değişikliğini zorunlu kılan teknik ve bilimsel gerekçelerin bulunmadığı yolundaki görüşlerine de itibar etmenin mümkün olmadığı, 2 sayılı plan notu ile imar mevzuatına aykırı olarak "+/- 0.00 Kotu Altı, Bağımsız Bölüm Yapılmaması Kaydı İle Emsale Dahil Değildir" hükmü ile E:1,00 yapılaşma koşulu ile elde edilen inşaat alanının arttırıldığı, gizli emsal artışı öngörüldüğü,

ilgili mevzuat hükümlerinin maddi olay içeriğiyle birlikte değerlendirilmesinden; davaya konu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliğinin 2 sayılı plan notunda "+/- 0.00 Kotu Altı, Bağımsız Bölüm Yapılmaması Kaydı İle Emsale Dahil Değildir" hükmü bodrum katta bağımsız bölüm öngörmediğinden yapı yoğunluğunu ve planla belirlenen emsal değerini artırarak gizli emsal artışına sebep olacağı, Mahkeme kararının belirtilen kısımlar dışındaki iptal gerekçeleri usul ve hukuka uygun olup kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçeleriyle istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin imar planında E:0,40 yapılaşma koşulunda ticaret alanında kalmakta iken Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile parselin kullanımının E:1,00, Hmax:serbest, ticaret alanı olarak belirlendiği, söz konusu belediye meclis kararına davacı tarafından yapılan itirazın Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile reddedilmesin üzerine anılan meclis kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3. fıkrasının (c) bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği, hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen yasa hükmünde yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan ortaya çıkması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.

İdare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği açıktır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu parselin yakın komşuluğunda ikamet etmeyen, bu alanda parseli bulunmayan ve Yaşamkent'te ikamet eden davacının, dava konusu imar planı değişikliği ile ne şekilde meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ihlaline uğradığı yönünde de dava dilekçesinde herhangi bir iddiaya yer vermediğinden Çayyolu'ndaki bir parselde yapılan imar planı değişikliğiyle dava konusu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi kurulamamıştır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi gerekirken işin esasına girilmek suretiyle verilen kararda isabet bulunmamaktadır.