Danıştay 6. Daire E.2020/3430 K.2023/6416

3- … 4- … VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1-… Bakanlığı-ANKARA VEKİLİ : Av. … 2- … Belediye Başkanlığı-… VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda 644 sayılı KHK'nın 13/A maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Ürgüp Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşullarına ilişkin kısmı ile taşınmaz için düzenlenen 29/09/2017 tarihli yapı ruhsatının ve yapı ruhsatına yapılan itirazın reddine dair Ürgüp Belediye Başkanlığının … tarih ve E… sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dosyanın ve mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı kapsamında belirlenen TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşullarının, taşınmazın bulunduğu alandaki kentsel dokuya, konut karakterine uygun belirlendiğinden şehircilik ilkelerine, planlama esas ve tekniklerine uygun olduğu; dava konusu yapı ruhsatının ise dayanağı imar planına, ilgili yasal mevzuata uygun hazırlandığı anlaşıldığından hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararında, dava konusu yapı ruhsatına aykırı imalat yapıldığının bilirkişi raporuyla tespit edilmesi, davalı belediye tarafından da ruhsata aykırı imalat yapıldığının kabul edilmesi, ayrıca yapı sahibince yapının mimari projesi ile yapı ruhsatına aykırı olarak yapılan kısımları nedeniyle yapı kayıt belgesi alınarak yapının tescil ettirilmiş bulunması karşısında; yapı kullanma izin belgesinin düzenlenmesi aşamasında davalı belediyenin bu durumu dikkate alınmasının yasal bir gereklilik olduğu,

davalı Bakanlığın görev ve yetkileri kapsamında gerek "yapı ve yapım mevzuatını hazırlamak, uygulamaları izlemek ve denetlemek", gerekse "yapıların can ve mal emniyeti ile mevzuata ve tekniğine uygunluk bakımından denetimini yapmak veya yaptırmak, tespit edilen aykırılık ve noksanlıkların giderilmesini istemek ve sağlamak" yönleriyle görev ve sorumluluklarının bulunduğu açıklaması eklenerek;

kararın sonucu itibariyle hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından, ruhsata aykırı imalat yapıldığının kabul edilmesi, ayrıca yapı sahibince yapının mimari projesi ile yapı ruhsatına aykırı olarak yapılan kısımları nedeniyle yapı kayıt belgesi alınması karşısında dava konusu yapı ruhsatı ile dayanağı koruma amaçlı imar planında yer alan yapılaşma koşullarının hukuka aykırı olduğundan bahisle temyize konu dava dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

… BAKANLIĞI VE … BELEDİYE BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI: Temyize konu kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Nevşehir ili, Ürgüp ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı, ... derece sit alanında kalan taşınmaz 16.07.2007 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Kırşehir- Nevşehir- Niğde- Aksaray Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında "Kapadokya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" sınırlarında, Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli Ürgüp Çevre Düzeni Planı Değişikliğinde meskun konut alanı, 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliğinde seyrek yoğunluklu konut alanı, 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliğinde ise ayrık nizam 2 kat TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşulları ile konut alanında yer almaktadır.

Taşınmaza ait yapı ruhsatının 29/09/2017 tarihinde düzenlenmesi üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planının TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşullarına ilişkin kısmı ile taşınmaz için düzenlenen 29/09/2017 tarihli yapı ruhsatının ve yapı ruhsatına yapılan itirazın reddine dair Ürgüp Belediye Başkanlığının … tarih ve E… sayılı işlemin; uyuşmazlık konusu taşınmazın yakın çevresindeki taşınmazlarda yapılaşma oranının %25 oranında ve zemin üzeri bir kat olarak belirlendiği,

oysa … parsel sayılı dava konusu taşınmazın 3 katlı ve zeminin tamamını kapsayacak şekilde yapılaşması karşısında, inşaat halindeyken davalı Ürgüp Belediye Başkanlığına başvurularak yapı ruhsatının iptal edilmesi talebine olumsuz yanıt verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun " Genel esas" başlıklı 3. maddesinde; "herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz" hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin, işlem tarihinde yürürlükte olan şeklinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme, yön ve büyüklükleri ile ilkelerini,

ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan, uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

"Yapı ruhsatiyesi" başlıklı 21. maddesinde ise, "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır." hükmüne, 29. maddesinde, "Yapıya başlama müddeti ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır.

Bu müddet zarfında yapıya başlanmadığı veya yapıya başlanıp da her ne sebeple olursa olsun, başlama müddetiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmediği takdirde verilen ruhsat hükümsüz sayılır. Bu durumda yeniden ruhsat alınması mecburidir.

Başlanmış inşaatlarda müktesep haklar saklıdır." hükmüne, 30. maddesinde ise, ''Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik bürolarından. 27 nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir.

Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir. Belediyeler, valilikler mal sahiplerinin müracaatlarını en geç otuz gün içinde neticelendirmek mecburiyetindedir. Aksi halde bu müddetin sonunda yapının tamamının veya biten kısmının kullanılmasına izin verilmiş sayılır." hükmüne yer verilmiştir.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin "yapı ruhsatına ilişkin genel hükümler" başlıklı 54. maddesinde, "Kanun ve bu Yönetmelikle getirilen istisnalar dışında yapı ruhsatı alınmaksızın hiçbir yapının inşasına başlanamaz. ....

Uygulama imar planı değişikliği nedeniyle; parselin durumu, binanın parseldeki konumu, kat adedi, yapı yaklaşma mesafeleri, KAKS, TAKS veya kullanım kararı gibi plana ait kararlara aykırı hale düşen yapılar ruhsat eki projelerine göre tamamlatılabileceği gibi talep halinde yürürlükteki plan ve mevzuat hükümlerine göre de tadilatlı olarak ruhsat düzenlenebilir.

Bu yapılardan Kanunun 29 uncu maddesindeki süre nedeniyle ruhsatı hükümsüz hale gelenlerin inşasına devam edilebilmesi için ilk ruhsat koşullarına göre yeniden ruhsat alınması zorunlu olup, bu yapılara ilk ruhsat koşullarına uygun olarak yeniden ruhsat düzenlenebileceği gibi talep halinde yürürlükteki plan ve mevzuat hükümleri doğrultusunda yeniden ruhsat düzenlenebilir.

Bu yapılar için kat ilavesinden ayrı ilave inşaat taleplerinde yürürlükteki planın taban alanı kat sayısı ve kat alanı kat sayısına uygunluk koşulu, sadece kat ilavesi taleplerinde ise yürürlükteki planın kat alanı kat sayısına uygunluk koşulu aranır." denilmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu Dava Dairesi kararının 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planının TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşullarına ilişkin kısmı yönünden,

Dosyanın ve Dairemizin E:2022/4745 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden, Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan dava konusu 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliği ile dayanağı 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği ve 1/25.000 ölçekli Ürgüp Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada,.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı davanın reddine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair. Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar Danıştay Altıncı Dairesinin 15/09/2021 tarih ve E:2018/1025, K:2021/9591 sayılı kararı ile Turizmi Teşvik Kanununun 7. maddesi uyarınca dava konusu imar planlarının Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından onaylanması gerekirken yalnızca görüş bildirilmesi nedeniyle dava konusu imar planı ile dayanağı 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği ve 1/25.000 ölçekli Ürgüp Çevre Düzeni Planı Değişikliğininde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle bozulduğu,.

Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile anılan bozma kararına uyularak dava konusu imar planı ile dayanağı 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği ve 1/25.000 ölçekli Ürgüp Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptaline karar verdiği, bu kararın da Danıştay Altıncı Dairesinin 21/06/2023 tarih ve E:2022/4745, K:2023/6414 sayılı kararı ile onandığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu uygulama imar planı ile dayanağı üst ölçekli imar planlarının iptaline karar verilmesi karşısında … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile bu kararın onanmasına yönelik Danıştay Altıncı Dairesinin 21/06/2023 tarih ve E:2022/4745, K:2023/6414 sayılı kararının dikkate alınmak suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Temyize konu kararın 29/09/2017 tarihli yapı ruhsatının ve yapı ruhsatına yapılan itirazın reddine dair Ürgüp Belediye Başkanlığının … tarih ve E… sayılı işlemin ilişkin kısmı yönünden,

Yargı yerince iptaline karar verilen plana dayanarak verilmiş yapı ruhsatının idarece iptal edilmesi veya söz konusu ruhsatla ilgili olarak açılmış bir davanın mevcut olması halinde, ruhsat işlemi tesis edildiği tarihte her ne kadar plana uygun ise de, hukuka aykırılığı saptanan plana ilişkin olarak verilen iptal kararı nedeniyle imar planı tesis edildiği tarihi itibariyle yürürlükten kalkacağından yapı ruhsatının da hukuki dayanağının kalmayacağı ve iptali gerekeceği kuşkusuzdur.

Yukarıda ayrıntısına yer verilen 3194 sayılı İmar Kanununun 3. maddesindeki düzenlemeye rağmen, yargı yerince iptaline karar verilen planla yapılaşma koşulları değiştirilmiş olan bir sahada bu koşullara aykırı olan bir yapılaşmanın oluşması ve geleceğe yönelik olarak korunmasının kamu yararına aykırı sonuçlar doğuracağı ve kamu düzenini bozucu etki yaratacağı açıktır.

Olayda, davacı tarafından, hem 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planının TAKS:0,40 ve KAKS:0,80 yapılaşma koşullarına ilişkin imar planı değişiklikleri, hem de yapı ruhsatı ile ruhsata karşı yapılan itirazın reddine dair işlem dava konusu edildiğinden, dava konusu uygulama imar planı ile dayanağı üst ölçekli imar planlarının yukarıda da yer verildiği üzere yargı yerince iptaline karar verilmesi karşısında, dava konusu yapı ruhsatının da dayanağının kalmadığı, diğer yandan, davalı belediye tarafından ruhsata aykırı imalat yapıldığının kabul edilmesi,

ayrıca yapı sahibince yapının mimari projesi ile yapı ruhsatına aykırı olarak yapılan kısımları nedeniyle yapı kayıt belgesi alınarak yapının tescil ettirilmiş bulunmasının da hukuken koşulsuz bir kazanılmış hakkın varlığına neden olamayacağı açıktır.

Bu durumda, gerek yapı ruhsatının dayanağı koruma amaçlı uygulama imar planının gerekse de koruma amaçlı uygulama imar planının dayanağı üst ölçekli imar planlarının yargı yerince iptaline karar verilmesine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile bu kararın onanmasına yönelik Danıştay Altıncı Dairesinin 21/06/2023 tarih ve E:2022/4745, K:2023/6414 sayılı kararının dikkate alınarak belirtilen hususların gözetilmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.