Danıştay 6. Daire E.2021/10315 K.2023/3485

Dava konusu istem: Tekirdağ ilinde, İlçe Belediye Başkanlıklarınca hazırlanan 2020 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin tarife tekliflerinin kabul edilmesine ilişkin Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararının Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu, Muratlı ilçelerine ilişkin tarifelerin marketlere yönelik kısımlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; ilçe belediyeleri tarafından işletilmekte olan evsel katı atık bertaraf tesisinin bulunmadığı, bu hizmetlerin Tekirdağ Büyükşehir Belediyesinin bertaraf tesislerinde yerine getirildiği, İlçe Belediyelerinin söz konusu süreçteki görevinin 5216 sayılı Kanun'un 7/3. maddesinin (b) bendinde belirtilen "katı atıkları toplama ve taşıma" olduğu, bunun dışında katı atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki 5216 ve 2872 sayılı Kanun hükümleri ile verilen başka bir görev ve buna bağlı yetkisinin bulunmadığı,

yukarıda ayrıntılı açıklandığı üzere katı atıkların toplanması ve taşınması aşamalarının da dahil olduğu katı atıkların bertaraf sürecine ilişkin giderlerin içinde yer aldığı toplam maliyet unsurlarına göre belirlenecek ücretin, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11/11. maddesi ve 5216 sayılı Kanun'un 7/1-i maddesi gereğince Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisi'nce belirlenmesi gerekirken, İlçe Belediyelerince sadece toplama ve taşıma maliyet unsurları dikkate alınarak hazırlanmış ücret tarife önerisinin, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisince onanmasıyla yetinildiği;

bu bağlamda, katı atıkların toplanması aşamasından, bertaraf edilmesi aşamasına kadarki sürecin ve oluşacak maliyetin bir bütün olduğu dikkate alındığında, katı atık ücretlerine ilişkin tarifenin belirlenmesi aşaması ile başlayan ve tahakkuk ettirilen bedellerin abonelerden su faturaları ile tahsil edilmesi ile sonlanan süreçte, Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve sorumlu olduğu açık olduğundan;

katı atık ücret tarifesini tüm unsurlarıyla kendisi belirlemeyen sadece ilçe belediyeleri tarafından hazırlanan ücret tarife önerilerini onaylayan Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararının dava konusu edilen Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu ve Muratlı ilçelerine ilişkin tarifelerin marketlere yönelik kısımlarında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen kararda; ilçe belediyeleri tarafından, 2020 yılına ilişkin evsel katı atık toplama ve taşıma giderleri karşılığı olarak belirlenen tarife önerilerinin, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe konulduğu; maliyetler üzerinden yapılan hesaplamada marketler için işletme büyüklüğü, bir diğer ifadeyle işletmenin yüz ölçümü esas alınarak ücretlerin ve artışların takdir edildiği ve bu belirlemenin ilgili mevzuat ve Kılavuz hükümlerine uygun olduğu, bu nedenle, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hesaplamanın ilgili Yönetmelik ve Kılavuz hükümlerine uygun belirtildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, bazı ilçelerde aylık 112-TL'lik su faturasına ilave olarak 4.357,32-TL katı atık toplama bedeli ödemek zorunda kaldıkları, bu bağlamda, katı atık toplama ve taşıma ücretlerinin davalı idare tarafından fahiş olarak belirlendiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Dava konusu tarifenin mevzuata uygun olarak belirlendiği belirtilerek, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Dairemiz karşı oy gerekçesi doğrultusunda bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Tekirdağ ilinde, İlçe Belediye Başkanlıklarınca hazırlanan 2020 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin tarife teklifleri, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile aynen kabul edilmiştir. Bunun üzerine, anılan belediye meclis kararının Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu, Muratlı ilçelerine ilişkin tarifenin marketlere yönelik kısmının iptali istemiyle, görülmekte olan dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Öte yandan.

10/07/2004 tarihli 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek;

deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış, aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde. Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak, (b) bendinde.

Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; Büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı, ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları, 2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek,

katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği, sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde ise Büyükşehir Belediyesine ait olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu, Muratlı Belediye Başkanlıkları tarafından 2020 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin evsel katı atık ücret tarifesinin hazırlandığı ve söz konusu tarifelerin, dava konusu … tarihli, … sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Meclis kararı ile onaylandıktan sonra uygulandığı görülmektedir. Dolayısıyla katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanmak suretiyle uygulamaya konulan dava konusu Meclis Kararında yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla; evsel katı atık ücret tarifesinin Büyükşehir Belediye Başkanlıkları tarafından belirlenmesi gerektiği, olayda İlçe Belediye Başkanlıkları tarafından hazırlanan evsel katı atık ücret tarifesi önerisinin Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından onanılmasıyla yetinildiğinden bahisle dava konusu işlemin iptaline dair ...

İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının "katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanmak suretiyle uygulamaya konulan dava konusu Meclis Kararında yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı" gerekçesi de eklenmek suretiyle, İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi Kararının onanması gerektiği anlaşılmıştır.

KARŞI OY (X)

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; Büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı, ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.

10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek;

sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış, aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde.

Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak, (b) bendinde. Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.

27/10/2010 tarihli, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin (m) bendinde.

"Ücret: 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde;

atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değeri," ifade edeceği, Yönetmeliğin "Evsel Katı Atık İdarelerinin Görev ve Yetkileri" başlıklı 8. maddesinde.

Evsel Katı Atık İdareleri; a) Evsel katı atık hizmetini vermek veya verdirmekle, b) Evsel katı atık hizmetlerine ilişkin tarifeleri belirlemekle, c) Evsel katı atık ücretini toplamakla, yükümlü oldukları kurallarına yer verilmiş, son olarak Yönetmeliğin "Faturalandırma" başlıklı 22. maddesinde ise; atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirme yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden faturalandırma yapılacağı kuralı getirilmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri ve konu ile ilgili özel düzenlemeler getiren Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları, 2872 sayılı Kanunun 11. maddesinde ise;

söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği, ilgili Yönetmelikte de aynı doğrultuda düzenlemeler yapıldığı,

görevli ve yetkili olan Belediye tarafından kurulacak olan katı atık bertaraf tesisleri için, bu tesisin işletme maliyetlerine katılım ve katı atıkların toplanma ve taşınma maliyetlerine ilişkin objektif maliyet hesaplama kuralları getirildiği ve buna göre belirlenen ücretin ise su faturaları ile katı atık üreticisi olan ilgililere faturalandırılacağının belirtildiği,

sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, diğer bir ifadeyle, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde anılan Büyükşehir Belediyesine ait olduğu görülmektedir.

Uyuşmazlıkta.

Tekirdağ ilinde, İlçe Belediye Başkanlıklarınca hazırlanan 2020 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin tarife tekliflerinin, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile kabul edildiği, buna karşın yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca Büyükşehir Belediye Meclislerinin katı atıkların toplanması ve taşınması aşamalarının da dahil olduğu katı atıkların bertaraf sürecine ilişkin giderlerin içinde yer aldığı toplam maliyet unsurlarına göre ücreti belirlemesi gerektiği;

bu bağlamda İlçe Belediye Meclisleri tarafından hazırlanan ve Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından onaylanan tarifede yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin dava konusu … tarihli, … sayılı kararı ile, Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu ve Muratlı Belediye Başkanlıkları tarafından hazırlanan 2020 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin ücret tarifelerinin onaylanmak suretiyle uygulamaya konulduğu,

bu nedenle Süleymanpaşa, Çorlu, Marmaraereğlisi, Çerkezköy, Kapaklı, Saray, Ergene, Malkara, Hayrabolu ve Muratlı Belediye Başkanlıklarının da hasım mevkiine alınması suretiyle hüküm kurulması gerektiğinden; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.