Danıştay 6. Daire E.2022/6250 K.2025/2069

Dava konusu istem: Aydın İli, Didim İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız olarak inşai faaliyetlerde bulunulduğundan bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya 798.610,22-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin, Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda da yapı tatil tutanağında belirtilen aykırılıklar için hesaplanan 638.888,16 TL'lik kısmında hukuka aykırılık, bu miktarının üzerinde kalan 159,722,06 TL'lik kısmında ise hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçeyle, söz konusu tutarlar esas alınarak kısmen davanın reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; ruhsatsız yapılardan dolayı davacıya 3194 sayılı Yasanın 42/2. maddesi uyarınca imar para cezası verilmiş ise de, para cezası verilmesine ilişkin imalatlar için yapı kayıt belgeleri alınması ve bu belgelerin de geçerliliğini koruması karşısında, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca ruhsatsız yapılara para cezası verilemeyeceği ve verilen cezalar da tahsil edilemeyeceğinden dava konusu belediye encümeni kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, istinaf başvurularının kabulüne, dava konusu işlemin kısmen iptali, kısmen davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'INDÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Daire kararında belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Didim Belediye Encümeninin 20/05/2015 tarihli yapı tatil tutanağıyla Aydın İli, Didim İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız olarak inşai faaliyetlerde bulunulduğun tespit edilmesi üzerine Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla ... Danışmanlık İnşaat Tic. Ve San. A.Ş., ... San. A.Ş. ve davacı ...'a 905.520,94 TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir. Anılan işlemin yargı kararıyla iptal edilmesi üzerine aynı yapı tatil tutanağına dayanılarak yine aynı kişiler adına bu defa 798.610,22-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı tesis edilmiştir.

Söz konusu belediye encümeni kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.

2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere,

aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır..." hükmüne; aynı Kanun'un 18 Mayıs 2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16. maddesi ile eklenen geçici 16. maddesinin 1. fıkrasında, "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla,

31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.".

4. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir."; aynı madddenin dokuzuncu fıkrasında "Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.".

10. fıkrasında "Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır...".

11. fıkrasında ise, "Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz." düzenlemelerine yer verilmiştir.

Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 6. maddesinin birinci fıkrasında, yapı kayıt belgesi verilen yapıların maliklerinin, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorunda oldukları;

aynı maddenin üçüncü fıkrasında, yapı kayıt belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği belirtilmiş, 20 Eylül 2018 tarihli ve 30541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslarda Değişiklik yapılmasına Dair Usul ve Esasların 5. maddesi ile değişik 8. maddesinin ikinci fıkrasında, “Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır,

ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemesine. 9. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin hukuka uygun olduklarına dair bir yargı kararına gereksinim duymadan hukuka uygun kabul edilerek ilgililer üzerinde hukukî sonuç doğurması olarak tanımlanabilen “hukuka uygunluk karinesi”ne göre, idarenin yaptığı işlemler, idari yargı merci kararları ile iptal edilmedikleri ya da idare tarafından geri alınmadıkları sürece hukuk aleminde varlıklarını ve etkilerini sürdürmektedirler.

Yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ilgilisine geçici süreliğine bazı haklar tanıyan ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanan yapı kayıt belgesi, ilgili yapı hakkında 3194 sayılı Kanun uyarınca yaptırım uygulanmasına engel teşkil etmektedir.

Başka bir ifadeyle, yapı kayıt belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar, yapı kayıt belgesindeki şekliyle olduğu gibi kullanılmasına imkan tanımakta ve 3194 sayılı Kanun kapsamında uygulanabilecek yaptırımlara karşı koruma sağlamaktadır.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem tesis edilebilmesi için, öncelikle tespite konu yapı hakkında düzenlenen yapı kayıt belgesinin yetkili idare tarafından iptal edilmesi gerekmektedir.

Dosyasının ve Dairemizin E: 2022/6253 sayılı dosyalarının birlikte incelenmesinden; ruhsatsız yapı yapıldığının 20/05/2015 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine verilen ilk idari para cezasının yargı kararıyla iptaline karar verilmesi üzerine aynı yapı tatil tutanağına dayanılarak dava konusu işlemin tesis edildiği;

davacı tarafından uyuşmazlığa konu yapılar için alındığı iddia edilen ... tarihli ve ... belge ve ... başvuru numaralı, ... düzenleme tarihli ve ... belge ve ... başvuru numaralı, 30.06.2019 düzenleme tarihli ve ... belge ve ... başvuru numaralı yapı kayıt belgelerinin dosyaya sunulması üzerine Bölge İdare Mahkemesince aynı işlemin iptali istemiyle açılan ve Mahkemenin E: ... sayılı dosyasında istinaf incelemesine devam edilen davada verilen ... tarihli, E: ... sayılı ara kararına, Aydın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen 071/04/2022 tarihli yanıtta,

söz konusu yapı kayıt belgelerinin iptal edilmediklerinin hala aktif olduklarının belirtildiği; öte yandan davalı idare tarafından dava konusu işlemin dayanağı 20/05/2015 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilen imalatlar ile söz konusu yapı kayıt belgelerinde belirtilen uygulamaların aynı olmadıkları belirtildiği halde Bölge İdare Mahkemesince bu hususta bir araştırma yapılmadan karar verildiği görülmüştür.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun yukarıda yer verilen geçici 16. maddesi kapsamında tesis edilen yapı kayıt belgeleri yetkili idareler tarafından iptal edilmediği sürece, ilgililer hakkında 3194 sayılı Yasanın 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem tesis edilebilmesi veya yapı kayıt belgesi düzenlenmeden önce idare tarafından anılan maddelere dayanılarak tesis edilen yıkım ve idari para cezası kararlarının icra edilmesi mümkün olmamakla birlikte; yapı kayıt belgelerinde belirtilen imalatlar ile idari yaptırım kararlarına dayanak yapı tatil tutanaklarında belirtilen imalatların aynı olması gerektiği de açıktır.

Bu itibarla, Bölge İdare Mahkemesince, davalı idarenin iddiaları doğrultusunda, dosyaya sunulan yapı kayıt belgelerinde belirtilen uygulamaların 20/05/2015 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilen imalatlar ile uyumlu olup olmadığı karşılaştırılmak suretiyle yeniden karar verilmesi gerekmektedir.