Danıştay 6. Daire E.2022/7338 K.2025/3321

Dava konusu istem: Amasya ili, Merzifon ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız yapıldığı tespit edilen yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 288.051,48-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Merzifon Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; idarece ruhsatsız yapı ve/veya yapıları tanımlayacak veya ruhsatlı yapıda mevcut bulunan ruhsata aykırılıkları her bir taşınmaz için somut ve ayrıntılı olarak belirtecek şekilde bir yapı tatil tutanağının düzenlenmesi, yapı tatil tutanağının yapı yerine asılması, bir nüshasının da muhtara bırakılması ve tutanakta yapı sahibine yapının ruhsata uygun hale getirilmesi için bir aylık süre verilmesi;

bu aykırılıklardan kaynaklı olarak aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca para cezası uygulanabilmesi için de tutanakta yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa cezanın artırım sebeplerinin açıkça belirtilmesi gerekmekte iken, dava konusu işleme dayanak teşkil eden 23/09/2020 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilen hususlar yönünde hiçbir tespit ve belirleme yapılmadan yalnızca Amasya Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 17/03/2020 tarihli yazısına istinaden yapının mühürlendiği notunun düşüldüğü,

herhangi bir tespit ve belirleme içermeyen ve usulüne uygun bir şekilde düzenlenmeyen yapı tatil tutanağı dayanak alınarak 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca 30 gün içerisinde yapının ruhsata bağlanmasına, bağlanmadığı takdirde yıktırılması ve davacıya 288.051,48.-TL para cezası verilmesine yönelik tesis edilen dava konusu belediye encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; kararın yıkıma ilişkin kısmı ve bu kısma yönelik gerekçe usul ve hukuka uygun olup istinaf dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bu kısmının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden bu kısmına yönelik istinaf başvurusunun reddi gerektiği, uyuşmazlıkta, dava konusu para cezasının davacı kooperatife verilmediği, kooperatif hissedarlarına verildiği, söz konusu para cezasının davacı kooperatiften tahsiline de olanak bulunmadığının açık olduğu,

davacı adına düzenlenmeyen ve bu haliyle davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaati etkilemeyen para cezası işlemine karşı davacının dava açma ehliyeti olmadığı sonucuna varıldığından, para cezasının iptaline ilişkin idare mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının yıkıma ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine, para cezasına ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, kararın anılan kısmının kaldırılmasına, para cezasına ilişkin kısım bakımından davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yapı tatil tutanağının usulüne uygun düzenlenmediği, menfaati ihlal edilen ve menfaatle açıkça ilgisi bulunan kooperatifin dava açma ehliyeti açısından subjektif ehliyet koşulunu sağladığı, para cezasının kooperatif tüzel kişiliğine tebliğ edildiği belirtilerek temyize konu kararın para cezasına ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının temyiz edilen kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı, taşınmazın maliki olan yapı kooperatifidir.

Amasya Tarım Orman İl Müdürlüğünün tarım alanlarının hobi bahçesi adı altında tahrip edildiğine yönelik ... tarih ve E-... sayılı yazısının davalı idareye tebliğ edilmesi üzerine, davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 23/09/2020 tarihli tespit tutanağı ile; anılan yazıya istinaden Buğdaylı Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan 25 adet ruhsatsız yapı mühürlenmiştir.

Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile; ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına ve S. S. Dağhan Arsa Konut Yapı Kooperatifi hissedarları adına aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 288.051,48-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.

Anılan dava konusu belediye encümeni kararı, Merzifon Belediye Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısıyla davacı kooperatife tebliğ edilmiştir.

Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırılı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullarından birisi olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idare ile işlemlerinde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Kanun maddesinde yer alan ve iptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan ''menfaat ihlali'' doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları, iptal davasına konu idari işlemin niteliğine ve dava açanın hukuken korunması gereken haklarına göre idari yargı yerlerince belirlenmektedir.

Yargısal denetimin amacı her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır.

Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru ve güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir.

Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkisinin bulunması gerekmektedir. Aksi halde, kişilerin kendisine etkisi bulunmayan, menfaatlerini ihlal etmeyen idari işlemler hakkında da iptal davası açma hakkı doğacak ve bu durum idarenin işleyişini olumsuz etkileyecektir.

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan 'dava açma ehliyeti, iptal davasına konu kararın niteliğine göre idari yargı yerlerince değerlendirilmektedir.

İdari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından meydana gelir. İptal davasında idari işlemlerin hukuka uygunluğu bu unsurlar bakımından denetlenerek hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmesine olanak sağlandığından menfaat ilişkin bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu işlem ile ... Konut Yapı Kooperatifi hissedarları adına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 288.051,48-TL idari para cezası verildiği ve davacı kooperatife tebliğ edildiği, dava konusu işlemde davacı kooperatifin ismine yer verildiği dikkate alındığında, davacı kooperatifin dava konusu para cezası ile meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla; dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının yıkıma ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine, para cezasına ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, kararın anılan kısmının kaldırılmasına, para cezasına ilişkin kısım bakımından davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının para cezasına ilişkin kısmında isabet bulunmamaktadır.