Danıştay 6. Daire E.2022/754 K.2024/7085

Dava konusu istem: İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsat ve eki onaylı projeye aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca 498.519,50-TL imar para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Şişli Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... kararda; aykırılıktan etkilenen alan miktarının yapı tatil tutanağından farklı olmaması gerektiğinden ve aykırılıktan etkilenen alan ölçüsünün temel para cezasının hesaplanmasında esas unsurlardan olması ve bu haliyle temel para cezasının hesaplanmasında ortaya çıkan sakatlığın işlemin bütününü etkilemesi karşısında davacı hakkında para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu encümen kararında bu yönüyle hukuka uyarlılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinde sözü edilen aykırılıktan etkilenen miktarı, sadece "ruhsat ve eki mimari projesine göre fazladan imal edilen yapıyı" değil, "...ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak imal edilen yapının etkilediği alanı" ifade ettiği, buna göre, aykırılıktan etkilenen alan miktarının belirlenmesinde asıl olan unsur, imal edilen yapının mimari projesine göre daha az veya daha çok imal edilmesinden ziyade, onaylı mimari projeye göre uygun imalat gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği hususu olduğu,

aykırılıktan etkilenen alan miktarının yapı tatil tutanağından farklı olması ve aykırılıktan etkilenen alan ölçüsünün temel para cezasının hesaplanmasında esas unsurlardan olması ve bu haliyle temel para cezasının hesaplanmasında ortaya çıkan sakatlığın işlemin bütününü etkilemesi karşısında davacıya para cezası verilmesine ilişkin dava konusu encümen kararında hukuka uyarlık bulunmadığı, istinafa konu ilk derece Mahkemesi kararında, işlemde aykırılıktan etkilenen alanın hukuka aykırı olarak belirlenme sebebine dair bir gerekçe içermemesi nedeniyle hukuki isabet görülmemiş ise de; karar sonucu itibarıyla yerinde bulunarak,

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun anılan gerekçe ile reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dava konusu işlemin dayanağı olan yapı tatil tutanağında ruhsata aykırı imalatların ölçümleri fiili duruma göre değil, matbu şekilde projeden alınarak belirlendiği dikkate alındığında, usulüne uygun olarak düzenlemeyen yapı tatil tutanağı esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, temyize konu İdari Dava Dairesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsat ve eki onaylı projeye aykırı şekilde betonarme aksının kaydırılarak betonarme cephe genişliğinin (önde 5,42m, arkada 5,30m olması gerekirken) 5,00m olarak inşa edildiği 27/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 389,80 m² aykırılıktan etkilenen alan ve 3/B yapı sınıfı ve grubu esas alınarak belirlenen temel para cezasına aynı fıkranın (c) bendinin 5. alt bendi uyarınca arttırım uygulandığı, 7221 sayılı Kanunun 11. maddesi ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendine eklenen hüküm uyarınca hesaplanan tutar da eklenmek suretiyle toplam 498.519,50-TL imar para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Şişli Belediye Encümeni kararı alınmıştır.

Anılan encümen kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş.

2. fıkranın (a) bendinde.

Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bin Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde;

mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise;

artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) bendinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezasının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave edileceği, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiş; söz konusu (c) bendinin 5. alt bendinde; uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın %20 oranında artırılarak hesaplanacağı hüküm altına alınmıştır.

20/02/2020 tarihli, 31045 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7221 sayılı Kanunun 11. maddesi ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendine eklenen "aykırılığa konu alanın arsa payına isabet eden arsa alanı ile emlak vergisine esas arsa ve arazi asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası ayrıca ilave edilir." hükmün, 26/03/2020 tarihli, 31080 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7226 sayılı Kanunun 39. maddesi ile mülga edilerek 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasına (ç) bendi eklendiği, (ç) bendinde ise.

"Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir.

Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, para cezasının yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün ise, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca aykırılıktan etkilenen yapının inşaat alanı üzerinden;

mekansal olarak alan oluşturmayan imalatlarda ise, metrekare bazında hesaplanamayacağı için para cezasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerekmektedir.

Bağımsız alanların birleştirilmesi, bağımsız bölüm içerisinde duvarın kaldırılması, kapı ya da pencere açılması ya da balkon ile bağımsız bölüm arasındaki duvarın kaldırılması vb. niteliğindeki imalatlar nedeniyle yapılan aykırılıktan etkilenen alan tespitinde, yapılan imalatın binanın statiğini etkileyip etkilemediğinin esas alınması,

yapılan imalat binanın statiğini etkilemiyor ise para cezasının, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca yapının maliyet birim fiyatları üzerinden, statiğini etkilemesi halinde ise aynı fıkranın (a) bendi uyarınca yapının inşaat alanı (etkilenen alan) üzerinden hesaplanması gerekmektedir.

Uyuşmazlıkta, dava konusu encümen kararının dayanağı olan yapı tatil tutanağında "...betonarme aksının kaydırılarak betonarme cephe genişliğinin (önde 5,42 m, arkada 5,30 m olması gerekirken) 5,00 m olarak..." yapıldığı tespiti içeren imalatın, yapıların ruhsat ve projeleri dikkate alınarak, yapının statiğini etkileyip etkilemediği, dolayısıyla aykırılıktan etkilenen alanın, tüm inşaat alanı olup olmadığının da saptanması gerektiği hususları göz önünde bulundurularak,

mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi ile araştırılmak suretiyle para cezasının esası hakkında karar verilmesi gerekirken, anılan hususlar dikkate alınmaksızın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.