Danıştay 6. Daire E.2022/7724 K.2022/10016

2- …Başkanlığı - …

İSTEMİN KONUSU

Antalya İli, Manavgat İlçesi, …Mahallesi sınırları içinde bulunan ve ekli haritada sınırları gösterilen …ada, …parsel sayılı taşınmazın, bölgede meydana gelen orman yangını nedeniyle ihtiyaç duyulan yapılaşmanın ivedilikle geçekleştirilmesi amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 06/09/2022 tarih ve 31945 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 05/09/2022 tarih ve 6006 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Taşınmazın maliye hazinesine ait olduğu, araziyi kullanan 11 kişi adına Milli Emlak Müdürlüğü tarafından tahsil edilen ecrimisil bedellerinin bulunduğu, taşınmazın uzun yıllardır aile büyükleri tarafından kullanıldığı, Kadastro Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda ilgili taşınmazın belediye adına tesciline karar verildiği ve bu karara itiraz edileceği, uyuşmazlık konusu …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmaza ilişkin alınmış bir kamu yararı kararı veya onaylı imar planı ve ilgili Bakanlıkça onaylanmış özel bir plan ve projesi bulunmadığından acele kamulaştırma kararına dayanak bulunmadığı,

orman yangınında zarar gören yapıların mahallenin uygun olan bölümünde zaten yapılaşmaya uygun olarak TOKİ Başkanlığı tarafından yeniden inşa edilmekte olduğu, bu nedenle, böyle bir kamulaştırmaya ihtiyaç da bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi gereğince dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Antalya İli, Manavgat İlçesi, …Mahallesi sınırları içinde bulunan …ada, …parsel sayılı taşınmazın, bölgede meydana gelen orman yangını nedeniyle ihtiyaç duyulan yapılaşma amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 06/09/2022 tarih ve 31945 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 05/09/2022 tarih ve 6006 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, 4577 sayılı Kanunla değişik 2. maddesinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar "iptal davası" olarak tanımlanmış olup, bu davalar idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli araçlardandır.

Ancak, yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.

İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir. Aksi halde, kişilerin kendisine etkisi bulunmayan, menfaatlerini ihlal etmeyen idari işlemler hakkında da iptal davası açma hakkı doğar ve bu durum idarenin işleyişini olumsuz etkiler.

Aynı Kanunun 14. maddesinde de; dava dilekçelerinin ehliyet yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde; bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükmü düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idare ile işlemlerinde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen sübjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden subjektif bir işlem olduğu tartışmasız olan kamulaştırma işlemine karşı dava açılabilmesi için kamulaştırmaya konu taşınmaz ile davacı arasında kişisel bir menfaat ilişkisinin kurulması gerekmektedir.

Uyuşmazlıkta, dava dilekçesi ve ekleri ile TAKBİS kayıtlarının birlikte incelenmesinden; davacının uyuşmazlık konusu Antalya İli, Manavgat İlçesi, …Mahallesi sınırları içinde bulunan …ada, …parsel sayılı taşınmazda malik olmadığı, uyuşmazlık konusu taşınmaz için Milli Emlak Müdürlüğü tarafından tahsil edilen ecrimisil bedellerinin bulunduğu ve Kadastro Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda ilgili taşınmazın belediye adına tesciline karar verildiği ve bu karara itiraz edileceğine ilişkin iddia ve itirazlara yer verilerek bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, kamulaştırma ve buna bağlı kamu yararına ilişkin işlemlere karşı mülkiyet hakkını ilgilendirmesi nedeniyle tapuda kayıtlı malikler veya diğer hak sahipleri tarafından dava açılabileceği, kamulaştırma işleminin niteliği gereği malik olmayanların dava açma haklarının olmadığı, bu nedenle davacının dava konusu işlemle yasal ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı açık olup davanın açılması sırasında sahip olması ve davanın görümü sürecinde de devam etmesi gereken menfaat bağının bulunmaması nedeniyle davacının dava açma ehliyetine sahip olmadığı sonucuna varılmıştır.