Danıştay 6. Daire E.2022/8470 K.2023/8116

Danıştay tetkik hakimi ... 'in düşüncesi

Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının sadece bir il sınırlarını kapsamayıp, birden fazla il sınırlarını kapsayacak şekilde bölge bazında yapılıp kabul edildiği, bölge ve havza planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planları uygulanmak ve denetlemek yetkisinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ait olduğu,

dolayısıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yapılan çevre düzeni planında yapılan dava konusu değişikliğin de aynı idare tarafından görüşülerek karara bağlanması gerektiği, plan bütünlüğünün bozulmaması için sadece il bazında da olsa değişikliklerin planı yapan idare tarafından değerlendirilmesinin en başta yetki ve usulde paralellik, hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleri gereği olduğu,

mevzuatımızda, birden fazla ili kapsayan belli bir havzada yapılan çevre düzeni planlarında yapılan değişikliklerin, bu illerden büyükşehir belediyesi idaresine sahip ilin belediye meclisince görüşülerek karara bağlanacağına ilişkin herhangi bir düzenleme de bulunmadığı, buna göre büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan çevre düzeni planı değişikliğinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, anılan işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ... 'IN DÜŞÜNCESİ

Dava, 16/02/2015 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca onaylanan Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında değişiklik yapılmasına dair Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarenin usule ilişkin itirazlarına itibar edilmemiştir.

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevlerinin düzenlendiği 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi.

"Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", (c) bendi.

"Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak" hükümlerini, aynı maddenin 3. Fıkrası ise. "Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen ulusal ve bölgesel nitelikteki fiziki planları Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar.

Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisindeki çevre düzeni planlarını büyükşehir belediyeleri, büyükşehir olmayan illerde ise Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun, "Meclisin Görev ve Yetkileri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Belediyenin imar plânlarını görüşmek ve onaylamak, büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni plânını kabul etmek. Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyelerinde il çevre düzeni planı ilgili Büyükşehir Belediyeleri tarafından yapılır veya yaptırılır ve doğrudan Belediye Meclisi tarafından onaylanır." hükmü yer almaktadır.

14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Planların onaylanması ve yürürlüğe girmesi" başlıklı 32. maddesinin 1.fıkrasında, " Çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı ile bu planlara ilişkin revizyon, ilave ve değişiklikler idarelerin karar mercilerince onaylanarak yürürlüğe girer. Ancak uygulama imar planı kesinleşmeden imar uygulaması yapılamaz."; 2. fıkrasında ise "Mekânsal planlar ile bu planlara ilişkin revizyon, ilave ve değişiklikleri ilgili mevzuatı doğrultusunda karar almaya yetkili mercilerce onaylanmadan önce Bakanlık sistemi üzerinden plan işlem numarası alınması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından16/02/2015 tarihinde onaylanan Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında, Balıkesir ilini kapsayan değişikliğin Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla yapıldığı, bu plan değişikliğinin 07/02/2017 - 08/03/2017 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacı oda tarafından 08/03/2017 tarihinde yapılan itirazın Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararıyla reddi üzerine anılan çevre düzeni planı değişikliğinin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının birden fazla il sınırlarını kapsayacak şekilde bölge bazında yapılıp kabul edildiği, yukarıda anılan hükümlere göre, bölge ve havza planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planları uygulanmak ve denetlemek yetkisinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na ait olduğu,

dolayısıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca yapılan çevre düzeni planında yapılan dava konusu değişikliğin de aynı idare tarafından görüşülerek karara bağlanması gerektiği, plan bütünlüğünün bozulmaması için sadece il bazında da olsa değişikliklerin planı yapan idare tarafından değerlendirilmesinin en başta yetki ve usulde paralellik, hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleri gereği olduğu ,ayrıca, çevre düzeni plan notlarının 7.4. sayılı maddesindeki "Planlama bölgesindeki büyükşehir belediye sınırları içerisinde, bu planın onayından sonraki iş ve işlemler,

644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca büyükşehir belediyesince yürütülür." düzenlemesi esas alınarak, dava konusu değişiklik Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisince görüşülerek karara bağlanmış ise de idari işlemlere ilişkin yetki ve görevin kanuni düzenlemelerle belirlenmesi karşısında "iş ve işlemler" ifadesi ile kastedilenin çevre düzeni planı yapma ve değiştirme yetkisini içermeyeceği açıktır.

Açıklanan nedenlerle,16/02/2015 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca onaylanan Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında değişiklik yapılmasına dair Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının yetki yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 16/02/2015 tarihinde onaylanmıştır. Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla 1/100.000 ölçekli Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı Değişikliği onaylanmış ve 07/02/2017 - 08/03/2017 tarihleri arasında askıya çıkarılmış, davacı oda tarafından 08/03/2017 tarihinde yapılan itirazın Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla reddi üzerine anılan çevre düzeni planı değişikliğinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevlerinin düzenlendiği 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi.

"Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", (c) bendi.

"Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak" hükümlerini, aynı maddenin 3. Fıkrası ise. "Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen ulusal ve bölgesel nitelikteki fiziki planları Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar.

Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisindeki çevre düzeni planlarını büyükşehir belediyeleri, büyükşehir olmayan illerde ise Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun, "Meclisin Görev ve Yetkileri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Belediyenin imar plânlarını görüşmek ve onaylamak, büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni plânını kabul etmek. Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyelerinde il çevre düzeni planı ilgili Büyükşehir Belediyeleri tarafından yapılır veya yaptırılır ve doğrudan Belediye Meclisi tarafından onaylanır." hükmü yer almaktadır.

14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Planların onaylanması ve yürürlüğe girmesi" başlıklı 32. maddesinin 1.fıkrasında, " Çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı ile bu planlara ilişkin revizyon, ilave ve değişiklikler idarelerin karar mercilerince onaylanarak yürürlüğe girer. Ancak uygulama imar planı kesinleşmeden imar uygulaması yapılamaz."; 2. fıkrasında ise "Mekânsal planlar ile bu planlara ilişkin revizyon, ilave ve değişiklikleri ilgili mevzuatı doğrultusunda karar almaya yetkili mercilerce onaylanmadan önce Bakanlık sistemi üzerinden plan işlem numarası alınması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından onaylanan Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında, Balıkesir ilini kapsayan değişikliğin Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla yapıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, Balıkesir–Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının sadece bir il sınırlarını kapsamayıp, birden fazla il sınırlarını kapsayacak şekilde bölge bazında yapılıp kabul edildiği, yukarıda yer verilen hükümlere göre, bölge ve havza planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planları uygulanmak ve denetlemek yetkisinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ait olduğu,

dolayısıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yapılan çevre düzeni planında yapılan dava konusu değişikliğin de aynı idare tarafından görüşülerek karara bağlanması gerektiği, plan bütünlüğünün bozulmaması için sadece il bazında da olsa değişikliklerin planı yapan idare tarafından değerlendirilmesinin en başta yetki ve usulde paralellik, hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleri gereği olduğu,

mevzuatımızda, birden fazla ili kapsayan belli bir havzada yapılan çevre düzeni planlarında yapılan değişikliklerin, bu illerden büyükşehir belediyesi idaresine sahip ilin belediye meclisince görüşülerek karara bağlanacağına ilişkin herhangi bir düzenleme de bulunmadığı açıktır.

Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yapılıp onaylanan ve askıya çıkarılan çevre düzeni planında itiraza konu alanın büyükşehir belediye sınırları içerisinde kaldığı gerekçesiyle plan notlarının 7.4. sayılı maddesindeki "Planlama bölgesindeki büyükşehir belediye sınırları içerisinde, bu planın onayından sonraki iş ve işlemler, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca büyükşehir belediyesince yürütülür." düzenlemesi esas alınarak,

dava konusu değişiklik Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisince görüşülerek karara bağlanmış ise de idari işlemlere ilişkin yetki ve görevin kanuni düzenlemelerle belirlenmesi karşısında "iş ve işlemler" ifadesi ile kastedilenin çevre düzeni planı yapma ve değiştirme yetkisini içermeyeceği dikkate alındığında, plan notunun bu maddesinin davalı idarenin dava konusu işlemde uyguladığı manada yorumlanmasında ve bu yoruma dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.