Danıştay 6. Daire E.2023/4383 K.2024/59

Dava konusu istem: Bakanlar Kurulunca riskli alan ilan edilen İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, Fikirtepe ve Çevresine ait 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Plan notları kapsamında brüt alanlar üzerinden hesaplanan altyapı katılım bedellerine istinaden alınan … tarih ve … sayılı 4.301.000,00-TL miktarlı teminat mektubunun iadesi istemiyle davalı idareye yapılan 25.05.2021 tarihli başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; teminat mektubuna konu "altyapı tesisleri maliyet bedeli"nin hesaplanması yönteminin hatalı olduğuna ilişkin Mahkeme kararları bulunmakla birlikte, söz konusu Mahkeme kararlarının sadece ilgili davanın tarafları açısından hukuki sonuç doğurduğu, kaldı ki bunun "altyapı tesisleri maliyet bedeli"nin hiç alınmayacağı anlamına da gelmediği,

dolayısıyla teminat mektubuna konu "altyapı tesisleri maliyet bedeli"nin yargı kararları gereğince yeniden hesaplanması durumunda dahi, bu durumun davacının belli bir "altyapı tesisleri maliyet bedeli"ni ödemesine yönelik yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmayacağı açık olduğundan, "altyapı tesisleri maliyet bedeli"ne karşılık verilmiş olan teminat mektubunun iadesine yönelik talebin zımnen reddine yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, davacı tarafından, konuya ilişkin mevcut yargı kararlarının gerekçelerine uygun olarak,

ödenmesi gereken "altyapı tesisleri maliyet bedeli"nin yeniden hesaplanmasını davalı idareden isteyebileceği ve yeniden yapılacak hesaplama neticesinde, var olan teminat mektubu miktarından daha düşük bir miktarın ortaya çıkması durumunda, belirlenecek yeni bedele karşılık bir teminat mektubu sunmak suretiyle mevcut teminat mektubunun iadesini talep edebileceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti:davacı şirket tarafından Fikirtepe ve Çevresi Uygulama İmar Planı Plan Notlarına istinaden altyapı tesisleri imalat bedeline ilişkin olarak … tarih ve … sayılı 4.301.000,00-TL miktarlı kesin teminat mektubunun 11.02.2014 tarihinde davalı idareye sunulduğu, bu tarihten itibaren 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca 60 gün içerisinde veya bu süre içerisinde anılan Kanunun 11. maddesi kapsamında yapılacak başvurunun reddedilmesi üzerine kalan dava açma süresi içerisinde dava açılmadığı,

davacı şirket tarafından sözkonusu teminat mektubunun iade edilmesi istemiyle 25.05.2021 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 06.08.2021 tarihinde idare mahkemesi kayıtlarına giren dilekçe ile bakılan davanın açıldığı,

altyapı katılım bedeline karşılık 11.02.2014 tarihinde davacı tarafından davalı idareye sunulan kesin teminat mektubunun, yasal dava açma süresinde dava konusu edilmeyerek kesinleşmesi karşısında, bu süreler geçirildikten sonra davacı şirketin teminat mektuplarının iadesi istemiyle yaptığı başvurusunun geçmiş dava açma süresini canlandırmayacağı da açık olduğundan, süre aşımı sebebiyle davanın esasının incelenmesi imkanı bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Bakanlar Kurulunca riskli alan ilan edilen İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, Fikirtepe ve Çevresine ait 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Plan notları kapsamında brüt alanlar üzerinden hesaplanan altyapı katılım bedellerine istinaden alınan … tarih ve … sayılı 4.301.000,00-TL miktarlı teminat mektubunun iadesi istemiyle davalı idareye yapılan 25.05.2021 tarihli başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istemiyle 06.08.2021 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." hükmüne, "Yargı yolu" başlıklı 125. maddesinin 3. fıkrasında ise, "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu, bu sürelerin idari uyuşmazlıklarda, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı düzenleme altına alınmıştır.

Aynı Kanunun "İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde ise, ilgililerin, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, ilgililerin otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştay'a, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri, altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgilinin bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği;

ancak, bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemeyeceği, dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdarenin hukuka aykırı işlem ve eylemlerine karşı yargı merciine başvurulmasını belirli bir süreyle sınırlandıran ve idari yargıda hak düşürücü nitelikte olan dava açma süresinin, aynı zamanda Anayasa ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı ve hak arama hürriyetiyle de doğrudan ilişkili olması karşısında, anılan temel hak ve hürriyetlerin kullanımını sınırlandırıcı katılıkta yorumlanmaması gerektiği gibi usul hükümlerini etkisiz hale getirecek esneklikte de yorumlanmaması, her bir somut olayın oluşu ve özellikleri gözetilerek konunun ele alınması gerekmektedir.

Diğer taraftan, Anayasanın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği düzenlenmiş, aynı şekilde Anayasa'nın 90. maddesinin 5. fıkrasında yapılan değişiklikle iç hukukumuzun bir parçası haline gelen uluslararası sözleşmelerden birisi olan Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek Protokolün 1. maddesinde, her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı bulunduğu, herhangi bir kimsenin, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Dar anlamda mülkiyet hakkının kapsamını taşınır ve taşınmaz malların oluşturduğu söylenebilmekte ise de, terminolojik olarak aynı şekilde ifade edilen bu hakkın anayasa yargısındaki kapsamı daha geniş tutulmuş ve Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin muhtelif kararlarında benimsenen ilkelere göre, kişilerin mamelekinde mevcut olan, ekonomik değer taşıyan, parayla ölçülebilir ve üzerinde tasarruf edilebilir her türlü değerin mülkiyet hakkının kapsamına girdiği kabul edilmiştir.

Bu anlamda, kişilerin sahip olduğu para ve likit varlıklar ile kazançlar da bu hak kapsamında yer aldığından, idarece tesis edilen işlemlere dayalı olarak söz konusu ekonomik değerlerin kaybından doğan uyuşmazlıkların yargısal denetiminde dava açma süresi, mülkiyet hakkı çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin 10/04/2003 tarihli, E:2002/112, K:2003/33 sayılı ve 17/03/2011 tarihli, E:2009/58, K:2011/52 sayılı kararlarında, mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliğe sahip olduğuna, bu hakkın zamanaşımına uğramamasının hukukun genel ilkelerinden birisi olduğuna vurgu yapılmıştır.

Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerden birisi olan mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliği göz önünde bulundurulduğunda, bu hakkın ihlal edildiğinden bahisle söz konusu ihlalin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle ilgililer tarafından 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca her zaman idareye başvurulabileceğinin ve bu başvurunun reddedilmesi halinde aynı Kanunun 7. maddesinde öngörülen 60 günlük yasal süresi içinde söz konusu işleme karşı dava açılabileceğinin kabulü gerekmektedir.

Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde, davalı idareye yapılan başvurunun özü itibarıyla hukuki niteliğinin, süregelen mülkiyet hakkı ihlalinin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi kapsamında yapılmış bir başvuru niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, davacının başvurusunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemin iptali istemiyle 60 günlük yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılan davada süre aşımı bulunmadığından, işin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun, davanın süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.