Danıştay 6. Daire E.2023/5612 K.2025/903

Dava konusu istem: İzmir ili, Konak ilçesi, ... Bulvarı, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsata ve projesine aykırı yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca taşınmazda kiracı olan davacıya toplam 1.112.738,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Konak Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Mahkemelerince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; yapı tatil zaptı düzenlendiği tarihte, bağımsız bölümün işyeri olarak kullanıldığı, balkonun bağımsız bölüm alanına dahil edildiği, bağımsız bölümün kullanım alanını artırdığı için esaslı tadilat olduğu, bağımsız bölümün kullanım amacının değiştirilmiş olmasının ruhsat gerektirdiği, davalı idare tarafından belirlenen aykırılıktan etkilenen alanın doğru olduğu, temel para cezasının doğru hesaplandığı,

imar durum belgesinde, parselin özel imar rejimine tabi olduğuna dair bilgi bulunmadığından 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/7 bendi uyarınca yapılan artırımın yerinde olmadığı, davalı idare tarafından para cezası verilmesine dair dava konusu belediye encümeni kararının 16/02/2022 tarihinde davacıya tebliğ edildiği,

ancak davalı idare tarafından aykırılıkların giderildiğine dair 25/10/2021 tarihli tutanağın düzenlendiğinin anlaşılması nedeniyle aykırılıkların işlemin davacıya tebliğ tarihinden önce giderilmiş olması nedeniyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42 inci maddesinin 2 inci fıkrasının (ç) bendine göre verilen para cezasının tahsil edilmemesi gerektiği yönünde görüş ve değerlendirmelere yer verildiği, yapının özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış olması hususunun somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadığı ve bu yönde yapılmış her hangi bir tespitin de bulunmadığı anlaşıldığından,

temel para cezası ile diğer artırımlarda hukuka aykırılık bulunmadığı, c/7 bendi uyarınca yapılan artırımda ve (ç) bendi uyarınca ilave edilen 1.088.250,00-TL para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu 3194 sayılı Kanunun 42/2. maddesinin verilen para cezasının c/7 bendine isabet eden 4.222,20-TL'lik kısmı ile (ç) bendi uyarınca verilen 1.088.250,00-TL'lik kısmının iptaline, geri kalan 20.265,80-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdare Mahkemesi kararının iptale dair kısmına karşı davalı idare tarafından, istinaf yoluna başvurulması üzerine, İdare Mahkemesi kararının iptale dair kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

İmar durum belgesinde görüleceği üzere dava konusu taşınmaz eski eser bitişiği ve karşısı konumunda olduğu, her türlü işlem için kültür varlıklarını koruma bölge kurulundan izin alınması gerektiği, bu nedenle c/7 bendi uyarınca yapılan artırımın uygun olduğu, (ç) bendi uyarınca verilen para cezasının uygunluk sağlandığı takdirde tahsil edilmeyeceğinin belediye encümeni kararında belirtildiği, süresi içinde uygunluk sağlanmış olmasının işlemi hukuka aykırı hale getirmeyeceği, temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kısmen kabulü ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca verilen 1.088.250,00 TL para cezasına ilişkin kısmının onanması, kararın, temel para cezasına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c/7) bendi uyarınca 4.222,20 TL artırım uygulanmasına ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Uyuşmazlığa konu taşınmaza ilişkin, 07/02/1968 tarihli yapı kullanma izin belgesi bulunmaktadır.

Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 12/08/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile;

ruhsatlı binanın onaylı mimari projesine aykırı olarak tapuya göre 2 kat 12 nolu bağımsız bölümünün, ön cephe balkonu kullanım alanına dahil edilerek meskenden işyerine dönüştürüldüğü tespit edilmiştir.

Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, söz konusu tespit esas alınarak ruhsat ve projesine aykırılıklar nedeniyle, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 118,12 m² aykırılıktan etkilenen alan ve yapı grubu olarak 4/A grubu esas alınarak c/5, 7, 10 ve 12. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmak suretiyle 24.488,00-TL para cezası verilmiş, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu 118,12 m² alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri olan 9.213,9-TL'nin çarpımı ile bulunan 1.088.250,00 TL para cezası ilave edilerek toplam 1.112.738,00- TL para cezası verilmiştir.

Davalı idare görevlileri tarafından 25/10/2021 tarihinde, mahallinde yapılan denetim sonucunda düzenlenen tutanak ile yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılıkların giderildiği tespit edilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde.

Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise;

mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış,

(ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

İdare Mahkemesi kararının iptale yönelik kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu İdari Dava Dairesi kararının, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca verilen 1.088.250,00 TL para cezasına ilişkin kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.

Kararın; temel para cezasına 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c/7) bendi uyarınca 4.222,20 TL artırım uygulanmasına ilişkin kısmına gelince;

3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesi ile imar mevzuatına aykırı yapı yapanlara anılan maddenin 2. fıkrasında öngörülen para cezasının verileceği, söz konusu maddenin 2. fıkrasının (a) bendinde yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı ve bu miktar üzerinden (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen artırım sebepleri için gösterilen oranlar uyarınca bulunan miktarların eklenmesi sonrasında toplam ceza miktarının bulunacağı belirtilmiş olup, söz konusu (c) bendinin 7. alt bendinde; özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise % 50 oranında para cezasına arttırım uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin (c) bendinin 7. alt bendi uyarınca artırım uygulanabilmesi için; yapılaşma tamamen yasaklanmamakla birlikte alanda özel kanunlar ile belirlenmiş özel bir imar rejimin bulunması gerektiği anlaşılmaktadır.

Öte yandan; "özel imar rejimine tabi yer" kavramına Türk Ceza Kanununda yer verilmiş olup, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 184. maddesi ile "imar kirliliğine neden olma" suç olarak tanımlanmak suretiyle, anılan maddenin 3. fıkrası hariç, bu madde hükümlerinin ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

"Özel imar rejimine tabi yer" kavramının tanımı Kanunlarda yapılmamıştır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 184. maddesinin gerekçesinde "Üçüncü fıkrada ise, yapı ruhsatiyesine dayalı olarak yapılmış olsun veya olmasın, yapı kullanma izni alınmamış binalara elektrik, su, telefon veya gaz bağlantısı yapılması veya bu hizmetlerden yararlanılmasına müsaade edilmesi, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır.

Dördüncü fıkraya göre, yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai veya ticari faaliyetin icrasına müsaade edilmesi, ayrı bir suç oluşturmaktadır. Beşinci fıkrada bu madde hükümlerinin uygulanma alanı ile ilgili sınırlama getirilmiştir. Bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanabilecektir. Örneğin organize sanayi bölgeleri, özel imar rejimine tabi bölge niteliği taşımaktadır.

Ancak, sınai ürünlerin üretiminin yapıldığı tesisler açısından bu sınırlama kabul edilmemiştir.

Bu bakımdan, köy sınırları içinde inşa edilen, sınai ürünlerin üretiminin yapıldığı tesisler açısından da bu madde hükümleri uygulanabilecektir." açıklamalarına yer verilmiş, organize sanayi bölgeleri, özel imar rejimine tabi yere örnek olarak sayılmıştır. "özel imar rejimine tabi yer"lerin ne olduğu hususunun anılan Kanun gerekçesi ve örnek kabilinden sayılan organize sanayi bölgeleri de gözönüne alınarak yorumlanması gerekmektedir.

Yapıların yapılmasına ilişkin kurallara dair hususlar temel olarak 3194 sayılı İmar Kanununda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bazı özel kanunlarda, anılan özel kanun kapsamında yer alan yerlerde yapı yapılmasına ilişkin olarak 3194 sayılı Kanundan ayrı düzenlemelere yer verilmiştir. Bu özel kanunlar ile, anılan kanunlar kapsamında yer alan yerlerin ekonomik, kültürel, doğal ve benzeri özellikleri ve önemleri nedeniyle ayrı yapılaşma koşulları ve kuralları getirilmesi amaçlanmıştır.

Bu kapsamda özel imar rejimine tabi yerlerin; belirli bir idari sınıra bağlı kalınmaksızın, ekonomik, kültürel, doğal ve benzeri özellikleri sebebiyle ve kamu yararı nedeniyle İmar Kanunundan farklı bir şekilde veya tamamlayıcı ve koruyucu nitelikteki imar usul ve esaslarının özel bir kanunla düzenlendiği yerleri ifade etmekte olduğu, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu, 4691 sayılı Teknoloji Bölgeleri Kanunu, 3621 sayılı Kıyı Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu gibi özel imar düzenlemeleri ve kısıtlamaları getirilen yerler özel kanunlarla belirlenmiş özel imar rejimine tabi yerler olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Ayrıca Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 15/11/2018 tarihli ve E:2015/4-71, K:2018/540 sayılı kararında da, organize sanayi bölgeleri haricinde 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu, 4691 sayılı Teknoloji Bölgeleri Kanunu, 3621 sayılı Kıyı Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu gibi kanunların kapsamındaki yerler de özel imar rejimine tabi yerlere örnek sayılmış olup, Yargıtayın istikrar bulmuş kararlarında anılan yerler özel imar rejimine tabi yer olarak kabul edilmiş bulunmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu taşınmaza ilişkin imar durum belgesinde "eski eser bitişiği ve eski eser karşısı olduğundan her türlü işlem için İzmir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulundan izin alınması gerekmektedir" açıklamasına yer verildiği, uyuşmazlığa konu taşınmaza dair daha önceki tarihte yapılan cepheye yansımayan tadilat isteminin uygun görüldüğüne dair İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının bulunduğu, dolasıyla eski eser bitişiği ve karşısında bulunan uyuşmazlığa konu taşınmazda Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulundan izin alınması suretiyle inşai faaliyet yapılabileceği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; eski eser bitişiği ve karşısında bulunan uyuşmazlığa konu taşınmazda Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulundan izin alınması suretiyle inşai faaliyet yapılabileceğinden, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında özel imar rejimine tabi yerde bulunan uyuşmazlık konu taşınmaz için 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/7. bendi uyarınca temel para cezasının % 50 oranında artırılabileceği sonucuna varıldığından, para cezasının c/7. bendine isabet eden kısmında hukuka aykırılık, aksi yöndeki temyize konu kararın bu kısmında isabet görülmemiştir.