Danıştay 6. Daire E.2023/8052 K.2024/1768

Davanın konusu

Diyarbakır ili, Sur ilçesinde ilan edilen riskli alan sınırları içerisinde bulunan ve ekli listede yer alan taşınmazların, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 25/03/2016 tarih ve 29664 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının, Sur İlçesi, … Mahallesi, … ada, …parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Hak sahibi olduğu konuta dair Gayrimenkul Satış Sözleşmesinin hazırlandığı, ancak uzlaşma sağlanmadığının tespit edildiği belirtilerek uzlaşma görüşmelerinin sonlandırıldığı, Diyarbakır Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle. İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında dava açıldığı, aynı mahiyette olan işlemlerin başka davacılar tarafından.

İdare Mahkemesinin E:… sayılı ve E:… sayılı dosyalarında iptaline karar verildiği, somut olayda acele kamulaştırma şartlarının oluşmadığı, 2942 sayılı Kanununun 27. maddesinin uygulanabilmesi için gerekli olan olağanüstü durumların, acelelik halinin ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının bulunmadığı, açılan bedel tespit ve tescili davası nedeniyle davacının taşınmazı, hukuka aykırı bir şekilde yerinden konut tahsis talebi karşılanmaksızın bedele hükmedilmesi suretiyle kamulaştırılacağından davacının yerinde konut talebinin yerine getirilmesinin hukuken engellenecek olması,

davalı idarece davacının taşınmazı konusunda 3. kişilerle konut ya da işyeri sözleşmeleri yapılarak konut ya da işyerlerinin söz konusu 3. kişilere teslim edilmek suretiyle davacının söz konusu konuta ya da işyerine bir daha ulaşamaması suretiyle mülkiyet hakkının açıkça ihlal edileceği, somut olayda kamu yararının ve kamulaştırmanın gerekçesinin bulunmadığı, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakimi …'ın açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesi gereğince incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava konusu 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, Diyarbakır İli, Sur İlçesinde ilan edilen riskli alan içerisinde yer alan uyuşmazlığa konu taşınmazın da dahil olduğu taşınmazların Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir.

Bakılan dava, dava konusu acele kamulaştırma kararının davacıya ait taşınmaz yönünden iptali istemiyle 15/12/2022 tarihinde açılmıştır.

Davacı tarafından iş bu dosyaya verilen dava dilekçesinde, Diyarbakır Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle (bu yazıda uzlaşmaya varılmayan taşınmazlar hakkında 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı doğrultusunda acele kamulaştırmaya konu edileceği ibaresi yer almaktadır.) dava açıldığı hususu belirtilmiştir.

Davacı tarafından, Diyarbakır ili, Sur ilçesi,.

Mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmazın 2015 yılında Sur ilçesinde meydana gelen terör olayları esnasında yıkılması nedeniyle hak sahibi kabul edildiğinden bahisle tarafına yıkılan taşınmazının yerinde konut ya da iş yeri verilmesi talebiyle yapılan başvurunun hak sahibi olduğu konuta dair gayrimenkul satış sözleşmesi hazırlanıp imza için irtibata geçilmesine rağmen rızai uzlaşmaya varılamadığı ve uzlaşma görüşmeleri sona erdiği gerekçesiyle reddine ilişkin Diyarbakır Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle …İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davanın,

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden incelenmesinden; davacı tarafından verilen dava dilekçesinde 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile acele kamulaştırma kararının alındığı, Diyarbakır Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün acele kamulaştırma başlıklı … tarih ve … sayılı işlemi ile uzlaşma sağlanamadığından bahisle uzlaşma görüşmelerinin sonlandırıldığı, uzlaşma sağlanamayan taşınmazlar yönünden 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kararı gereği acele kamulaştırmaya konu edileceği bilgisinin verildiği hususlarının belirtildiği,

anılan Bakanlar Kurulu Kararının dava dilekçesi ekinde Mahkemeye sunularak, 08/03/2021 tarihinde dava açıldığı görülmüştür.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 40. maddesinin ikinci fıkrasında, devletin işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu hükme bağlanmış; 125. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, 40. maddedeki düzenlemeyle uyumlu olarak idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden itibaren başlayacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açılabileceği hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, acele kamulaştırma işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulünün uygulanacağı; 2. fıkrasının (a) bendinde, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu düzenlenmiştir.

Anılan Kanunun 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun,14. maddesinde; dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde ise; bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin nitelikleri gereği özel yasalarında genel dava açma süreleri dışında ayrı dava açma sürelerinin öngörülmüş olması halinde, idare tarafından idari işlemlerin nitelikleri ve tabi oldukları dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma sürelerinin işletilmesine olanak bulunmadığından, Anayasa’nın 40. maddesi hükmü uyarınca, özel dava açma süresine tabi olmasına rağmen bu hususun idari işlemde açıklanmaması halinde, dava konusu idari işlemin tebliği tarihinden itibaren özel dava açma süresinin değil, altmış günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerekmektedir.

Acele kamulaştırmaya ilişkin Bakanlar Kurulu kararlarının Resmi Gazete'de yayımlanması ilgililere tebliğ hükmünde olmadığından acele kamulaştırmaya ilişkin işlemlerin Anayasada yer alan bir temel hak ve özgürlük olan mülkiyet hakkını kısıtlayıcı nitelikte bireysel işlem olması karşısında otuz gün içinde dava açılacak idarenin gösterilmesi suretiyle ilgiliye tebliğ edilmesi, Anayasada güvence altına alınmış olan hak arama özgürlüğünün de gereğidir.

Bu çerçevede, muhatapları açısından subjektif ve kişisel nitelikte olan acele kamulaştırma kararlarının, usulüne uygun yazılı bildirimi üzerine otuz gün içinde veya öğrenme üzerine altmış günlük genel dava açma süresi içinde dava konusu edilebileceği açıktır.

Uyuşmazlıkta; dava konusu Bakanlar Kurulu kararı davacıya tebliğ edilmediğinden, bu işleme karşı öğrenme tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılabileceğinin kabulü gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından … İdare Mahkemesinin E:… dosyasına sunulan dava dilekçesinde; 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile acele kamulaştırma kararının alındığı, Diyarbakır Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün acele kamulaştırma başlıklı … tarih ve … sayılı işlemi ile uzlaşma sağlanamadığından bahisle uzlaşma görüşmelerinin sonlandırıldığı, uzlaşma sağlanamayan taşınmazlar yönünden 21/03/2016 tarih ve 2016/8659 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kararı gereği acele kamulaştırmaya konu edileceği bilgisinin verildiği hususlarının belirtilerek, anılan Bakanlar Kurulu Kararının dava dilekçesi ekinde Mahkemeye sunulduğu anlaşılmıştır.

Bu durumda; dava konusu acele kamulaştırma kararının davacı tarafından … İdare Mahkemesinin E:… dosyasına verilen dilekçeyle birlikte anılan davanın açıldığı 08/03/2021 tarihinde öğrenildiğinin kabulü gerektiğinden, bu tarihten itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde, en son 07/05/2021 tarihinde açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 15/12/2022 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

Nitekim, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 07/07/2021 tarihli, E:2021/1158, K:2021/1419 ve 15/04/2021 tarihli, E:2021/396, K:2021/783 sayılı kararları da bu yöndedir.