Danıştay 6. Daire E.2025/314 K.2025/2745

Dava konusu istem: İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi (...), ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ve bir kısım tescil dışı alana ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 04.06.2021 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve plan değişikliği yapılması istemiyle 14.10.2022 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin 11.06.2021 tarihinde askıya çıkarılarak ilan edildiği ve 12.07.2021 tarihinde askıdan indirildiği, davacı tarafından söz konusu imar planlarına ilişkin herhangi bir itirazı bulunmaması nedeniyle dava açma süresinin imar planlarının askıdan indirildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başladığı ve davacı tarafından anılan süre (60 gün) içerisinde dava açılmadığı anlaşıldığından, plan değişikliklerinin iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddinin gerektiği;

yeni bir plan değişikliği yapılması istemiyle 14.10.2022 tarihinde yapılan başvurunun idarece cevap verilmeyerek reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden ise idarenin plan değişikliği yapması için yasada öngörülen zorunluluğun bulunmadığı, davacı tarafından plan değişikliği gerektirecek yasal dayanağın sunulmadığı, mülkiyet hakkının sınırlandığı iddiasının adli yargı yerinde açılacak giderim (tazminat) davasına konu edilebileceği dikkate alındığında yalnızca bu iddiaya dayanılarak plan değişikliği isteminde bulunulamayacağından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın imar planı değişikliğine ilişkin kısmının süre aşımı sebebiyle reddine, davanın yeni bir plan değişikliği yapılması istemiyle 14.10.2022 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Temyize konu kararda dava konusu taşınmazlara komşu niteliğinde veya aynı mahalle sınırları içerisinde taşınmazı bulunmayan ve bu mahallede de ikamet etmeyen davacı ile dava konusu edilen imar planları arasında kişisel, güncel ve meşru bir menfaat ilişkisi bulunmadığı gibi davacının yerleşim yeri adresi ile dava konusu imar planını ilgilendiren yerlerin farklı olduğu, davacının da dava konusu işlemle olan menfaat bağını somut olarak ortaya koyamadığı dikkate alındığında, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiğinden davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararında sonucu itibarıyla aykırılık görülmediği, bu nedenle istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, kararda belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi (... Mahallesi), ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ve bir kısım tescil dışı alana ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 04.06.2021 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve yeni bir plan değişikliği yapılması istemiyle 14.10.2022 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları idari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 14. maddesinde de, dava dilekçelerinin ehliyet yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde; bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.

2577 sayılı Kanunun 7. maddesinin 1. fıkrasında; dava açma süresinin özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; 4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı kuralı yer almıştır.

Aynı Kanunun 10. maddesinde, ilgililerin, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, otuz gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, ilgililerin otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabileceği, otuz günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgilinin bu cevabı, istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği, ancak, bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemeyeceği,

dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği, hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan "dava açma ehliyeti" iptal davasına konu kararın niteliğine göre idari yargı yerince değerlendirilmektedir.

Her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, iptal davalarında dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisinin varlığı aranmaktadır. Her uyuşmazlıkta davacının menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açılabilmesi için aranan söz konusu menfaat ilişkisinin kişisel, meşru ve güncel olması, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.

İlgililerin plan değişikliği koşullarının oluştuğunu öne sürerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi uyarınca taşınmazları ile ilgili olarak mülkiyet hakkı kapsamında her zaman plan değişikliği isteminde bulunabilecekleri ve istemlerinin reddi üzerine dava açma süresi içinde bu istemlerinin reddine ilişkin işlem ile birlikte imar planına karşı dava açabilecekleri açıktır.

Uyuşmazlıkta davacı tarafından, 04.06.2021 tarihinde onaylanan İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ve bir kısım tescil dışı alana ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği sonucunda meydana gelen durumun ortadan kaldırılması için yeni bir plan değişikliği yapılması istemiyle 14.10.2022 tarihinde davalı idareye başvurulmuşsa da, davacının başvuruya konu taşınmazların maliki olmadığı dikkate alındığında, davacıya ait olmayan taşınmazlara ilişkin plan değişikliği talebinin zımnen reddedilmesine ilişkin işlem bakımından davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Söz konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen planlar incelendiğinde, 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin 04.06.2021 tarihinde onaylandığı, söz konusu planların 11.06.2021 tarihinden itibaren 1 ay (30 gün) süre ile askıya çıkarıldığı, ilan süresi içerisinde itiraz başvurusunda bulunulmadığı ve kesinleştiği, anılan planların son askı tarihini izleyen altmış (60) gün içinde dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 12/01/2023 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan; malik sıfatı bulunmayan ve dava konusu taşınmaz bakımından üçüncü kişi durumunda olan davacının söz konusu başvurusunun reddine yönelik işlemin (yukarıda açıklandığı üzere davacının bu işleme karşı dava açma ehliyeti bulunmadığından), dava konusu planlar bakımından da uygulama işlemi mahiyetinde değerlendirilemeyeceği ve planlar yönünden sona eren dava açma süresini de canlandırmayacağı kuşkusuzdur.

Bu durumda davanın kısmen reddi, kısmen süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun değişik gerekçeyle reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.