Danıştay 7. Daire E.2020/3897 K.2023/2160

Dava Konusu İstem

Davacı şirket adına 2016 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın ithali sırasında 2016/9073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Kömür İthalatına Ek Mali Yükümlülük Konulması Hakkında Karar hükümleri uyarınca kömür ithalatlarında ton başına 15 Amerikan Doları üzerinden Türk Lirası karşılığı hesaplanarak ödenen ek mali yükümlülüğün, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesine istinaden geri verilmesi talebinin reddine ilişkin karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile geri verme tarihinde geçerli Amerikan Doları kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığı tutarın geri verme başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; geri verme kararları ile iade edilen gümrük vergilerinin, geri verme başvuru tarihindeki Merkez Bankası Satış Kuru üzerinden hesaplanarak aradaki farkın iade edilmesi talebiyle dava açılmış ise de; idareye yapılan ödemelerin Türk Lirası cinsinden olması ve bu şekilde kur farkından dolayı zararlarının doğduğunun iddia edildiği, ancak mevzuatta zararın karşılanmasını gerektirecek herhangi bir kuralın bulunmadığı,

kaldı ki ödenen ek mali yükümlülüğün yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davalar sonucunda, ödenen ek mali yükümlülüğün faiziyle birlikte iadesine karar verildiği ve zararının karşılandığı hususları birlikte değerlendirildiğinde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, yargı kararlarıyla iadesine hükmedilen ek mali yükümlülüğün.

02/08/2016 tarih ve 29789 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Kömür İthalatında Ek Mali Yükümlülük Konulması Hakkında Karar" başlıklı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca, sadece elektrik üretiminde kullanılan kömür cinsi eşyaya ait olmak üzere, brüt ağırlık üzerinden ton başına 15 Amerikan Doları ek mali yükümlülük kararlaştırıldığı; davacı tarafından ek mali yükümlülüğün ihtirazi kayıt konulmak suretiyle ödenerek ithalatların gerçekleştirildiği,

Anayasa'nın 125. maddesinde ifadesini bulan idarenin eylem ve işlemlerinden kaynaklanan tazmin sorumluluğunun idarenin müdahalesinden önceki ve sonraki zaman dilimi itibariyle ilgililerin mal varlığı üzerinde bozulan ekonomik dengenin yeniden kurulmasını amaçladığı, eylem veya işleminden dolayı üzerine tazmin borcu düşen idarenin, bu eylem veya işlemi nedeniyle ortaya çıkan zararı, olay tarihi itibariyle değil, karar tarihi itibariyle tam olarak gidermesi,

uğranılan zararı bütünüyle karşılaması gerektiği, bu zarar karşılanmadan etkili bir hukuka uygunluk denetiminden söz edilemeyeceği, öte yandan tazminat miktarı hesaplanırken, dava süresince paranın değer kaybı nedeniyle reel olarak eksilen bölümünün dikkate alınmamasının, davalı taraf için haksız bir kazanca dönüşeceğinin açık olduğu,

bu durumda haksız alındığı konusunda tartışma bulunmayan ek mali yükümlülüğe ilişkin olarak davacının katlanmak zorunda bırakıldığı zararın hesaplanmasında, döviz cinsinden belirlenen ek mali yükümlülük için Merkez Bankasınca, tahsil ve iade tarihleri itibariyle ilan edilen satış kuru esas alınarak hesaplama yapılması gerekirken,

idareye yapılan ödemelerin Türk Lirası cinsinden olduğu ve bu şekilde kur farkından dolayı zararlarının doğması üzerine ortaya çıkan zararın karşılanmasını gerektirecek herhangi bir kuralın bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne mahkeme kararının kaldırılmasından sonra dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Gümrük mevzuatında yer alan ilgili hükümler değerlendirildiğinde, gümrük beyannamelerinde eşyanın gümrük vergisine esas tutarların Türk Lirası olarak beyan edilmesinin yasal zorunluluk olduğu, ilgili belgelerde yabancı para cinsinden tutar bulunması halinde ise anılan tutarların gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki Merkez Bankası döviz kurları üzerinden Türk Lirası'na çevrileceği, idarelerce gümrük işlemleri hakkında getirilen mali yükümlülüklerin yabancı para cinsinden belirlenmiş olması halinde dahi söz konusu kanuni düzenlemelerin aksinin kabul edilmesinin mümkün bulunmadığı,

olayda, davacı tarafından söz konusu yükümlülüğe ilişkin ödemenin beyannamenin tescil tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden hesaplanan karşılığının Türk Lirası olarak yapıldığı, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen döviz cinsinin ve tutarının ithalat işlemlerinde ek mali yükümlülüğün tutarının hesaplanmasında esas alınacak "referans değer" olduğu anlaşılmış olup, geri verme (başvuru) tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden iade isteminde bulunan davacı şirketin taleplerinin hukuki ve kanuni dayanağı bulunmadığından dava konusu işlemin iptaline karar veren Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket adına 2016 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın ithali sırasında 2016/9073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Kömür İthalatına Ek Mali Yükümlülük Konulması Hakkında Karar hükümleri uyarınca kömür ithalatlarında ton başına 15 Amerikan Doları üzerinden Türk Lirası karşılığı hesaplanarak ödenen ek mali yükümlülüğün, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesine istinaden geri verilmesi talebinin reddine ilişkin karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile geri verme tarihinde geçerli Amerikan Doları kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığı tutarın geri verme başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 15. maddesinde; gümrük vergilerinin, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağı, 30. maddesinde; eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanının zorunlu olduğu, fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paraların, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C.

Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrileceği, 211. maddesinin 1. bendinde; kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği; kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı; ancak kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergileri, ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği.

2. bendinde ise; kanunen ödenmemeleri gereken gümrük vergilerinin, söz konusu vergilerin yükümlüye tebliğ edilmesi ve ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine müracaatı üzerine geri verileceği veya kaldırılacağı belirtilmiş.

Gümrük Yönetmeliği'nin 505. maddesinin 1. fıkrasında ise, geri verme veya kaldırma işleminde sistemdeki beyannamenin esas alınacağı, geri verme veya kaldırma başvurusunun yapıldığı her bir beyanname veya ceza kararı için ayrı bir dosya açılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden.

02/08/2016 tarihli 29789 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Kömür İthalatında Ek Mali Yükümlülük Konulması Hakkında Karar" başlıklı Bakanlar Kurulu Kararı'nın 1. maddesi ile sadece elektrik üretiminde kullanılan kömür cinsi eşyaya brüt ağırlık üzerinden ton başına 15 Amerikan Doları ek mali yükümlülüğün getirildiği ve bu kararın yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğinin kararlaştırıldığı, davacı şirketçe ithalat işlemlerini tamamlamak için Bakanlar Kurulu Kararı ile getirilen ton başına 15 Amerikan Doları ek mali yükümlülüğün ihtirazi kayıt konulmak suretiyle ödenerek ithalatların gerçekleştirildiği,

ithalatlar sırasında ödenen ek mali yükümlülükler ile ilgili olarak açılan davalarda ek mali yükümlülüğün kanuni faiziyle birlikte iadesine karar verildiği, bu davalar henüz derdest iken ek mali yükümlülüğün dayanağı olan 2016/9073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda 23/10/2018 tarih ve 197 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan değişiklik sonucu, geri verme kararları ile iade edilen gümrük vergilerinin,

geri verme başvuru tarihindeki Merkez Bankası Satış Kuru üzerinden hesaplanarak aradaki farkın iade edilmesi istemiyle yapılan başvurunun vergilerin Türk Lirası olarak tahsil edildiğinden bahisle geri verilmesinin de Türk Lirası cinsinden olacağı gerekçesi ile reddedildiği anlaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, ilgililer tarafından gümrük beyannamelerinde eşyanın gümrük vergisine esas tutarların Türk Lirası olarak beyan edilmesinin yasal zorunluluk olduğu, ilgili belgelerde yabancı para cinsinden tutar bulunması halinde ise anılan tutarların gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki Merkez Bankası döviz kurları üzerinden Türk Lirası'na çevrileceği açıkça belirtildiğinden, idarelerce gümrük işlemleri hakkında getirilen mali yükümlülüklerin yabancı para cinsinden belirlenmiş olması halinde dahi söz konusu kanuni düzenlemelerin aksinin kabul edilmesi olanaklı değildir.

Bu durumda, 2016/9073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri uyarınca, kömür ithalatlarına ilişkin olarak ton başına getirilen 15 Amerikan Doları ek mali yükümlülük yabancı para cinsinden belirlenmiş ise de; davacı tarafından söz konusu yükümlülüğe ilişkin ödemenin beyannamenin tescil tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden hesaplanan karşılığının Türk Lirası olarak yapıldığı,

bu kapsamda, Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenen döviz cinsinin ve tutarının ithalat işlemlerinde ek mali yükümlülüğün tutarının hesaplanmasında esas alınacak "referans değer" olmasına karşın, ödeme ve iade işlemlerinin Türk Lirası cinsinden yapılması zorunluluğu dikkate alındığında, geri verme (başvuru) tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden iade isteminde bulunan davacı şirketin taleplerinin hukuki ve kanuni dayanağı bulunmadığından yukarıda açıklanan gerekçeyle dava konusu işlemin iptaline karar veren Daire kararının bozulması gerekmiştir.

(X) KARŞI OY

Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan bölge idare mahkemesi kararı, aynı gerekçe ve nedenlerle uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar sözü geçen kararın bozulmasını sağlayacak durumda bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ve kararın onanması gerektiği oyu ile, karara katılmıyoruz.