Danıştay 7. Daire E.2022/3207 K.2024/1053

Dava Konusu İstem

Davacı şirket tarafından ihtirazi kayıtla verilen .... - ..., ..., ..., ... - ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri ile ... sayılı İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar kapsamında belirlenen kontenjandan daha fazla "sarımsak" cinsi eşya ithal edildiğinin tespit edildiğinden bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, her ne kadar İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulaması Hakkında Karar kapsamında belirlenen kontenjan aşılarak ithalat yapıldığı açık ise de, davacının söz konusu beyannamelere yönelik düzeltme talebi kabul edilerek gümrük vergisi oranın %50'si ile ithalat yapılabileceği yönünde kanaat oluşturulduğu, dolayısıyla idarenin izni doğrultusunda ithalat işlemlerinin tamamlandığının anlaşılması karşısında, hukuki belirlilik ve güvenilirlilik ilkesine aykırılık oluşturacağı sonucuna varıldığından,

dava konusu işlemin ek tahakkuka ilişkin bölümünün ..., ... ve ... sayılı beyannamelere isabet eden kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı; ayrıca, dayanağı ek tahakkuk kararı ortadan kaldırıldığından, para cezasının anılan beyannamelere ilişkin kısmında da hukuka uyarlık görülmediği;

öte yandan, 125 sayılı beyanname kapsamında yapılan ithalatların İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulaması Hakkında Karar kapsamında belirlenen kontenjanları aştığı ve davacının anılan beyanname kapsamında %50 indirimli vergi oranıyla ithalat yapabileceği yönünde davalı idare tarafından verilen bir olur veya izin bulunmadığı anlaşıldığından, ek tahakkukun anılan beyannameye isabet eden bölümünün gözetim uygulamasından kaynaklanmayan, sadece vergi oran farkından kaynaklanan kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı.

İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de öngörülen değer, Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığından, 125 sayılı beyanname nedeniyle yapılan ek tahakkukun gözetimden kaynaklanan kısmında hukuka uyarlık görülmediği;

ithal olunan eşyanın, beyannameler ve eki belgelerin incelenmesi ve hangi oranda ve miktarda vergiye tabi olduğunun tespitinin, Gümrük idaresince, kendiliğinden yapılabilecek durumda olması karşısında, sunulan bilgi ve belgelerin, eşyanın tabi tutulacağı vergi oranının ve miktarının saptanması bakımından eksik veya yanlış ya da yanıltıcı olduğu konusunda herhangi bir iddia bulunmayan olayda,

cezalandırmayı gerektiren eylemin oluşmadığı görüldüğünden işlemin bu kısmında da hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin ek tahakkuka isabet eden bölümünün 125 sayılı beyannamenin gözetim uygulamasından kaynaklanmayan kısmı yönünden davanın reddine, işlemin kalan bölümlerinin ise iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Mahkeme kararının, dava konusu işlemin, para cezasına isabet eden bölümünün tamamının iptaline ilişkin hüküm fıkrası ile ek tahakkuka isabet eden bölümünün ... sayılı beyannamenin gözetim uygulamasından kaynaklanan kısmının iptaline ilişkin hüküm fıkrasının Dairelerince de hukuka ve usule uygun görüldüğü; öte yandan, uyuşmazlık konusu ithalatların İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulaması Hakkında Karar kapsamında gerçekleştirildiği,

söz konusu kararda indirimli oranda vergiye tabi tutulabilecek tarife kontenjan miktarlarının genel düzenleyici işlemle Resmi Gazetede yayımlanarak belirlendiği, muafiyet kapsamında toplamda 148.820 kg eşyanın indirimli gümrük vergisi oranı ile ithalat işlemlerinin tamamlandığı, muafiyet kapsamında tescil edilen beyannamelerin tamamında beyan sahibi ve alıcı hanelerinde davacı firmanın yer aldığı, bu durumda tespit edilen kontenjan aşımının tamamının davacı firma tarafından gerçekleştirildiğinin anlaşıldığı,

basiretli tacir olarak yüklü miktarlarda ithalat gerçekleştiren davacının kontenjan aşımını öngörmemesi kabul edilemeyeceğinden, işlemin ek tahakkuka isabet eden bölümünün ...,... ve ... sayılı beyannamelerin gözetim uygulamasından kaynaklanmayan kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; ancak, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de öngörülen değer, Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığından,

ek tahakkukun anılan beyannamelere isabet eden bölümünün gözetimden kaynaklanan kısmında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen reddine, kısmen de kabulü ile dava konusu işlemin ek tahakkuka isabet eden bölümünün ..., ... ve ... sayılı beyannamelerin gözetim uygulamasından kaynaklanmayan kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

Daire kararının temyize konu hüküm fıkrasının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından ihtirazi kayıtla verilen ... - ..., ..., ..., .... - ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri ile ... sayılı İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar kapsamında belirlenen kontenjandan daha fazla "sarımsak" cinsi eşya ithal edildiğinin tespit edildiğinden bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, 5911 sayılı Kanun'la değişik şekliyle, 61. maddesinin 3. fıkrasında, tescil edilmiş beyannamenin, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlayacağı ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulacağı.

242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri. 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği.

4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda, 15. maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlardan veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan gümrük vergisi ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken gümrük vergisi arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, gümrük vergisinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezasının alınacağı düzenlenmiş; 232. maddesinin 1. fıkrasında, bu kısmın ikinci bölüm hükümlerine göre gümrük vergileri ile birlikte alınması gereken para cezalarının, bu vergiler ile aynı zamanda karara bağlanacağı hükmüne yer verilmiştir.

29/12/2014 tarih ve 2014/7137 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar eki listede 01/01-31/12 döneminde 0703.20 gümrük tarife istatistik pozisyon numaralı sarımsak ithalatında 50 ton tarife kontenjanı belirlenerek anılan dönemde kontenjan dahilinde yapılacak söz konusu eşya ithalinde gümrük vergisinin %50 oranında hesaplanmak suretiyle tahakkuk ettirileceği kararlaştırılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; gümrük vergileri tahakkukları dolayısıyla vergi mahkemesinde idari dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulmuş ve bu başvurunun zımnen ya da açık olarak reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir.

İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren açıklama olarak nitelendirilmektedir. İhtirazi kaydın bu etkisini gösterebilmesi, yasalarda beyanda bulunulması için belli edilen süre veya zamanda konulmuş olmasına bağlıdır.

Gümrük vergileri yönünden bu süre veya zaman da, gümrük yükümlülüğünün başladığı; başka bir deyişle, beyannamenin tescil edildiği tarihtir.

Olayda, davacı tarafından uyuşmazlık konusu beyannamelere ihtirazi kayıt konulmasına karşılık itiraz edilmediğinin anlaşılması karşısında, ithale konu eşyaya ilişkin faturalardaki düşük birim fiyatlarının gözetim bedeline yükseltilmesi suretiyle yapılan taahhüt niteliğindeki bu beyanın, davacıyı bağladığı açık olup; 2014/7137 sayılı Karar kapsamında belirlenen kontenjandan daha fazla eşya ithal ettiği sabit olan davacının anılan nitelikteki beyanı üzerinden tesis edilen ek tahakkuka vaki itirazın reddine dair işleme karşı açılan işbu davada, gözetim kıymetinin hukukiliğinin denetlenmesine olanak bulunmamaktadır.

Bu durumda, dava konusu işlemin ek tahakkuka isabet eden bölümünün gözetim uygulamasından kaynaklanan kısmı yönünden davanın reddedilmesi gerekirken, yukarıda değinilen gerekçeyle verilen kararın anılan hüküm fıkrasında hukuki isabet görülmemiştir.

Temyiz isteminin, kararın, para cezasına ilişkin hüküm fıkrasına yönelik bölümüne gelince;

Olayda, dava konusu ..., ... ve ... sayılı beyannameler için kota hakkından yararlanmak ve indirimli oran üzerinden ithalat yapılabilmesi için davacı tarafından idareye başvuruda bulunulduğu, idarenin davacının talebini kabul ederek olur verdiği, bunun üzerine beyannameler üzerinde redrese yapılarak idarenin verdiği olur kapsımında %50 indirimli vergi oranıyla ithalatların gerçekleştirildiğinin görüldüğü,

... tarih ve .... sayılı İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanı İdaresi Hakkında Karara dayanılarak hazırlanmak suretiyle 07/07/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İran İslam Cumhuriyeti Menşeli Bazı Tarım Ürünleri ithalatında Tarife Kontenjanı Uygulanmasına ilişkin Tebliğ'in tanımlar başlıklı 3. maddesinde, bu Tebliğde yer alan beyanname sırasına göre tahsis yönteminin (BSGTY), tarife kontenjanının Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca, firmalara ithalatı gerçekleştirilecek eşyaya dair gümrük beyannamesi tescil numarası sırası esas alınarak tahsis edildiği yöntemini, talep toplama yönteminin (TTY),

başvuruların tarife kontenjanı dönemi başlangıcından önceki 1 (bir) ay içerisinde yapıldığı ve başvuru döneminin bitmesini müteakip, tarife kontenjanı tahsisatı yapılabilecek nitelikteki başvuru sahibi firmalara, Bakanlıkça ilgili dağıtım kriterleri çerçevesinde tarife kontenjanı tahsisatının yapıldığı yöntemi ifade ettiği, tarife kontenjanı tahsisatı için başvuru ve başvuruların sonuçlandırılması başlıklı 4. maddesinde, BSGTY’ye göre dağıtılan tarife kontenjanlarının tamamının tahsis edilmesini müteakiben bir sonraki tarife kontenjanı dönemine kadar kontenjan dâhilinde gümrük beyannamesi tesciline sistem tarafından izin verilmeyeceği,

dağıtım kriterleri başlıklı 8.maddesinde, firmalara başvurusunda talep ettiği tarife kontenjanı miktarından daha fazla miktarda tahsisat yapılmayacağı, Ek-1’deki tabloda yer alan ve dağıtımı BSGTY’ye göre yapılan tarife kontenjanlarına ilişkin tahsisat, tarife kontenjanı konusu ürüne ilişkin gümrük beyannamesinin tescil numarası sırası esas alınarak,

beyan edilen miktarla sınırlı olmak kaydıyla sırasıyla sonuçlandırılacağı, bu şekilde tahsis edilen miktar toplam tarife kontenjanından düşüm yapılarak kontenjanın tamamı tahsis edileceği, tarife kontenjanından faydalanmak üzere talep edilen miktarın mevcut tarife kontenjanı miktarını aşması halinde sistem tarafından firmaya bilgilendirme mesajları verileceği kurala bağlanmıştır.

Bu durumda bozma kararı üzerine yeniden verilecek kararda, kota hakkından yararlanılabilmesi ve indirimli oran üzerinden ithalat yapılabilmesi için davacı tarafından idareye başvuruda bulunulduğu, idarenin davacının talebini kabul ederek olur verdiği, ayrıca, anılan Tebliğ kapsamında yapılan düzenlemeler göz önünde bulundurularak, olayda, davacı açısından, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde öngörülen ceza kesme koşullarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.