Danıştay 7. Daire E.2023/1436 K.2024/2377

Dava Konusu İstem

Davacı adına 2021 yılının Ekim ve Kasım aylarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 35 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında ithal edilen muhtelif cins eşya kıymetinin referans kıymet üzerinden yurt dışı gidere eklenmek suretiyle beyan edilerek fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin eşyaya ait faturalarda gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 211. maddesi uyarınca geri verme başvuru tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen vergilerin tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 28/07/2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değişik ve beyannamenin tescil tarihinde yürürlükteki halinden bahsetmek suretiyle ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile arttırılması sonucu tahakkuk ettirilerek ödenen vergilerin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi kapsamında geri verilmesi talebinin reddine dair işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dosyanın incelenmesinden, Gümrük Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (n) bedindinde, ticaret politikası önlemlerinin gözetim, korunma önlemleri, miktar kısıtlamaları ve ithalat veya ihracat yasaklamaları gibi eşyanın ithal ve ihracı ile ilgili hükümlerle belirlenmiş tarife dışı önlemleri ifade ettiği, bu önlemlerle idarenin yasalarca kendisine verilen yetkiler çerçevesinde ithalat ve ihracat işlemlerinin belirlenen politikalar çerçevesinde yürütülmesini sağlamayı ve her türlü denetleme, inceleme ve araştırma yapabilmeyi hedeflediği,

bu kapsamda ithal edilen eşyanın insan, bitki ve çevre sağlığına olabilecek zararlı etkilerinin engellenmesi veya ithal edilen eşya miktarının yerli üreticiyi olumsuz etkileyecek oranda artıp artmadığının belirlenmesi ve bu suretle, gerçek kıymetler üzerinden tahakkuk ettirilecek vergilerin ödenmesi sağlanarak kamu zararı oluşmasının engellenmesinin idarenin yetki ve görevinde olduğu ve bu çerçevede yapacağı işlemlerin yükümlüler açısından haksız zorlama olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı;

olayda, iade istemine konu vergilerin davacının beyanına göre tahsil edildiği tartışmasız olmakla birlikte, beyannamelerde eşyaya ilişkin fatura kıymeti ile yurt dışı gider altında beyan olunan kıymet arasında fark olduğu, vergi tahakkuk ve tahsilinde fatura bedelinin gerçeği yansıtmadığı yönünde herhangi bir tespitin bulunmadığı,

dolayısıyla beyan ile fatura arasındaki farkın serbest iradeyle beyan edildiğinin kabulünün bu yönüyle hayatın olağan akışı ve ticari hayatın gerçekleriyle bağdaşmayacağı, öte yandan dava konusu beyannameler içeriği eşyanın ithalatında ticaret politikası önleminin bulunmadığının davalı idarece de kabul edildiğinin anlaşılması karşısında davacıdan fazladan tahsil edildiği anlaşılan vergilerin iadesinin gerektiği, bununla birlikte davacının kendi beyanı üzerine tahakkuk eden ve ödenen vergilerin, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesinin 7190 sayılı Kanun'la değişik haline göre,

idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte iadesinin icap ettiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne ve dava konusu işlemin iptali ile fazladan ödenen vergilerin idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte iadesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu beyannamelerin davacı tarafından bilgisayar ortamında gümrük bilge sistemine veri olarak işlendiği, idarece mevzuata aykırı bir husus görülmemesi üzerine beyannamelerin tescil edilerek ithalatların gerçekleştirildiği, davacının iradesini sakatlayacak herhangi bir durumun söz konusu olmadığı, davacının kendi beyanları doğrultusunda tahakkuk eden ve tahsil edilen vergilerin iadesinin istenilemeyeceği, bu nedenle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı adına 2021 yılının Ekim ve Kasım aylarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 35 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında ithal edilen muhtelif cins eşya kıymetinin referans kıymet üzerinden yurt dışı gidere eklenmek suretiyle beyan edilerek fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin eşyaya ait faturalarda gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 211. maddesi uyarınca geri verme başvuru tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen vergilerin tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 24. maddesinde, ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğu; satış bedelinin, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu.

25. maddesinin 1. fıkrasında, 24. madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu maddenin 2. fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bendlerinin sıra halinde uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş.

26. maddesinde ise, 24 ve 25. madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII. Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII. maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş.

GATT'ın VII. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17. maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.

4458 sayılı Kanun'un 61. maddesinin 2. fıkrasında, aksine hüküm bulunmadıkça, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimine ilişkin tüm hükümlerin uygulanmasında esas alınacak tarihin, beyannamenin tescil edildiği tarih olduğu, 3. fıkrasında, beyannamenin, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlayacağı ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulacağı.

211. maddesinin 1. fıkrasında, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği hükümleri yer almaktadır.

Öte yandan; yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 tarih ve E:1965/13; K:1966/6 sayılı kararında, aykırı içtihatlar, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu yolunda birleştirilmiştir. Bu bakımdan; 4458 sayılı Kanunun benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da, iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin, açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Ticaret Bakanlığınca, yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıp yaratmadığının tespit edilmesi amacıyla incelemeye başlanılarak, inceleme sonucunda gözetim uygulaması öngörülebilmektedir.

Bu suretle, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim ve Korunma Uygulanmasına İlişkin Tebliğler ile gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşya için ''birim kıymet'' belirlenerek, eşyanın bu kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde, ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirilmiş; bazı dönemlerde de Gümrükler Genel Müdürlüğü'nce belirli bir eşyaya yönelik olarak çıkarılan ve ilgili gümrük müdürlüklerine bildirilen genel yazılarla, gözetim kıymet uygulamasına benzer nitelikte ''referans kıymet'' uygulaması getirilmiştir.

İthal edilen eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğundan, gümrük vergilerinin hesaplanmasında satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerekmektedir. Öte yandan; davalı İdarece belirlenen gözetim kıymeti, eşyanın 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmiş gerçek kıymeti olmadığından, gümrük kıymetinin tespitinde esas alınamayacağı, Dairemizin öteden beri istikrarlı biçimde uygulanagelen içtihadıdır.

Uygulamada, gümrük müdürlüklerince, anılan Tebliğlerle, önceden belirli eşyalara özgü ve nesnel olarak belirlenen gözetim kıymeti dışında da, çeşitli veriler (GÜVAS, Bakanlık Karar Destek Sistemi/Kıymet Veri Bankası, distribütör fiyatları, vb..) esas alınarak ek tahakkuk ve ceza işlemleri tesis edilirken; yine mükelleflerce, yapılan ithalatlarda, sonradan ek tahakkuk ve ceza işlemine maruz kalmamak amacıyla, bahsi geçen veriler esas alınarak eşyaya ilişkin fatura kıymeti üzerinde bir kıymetle ihtirazi kayıtla beyanda bulunularak tahakkukun ihtirazi kayda konu kısmına karşı veya 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iade başvurusuna konu edilmek suretiyle tesis edilen işlemlere karşı davalar açılmaktadır.

Olayda, davacı tarafından 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında yapmış olduğu iade başvurusuna konu beyannameler kapsamında ithal edilen eşyalarla ilgili olarak referans kıymet belirlendiği ileri sürülmüş ise de, söz konusu kıymetler yalnızca emsal nitelikte olup, yükümlüler nezdinde ithalata konu eşyanın kıymetini referans kıymet üzerinden beyanda bulunmayı zorunlu kılan bir uygulama niteliğinde olmadığından, uyuşmazlığın çözümü için zorlayıcı nitelikte bulunmayan uygulamanın gerekçe gösterilerek davacının kendi iradesi ile ithale konu eşyanın kıymetini yükseltmesi suretiyle fazladan ödendiği iddia olunan gümrük vergilerinin 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iadeye konu edilip edilemeyeceğinin belirlenmesi gerekmektedir.

Her ne kadar İstinaf Dairesince.

4458 sayılı Kanun'un 211. maddesindeki değişikliğin referans kıymet uygulamasından kaynaklı geri verme taleplerinin değerlendirilmesine ilişkin herhangi bir düzenleme öngörmediğinden bahisle karar verilmiş ise de; ithalata konu eşyanın kıymetini referans kıymet üzerinden beyana zorlayıcı yasal bir düzenleme olmadığı gibi tamamen yükümlünün kendi iradesiyle beyan edilen kıymetin esas alındığı ve yukarıda değinilen Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı uyarınca 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine istinaden kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş,

kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilmiş vergilerin iade istemine konu olabilmesi için aranan yanlışlıkla alındığı veya fuzulen tahsil olunduğu anlaşılan bir verginin bulunmadığı da açık olduğundan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

(X) KARŞI OY

Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan istinaf kararı aynı gerekçe ve nedenlerle uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını sağlayacak nitelikte görülmediğinden, temyiz isteminin reddi ve kararın onanması gerektiği oyu ile, Dairemiz kararına katılmıyoruz.