Danıştay 8. Daire E.2018/1472 K.2022/6197

Dava konusu istem: Servis taşımacılığı ve filo kiralama işiyle iştigal eden davacı şirket tarafından; adına kayıtlı ... plakalı servis aracının, (C) plaka servis aracı çalışma ruhsatının ve (C) plaka tahsisinin iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla.

Ankara Büyükşehir Belediyesi Ego Genel Müdürlüğü Özel Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Cezalar" başlıklı 19. maddesinin 7. fıkrasında, (C) plakalı olmadığı halde bu plakaların araçlara takılarak kullanıldığının tespiti halinde aracına sahte plaka takan özel veya tüzel kişinin varsa adına kayıtlı tüm (C) plakalı araçlarının özel servis aracı çalışma ruhsatlarının ve (C) plaka tahsislerinin iptal edileceği ve UKOME tarafından, özel servis aracı çalışma ruhsat belgesi veya (C) plaka tahsisi (ruhsatı) iptal edilen araçlara yeniden çalışma ruhsatı verilmeyeceği düzenlendiğinden,

mevzuatın amir hükmü çerçevesinde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince; davacı şirket tarafından ... plakalı aracın, 26.01.2016 tarihi itibariyle noter kanalıyla satın alınarak tescili şirket adına yapıldıktan sonra İbrahim Yılmaz'ın eylemi sebebiyle davacı şirket adına kayıtlı aracın çalışma ruhsatının ve (C) plaka tahsisinin iptal edilmesinin, cezaların şahsiliği ilkesine ve 26.01.2016 tarihi itibariyle aracın üzerinde herhangi bir şerh bulunmadığından hukuki güvenlik ilkesine aykırı olduğu,

bu sebeple, ... isimli şahsın korsan taşımacılığı yaptığından bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği 01.03.2016 tarihi itibariyle mülkiyeti davacı şirkete ait olan aracın, çalışma ruhsatının ve (C) plaka tahsisinin iptal edilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle; istinaf isteminin kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; usul yönünden, davanın süre aşımı nedeniyle ve husumet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği; esas yönünden ise, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, davalı idarenin usule yönelik itirazları kabul edilmeyerek işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Dava; servis taşımacılığı ve filo kiralama işiyle iştigal eden davacı şirket adına kayıtlı ... plakalı servis aracının, (C) plaka servis aracı çalışma ruhsatının ve (C) plaka tahsisinin iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında.

"Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Yasanın 9. maddesinde.

“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, ... Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.

Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım,

toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”.

“Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.

23.07.2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'ne dayanılarak hazırlanan Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı EGO Genel Müdürlüğü Özel Servis Araçları Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 7. fıkrasında; "(C) plakalı olmadığı halde bu plakaların araçlara takılarak kullanıldığının tespiti halinde Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Aracına sahte plaka takan özel veya tüzel kişinin varsa adına kayıtlı tüm (C) plakalı araçlarının özel servis aracı çalışma ruhsatları iptal edilerek, (C) plaka tahsislerinin de iptal edilmesi için UKOME'ye bildirilir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, dava dışı ... isimli şahsın korsan öğrenci taşımacılığı yaptığı yönündeki ihbar üzerine Atatürk Anadolu Lisesi'nde Denetim ve Filo Takip Şube Müdürlüğü'ne bağlı zabıta birimince 19.01.2016 tarihinde yapılan denetimde sahte plaka ile servis aracı işletildiğinin tespit edildiği ve bu durumun tutanak altına alındığı, davacı şirket tarafından 26.01.2016 tarihinde noter marifetiyle ticari tahsis belgeli ... plakalı 2008 model ... marka minibüs cinsi aracın ... 'dan satın alındığı, davalı idarece İbrahim Yılmaz'a ait bütün (C) plaka araçların çalışma ruhsatlarının ve plaka tahsislerinin iptal edildiği,

bu kapsamda davacı tarafından denetimden bir hafta sonra satın alınan ... plakalı aracın da çalışma ruhsatı ve plaka tahsisinin iptal edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bakılan uyuşmazlıkta; dava konusu işleme dayanak olarak gösterilen Yönetmelik hükmünün iptali istemiyle açılan davada, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararıyla, "Anayasa Mahkemesi'nin yerleşmiş içtihatlarına göre. Kanun koyucu düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır.

Bu ilke ise "elverişlilik", "gereklilik" ve "orantılılık" olmak üzere üç alt ilkeden ilkeden oluştuğu, "elverişlilik" ilkesinin, getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, "gereklilik" ilkesinin, getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, "orantılılık" ilkesinin ise, getirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade ettiği, bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında da "ölçülülük ilkesi" gereğince makul bir dengenin bulunmasının zorunlu olduğu,

idarelerin kanunla ve diğer hukuki düzenlemelerle kendilerine verilen yetkileri kullanırken yetki veren düzenlemeler yanında bu düzenlemelerin dayandığı Anayasa, uluslararası hukuk kuralları ve hukukun genel ilkelerine uygun düzenleme yapmak zorunda oldukları, davalı idare tarafından Yönetmelik hazırlanırken.

"Orantılılık ilkesi" gereğince yapılan düzenlemelerde yaptırımı gerektiren fiillere uygun cezanın orantılı olarak belirlenmesi gerektiği, dolayısıyla aracına sahte plaka takan özel veya tüzel kişinin varsa adına kayıtlı tüm (C) plakalı araçlarının özel servis aracı çalışma ruhsatlarının iptal edilerek,

tüm (C) plaka tahsislerinin de iptal edilmesine ilişkin düzenleme orantılılık ilkesinin ağır ihlali anlamı taşıyacağından, Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü Özel Servis Araçları Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 7. bendinde hukuka uyarlık bulunmadığı..'' gerekçesiyle Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü Özel Servis Araçları Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 7. bendinin iptaline karar verildiği ve bu kararın Dairemizin 24/03/2022 tarih E:2018/4028, K:2022/2043 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmektedir.

Bu durumda; davacı şirket adına kayıtlı ... plakalı servis aracının, (C) plaka servis aracı çalışma ruhsatı ile (C) plaka tahsisinin iptaline ilişkin dava konusu ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının dayanağı olan EGO Genel Müdürlüğü Özel Servis Araçları Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 7. bendinin yargı kararıyla iptal edilmesi karşısında, dayanağı kalmayan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamakta ise de; sonucu itibarıyla yerinde görülen Bölge İdare Mahkemesi kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.