Danıştay 8. Daire E.2019/3575 K.2023/3696

Dava konusu istem: Davacı şirketin, … Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic.Ltd.Şti'den olan alacağının tahsili için Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü aracılığıyla başlatmış olduğu icra takibi kapsamında, borçlu şirketin Kahramanmaraş İli Ekinözü İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:… sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatının haczedilmesine müteakip satış işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü'nce yapılan başvurunun reddine dair Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; maden işletme ruhsatı sahibi.

Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic.Ltd.Şti'nin Kahramanmaraş İli Ekinözü İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:… sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatının, davalı idare tarafından halihazırda iptaline karar verilmediği, davacı şirketin, hukuk aleminde geçerliliğini korumakta olan ve hukuken haczedilmesinde bir engel bulunmayan maden işletme ruhsatının, yetkili icra dairesi müdürlüğü aracılığıyla haczedilerek satışının gerçekleştirilmesine yönelik olarak yürütülen icra işlemlerinin, iptal işlemlerine başlanıldığı,

Devlete intikal edeceği, iptal veya terk edilen maden ruhsatlarının satışı ve satış sonrası ihale alıcısına tescilinin söz konusu olamayacağından bahisle engellenmek suretiyle reddine dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan, davalı idare tarafından her ne kadar ruhsatın iptaline yönelik olarak tesis edilecek işlemlerin kurucu mahiyette olmadığı,

açıklayıcı mahiyette olduğu ileri sürülmüş ise de, 3213 sayılı Kanun'un 13. maddesinde, verilen süre içerisinde ruhsat bedelinin ödenmemesi halinde ruhsatın iptal edileceğine dair hüküm bulunmakta olup, söz konusu kanun hükmü ile kanun koyucunun, idareyi icrai işlem tesis etmeye zorladığı ve bu işlem tesisini, ruhsatın iptali için kurucu unsur olarak belirttiği anlaşıldığından, davalı idarenin bu iddiasına itibar edilmeyerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usul yönünden, dava konusu işlemin kesin ve yürütülebilir nitelikte olmadığı; esas yönünden ise,.

Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic.Ltd.Şti'nin 2016 yılı ruhsat bedelini ödememesi nedeniyle mevzuat uyarınca üç aylık süre verildiği, üç aylık sürenin dolmasına rağmen ruhsat bedelinin ödenmediği, ruhsat hukukunun kanundan kaynaklı yükümlülüklerin yerine getirilmemesiyle sona erdiği, ruhsatın iptaline yönelik olarak tesis edilecek işlemlerin ise kurucu mahiyette olmadığı açıklayıcı mahiyette olduğu, iptal işlemlerinin devam ediyor olmasının tamamen prosedür ile ilgili olup bu işlemlerin belli süreç gerektirdiği,

hukuku sonlanan bir hakkın ileride telafisi güç sonuçlar doğmaması açısından satışının yapılmaması gerektiği hususunda Genel Müdürlüğün açıklayıcı bilgi vermesinin doğal olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket,. Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic. Ltd.

Şti'den olan alacağının tahsili için Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü aracılığıyla E:… sayılı dosya ile icra takibi başlatmış, icra takibinin kesinleşmesi üzerine borçlu şirketin Kahramanmaraş İli Ekinözü İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:… sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatı üzerine icra dairesince haciz tatbik edilmiş ve satış işlemleri kapsamında Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nden son tarihli takyidat listesinin istenilmesi üzerine davalı idarece … tarih ve … sayılı cevabi nitelikteki yazı ile ruhsatın iptal durumunda olduğu ve iptal işlemine esas olur işlemlerinin halen devam ettiği,

ruhsatın satışı ve iptal işlemleri sürecinde satışı yapılmış olsa dahi ihale alıcısına tescilinin yapılamayacağı, ruhsat üzerinde bulunan tüm haciz şerhlerinin hükümsüz kalacağı belirtilmiştir.

Bunun üzerine Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü'nce 27/03/2017 tarihli Karar Tensip Tutanağı ile davacı şirketin satış talebinin reddine karar verilmiş, satış talebinin reddi işleminin kaldırılması amacıyla davacı tarafından Yahyalı İcra Hukuk Mahkemesi'ne şikayet başvurusunda bulunulmuş, … İcra Hukuk Mahkemesi'nce … tarih ve E:…, K…. sayılı karar ile şikayetin kabulü ile satış işlemlerinin devamına karar verilmiştir.

Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü'nün 31/05/2017 tarihli yazısı ile Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nden maden işletme ruhsatının üzerindeki hacizleri gösterir tüm takyidat listesinin gönderilmesi tekrar istenilmiş, söz konusu istem, maden ruhsatlarının 3213 sayılı Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri gereği iptal veya terk edilmeleri halinde Devlete intikal edeceği, iptal veya terk edilen maden ruhsatlarının satışı ve satış sonrası ihale alıcısına tescilinin söz konusu olamayacağından bahisle … tarih ve … sayılı işlem ile reddedilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle "Ruhsat Bedeli, Cezalar Ve Diğer Yaptırımlar" başlıklı 13.maddesinde, yürürlükteki ruhsatlar için her yıl ocak ayının sonuna kadar ruhsat bedelinin tamamının yatırılmasının zorunlu olduğu,... ruhsat bedelinin yatırılmaması veya eksik yatırılması hâlinde 20.000 TL idari para cezası verileceği ve ruhsat bedelinin üç ay içinde tamamlanmasının istenileceği, bu süre içinde ruhsat bedelinin yatırılmaması durumunda ruhsatın iptal edileceği.

"Tesislerin intikali" başlıklı 33. maddesinde, arama ve işletme ruhsatının fesholunması, yürürlük sürelerinin bitmesi veya terk sebebiyle sona ermesi hallerinde ruhsat sahibine tazminat verilmeksizin kuyular, galeriler ve bunların muhafazası için yapılmış olan iksa tesislerinin Devlete intikal edeceği, birinci fıkra şümulü dışında kalan tesis, vasıta, alet ve malzemelerin ruhsat sahibine ait olduğu hüküm altına alınmıştır.

Aynı Kanun'un "Haciz ve ihtiyati tedbir" başlıklı 40. maddesinde, madenin işletilmesinde gerekli olan kuyular, ocaklar ve galeriler ile makineler, binalar, yer altında ve yer üstünde kullanılan her türlü nakil vasıtaları madenin çıkarılması, temizlenmesi,

izabesi gibi cevherin kıymetlendirilmesine yarayan alet ve tesisler ve bir senelik işletme malzemesinin üzerine münferiden haciz veya ihtiyati tedbir konulamayacağı, ancak işletme hakkı ile bir bütün teşkil eden 1 inci fıkrada yazılı tesis, vasıta, alet ve malzemenin tamamı veya çıkarılmış cevherlerle bu cevherlerin bakiyeleri ve cürufu üzerine haciz ve ihtiyati tedbirin konulabileceği, üçüncü şahsın rehin haklarının saklı olduğu, bir madenin tamamının icra yolu ile satışının 43 üncü maddede yazılı usule tabi olduğu.

"İpoteğin paraya çevrilmesi" başlıklı 43. maddesinde, ipoteğin vadesi sonunda veya alacağın muacceliyet kesbetmiş olması halinde alacaklının, alacağının tahsili için ipoteğin taalluk ettiği maden işletme ruhsatını genel hükümler dairesinde sattırabileceği hükmü yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-a maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, idari dava türleri arasında sayılmış, aynı Yasa’nın 15. maddesinin ilk fıkrasının "b" bendinde ise, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken nitelikte bir işlem olmaması halinde, davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari yargıda, dava konusu oluşturma açısından, idari işlemlerin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bulunması gerekmektedir. Buradaki kesinlik kavramı işlemin uygulanmaya hazır, tamam, yani nihai bir işlem niteliğinde olduğunu, bir başka makamın onayına tabi olmadan doğrudan uygulanabilirliğini göstermektedir. Yürütülmesinin zorunlu olması yani icrailik vasfı ile de, kamu gücü ve kudretinin üçüncü kişiler üzerinde, doğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle etkisini göstermesi olarak ifade edilmektedir.

Bir idari işlemde, idari davaya konu olması bakımından aranılan bu özellikleri taşımayan hazırlık niteliğindeki çalışmaların, idarenin içyapısı ve işleyişiyle ilgili işlemlerin, tavsiye, mütalaa, teklif, düşünce gibi bilgi verici veya hazırlığa esas işlemlerin ve üçüncü kişilerin henüz hukukunu etkilemeyen, yani menfaatlerini ihlal etmeyen işlemlerin dava konusu olamayacağı açıktır.

Olayda, Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü'ne hitaben yazılan dava konusu işlemin, … İcra Hukuk Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K. … sayılı şikayetin kabulü ile satış işlemlerinin devamına ilişkin kararı da dikkate alındığında, kesin ve yürütülebilir işlem olmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davalı idare işleminin bilgi verici mahiyetinde, kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmekte iken dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Davacı şirketin, … Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic.Ltd.Şti'den olan alacağını tahsili için Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü aracılığıyla başlatmış olduğu icra takibi kapsamında, borçlu şirketin Kahramanmaraş İli Ekinözü İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:… sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatının haczedilmesine müteakip satış işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla Yahyalı İcra Dairesi Müdürlüğü'nce yapılan başvurunun reddine dair Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline dair Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf istemi reddedilmiştir.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle "Ruhsat bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinde "Yürürlükteki ruhsatlar için her yıl ocak ayının sonuna kadar ruhsat bedelinin tamamının yatırılması zorunludur.

İşletme ruhsat bedelinin %70’i genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına, %30’u çevre ile uyum planı çalışmalarını gerçekleştirmek üzere ruhsatı veren idarenin muhasebe birimi hesabına aktarılmak üzere Bakanlığın belirlediği bankada açılacak teminat hesabına yatırılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi dışındaki illerde il özel idaresi hesabına yatırılır.

Ruhsat bedelinin yatırılmaması veya eksik yatırılması hâlinde 20.000 TL idari para cezası verilir ve ruhsat bedelinin üç ay içinde tamamlanması istenir. Bu süre içinde ruhsat bedelinin yatırılmaması durumunda ruhsat iptal edilir. Verilen sürede yatırılmayan ruhsat bedelinin %70’ine tekabül eden tutar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlalarından ruhsat bedeli alınmaz.

Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilmesini müteakip, çevre ile uyum bedeli iade edilir." hükmüne yer verilmiştir.

Olayda, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih olan 21/06/2017 tarihinde borçlu … Demir Maden Nakliye Hafriyat San. ve Tic.Ltd.Şti'nin 2016 yılı ruhsat bedelini ödememesi nedeniyle mevzuat uyarınca 15/06/2016 tarihli işlem ile üç aylık süre verildiği ve bu işlemin 30/06/2016 tarihinde tebliğ edildiği, üç aylık süre dolmasına rağmen ruhsat bedeli ödenmediğinden ruhsatın 30/09/2016 tarihi itibariyle iptal durumunda olduğu, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte ruhsatın iptaline ilişkin işlem tesis edilmemiş olmakla birlikte ruhsatın iptaline yönelik olarak tesis edilecek işlemlerin kurucu mahiyette değil, açıklayıcı mahiyette olduğu hususu dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Bu durumda, davanın reddine karar verilmesi gerektiğinden temyiz isteminin kabulü ve temyize konu kararın bozulması gerektiği görüşü ile bozma kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.

KARŞI OY

(XX)- Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yer alan nedenlerin bulunmasına bağlıdır. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.