Danıştay 8. Daire E.2019/4235 K.2022/1213

Dava konusu istem: Davacı tarafından, …Mahallesi, …Sokak, TÜV muayene istasyonu karşısı Yıldırım/Bursa adresindeki açık otopark ve yediemin otoparkının, Bursa İl Emniyet Müdürlüğü'nün …tarihli, …ve …sayılı yazılarına istinaden açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin …tarih ve …sayılı UKOME kararının iptal edilmesine yönelik …tarih ve …sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; dava dosyasında bir sureti bulunan Bursa İl Emniyet Müdürlüğünün …tarih ve …ve …sayılı yazısıyla "trafikten men edilerek bağlanan ve otoparka teslim edilen …, …ve …plakalı araçların otopark içerisinde olmadığı",

yine davaya konu Palandöken Otoparkına Emniyet Müdürlüğü tarafından "11/04/2013 tarihinde teslim edilen …plakalı aracın otoparkta olması gerekirken 05/04/2016 tarihinde İnegöl İlçe Trafik Denetleme ekiplerince yakalandığı ve İnegöl'de faaliyet gösteren Palandöken otoparkına teslim edildiği açık olup yediemin olarak kendisine teslim edilen araçları otoparktan çıkartan davacının yedieminlik görevini ihmal ettiğinin tartışmasız olduğu;

bu durumda, yedieminlik görevini ihmal ettiği açık olan davacının Kestel ilçesi, Ahmet Vefik Paşa Mahallesinde yer alan Palandöken Otoparkının açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin …tarih ve …sayılı UKOME kararının iptalinin uygun olduğu şeklindeki …tarih ve …sayılı UKOME kararında hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince; işyerlerinin çalışma ve faaliyet konularının ruhsatlarında yer alan "konu" ile sınırlı olduğu, ruhsatta belirlenen dışında bir konuda faaliyet gösterilmesi halinde ruhsata bağlanması mümkün bir faaliyet ise ruhsat alınması gerektiği;

uyuşmazlık konusu olayda da davacının Kestel Belediye Başkanlığı'ndan alınmış "açık otopark" faaliyet konulu …tarih ve …sayılı ruhsat ile faaliyet göstermekte iken Karayolları Trafik Yönetmeliği uyarınca yediemin olarak da faaliyet gösterdiği ve yediemin olarak yürüttüğü bu faaliyetinde oluşan olumsuzluklar esas alınarak açık otopark olarak kullanıma ilişkin iznin iptal edilmiş olduğu;

bu durumda, davacının ruhsat konusu faaliyetine ilişkin olarak mevzuata bir aykırılık olduğu tespit edilmeksizin ruhsat konusu faaliyet haricinde yapılan tespitlere dayalı olarak sahip olduğu ruhsat çerçevesinde ticari faaliyette bulunmasını engelleyecek şekilde tesis edilen işlemlerde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf isteminin kabulü ile …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; davanın konusunun uyuşmazlığa konu açık otopark ve yediemin otoparkının kullanılmasına ilişkin …tarih ve …sayılı UKOME kararının iptal edilmesine ilişkin işlem olduğundan uyuşmazlığın çözümünde Karayolları Trafik Yönetmeliğinin uygulanmasının gerektiği, davacının yedieminlik görevini ihmal ettiği, Bölge İdare Mahkemesince hatalı değerlendirme ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuat çerçevesinde iptal kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından; davalı idarenin iddia ettiği olaylarla ilgili davacı hakkında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği, buna karşın iş yerinin kapatılmasının Aanayasa'nın ölçülülük ilkesine aykırı olduğu belirtilerek davalının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile isteme konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava; davacı tarafından işletilen …Mahallesi, …Sokak, TÜV muayene istasyonu karşısı Yıldırım/Bursa adresindeki açık otopark ve yediemin otoparkının, Bursa İl Emniyet Müdürlüğü'nün …tarih ve …ve …sayılı yazısına istinaden yed-i eminlik faaliyetinde usulsüzlük tespit edildiği gerekçesiyle açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin …tarih ve …sayılı UKOME kararının iptal edilmesine yönelik …tarih ve …sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 7. Maddesinin (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, 9.maddesinin 2. fıkrasında da, "Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır." hükmüne yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, UKOME'nin, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerini haiz olduğu;

bu amaçla "Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek,

izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde özürlüler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla" görevli ve yetkili olduğu belirtilmiştir.

Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin “Araçların çekilmesi, kurtarılması ve götürülmesi ile çekilen, trafikten men edilen ve muhafaza altına alınan araçların bırakılacağı otoparkların belirlenmesi ve bu işlemlere dair masrafların tespiti” başlıklı 122. maddesinde, “Kanunlarda ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlalleri nedeniyle trafikten men edilen, muhafaza altına alınması gereken veya bulunduğu yerden kaldırılması gereken araçların çekilip götürülmesinde öncelikle trafik kuruluşları ile kamu kurum veya kuruluşlarına ait çekici/kurtarıcı araçlar kullanılır.

İhtiyaç duyulması halinde, araç çekme, kurtarma ve götürme hizmetleri, ücretleri ile diğer usul ve esaslar belirlenmek şartıyla büyükşehirlerde ulaşım koordinasyon merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonlarında karar alınmak suretiyle gerçek veya tüzel kişilere de yaptırılabilir.

Çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınan veya bulunduğu yerden kaldırılan araçlar, Büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonları tarafından yetkilendirilmiş bir park yerine, yetkilendirilmiş park yeri bulunmaması halinde ise varsa trafik kuruluşlarının yoksa mülki idare amirliklerince belirlenecek diğer kamu kurum veya kuruluşlarına ait park yerlerine çekilir. Kamu kurum veya kuruluşlarına ait araç park yerlerinde alınması gereken tedbirler, park yerinin ait olduğu kurum veya kuruluş ile koordine kurulmak suretiyle aracın çekilmesine veya muhafazasına karar veren kuruluşça alınır.

Araçların çekilmesi, kurtarılması, götürülmesi ve muhafazası işlemlerinin gerçek veya tüzel kişilerce yapılması hususunda ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca yetki verilebilmesi için aşağıdaki şartlar aranır: a) Otoparkın etrafının duvar veya tel örgü gibi fiziki engellerle çevrili olması, b) Otoparkın geceleri yeterince aydınlatılması, c) Giriş ve çıkışları ile içerisi ve etrafının 24 saat süreyle kamera sistemiyle izlenmesi ve kayıtların belirlenecek sürelerde saklanması, ç) Yeterli yangın söndürme tüpü veya sistemi bulundurulması, d) Sabit telefon hattının olması,

e) İş ve işlemlerin yürütülebileceği yeterli büyüklükte kapalı alanın bulunması, f) Otopark ve müştemilatının yangın, sel, deprem ve benzeri afetlere karşı sigortalı olması, g) Otoparkta güvenliği sağlamak amacıyla 24 saat süreyle bekçi veya görevli bulundurulması, ğ) İşletici, otopark çalışanları, çekici/kurtarıcı sahip ve şoförlerinin;

mal varlığına, topluma, kamu güvenliğine, kamunun sağlığına, kamu barışına, ulaşım araçları veya sabit platforma, genel ahlaka, millete ve devlete, devletin güvenliğine, anayasal düzen ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar başta olmak üzere belirlenecek diğer suçlardan hüküm giymemiş olmaları, h) Çekici ve kurtarıcı hizmeti vermek üzere yetkilendirilenlerin hizmetin devamlılığını sağlayacak şekilde gece ve gündüz istendiğinde özel tertibatlı araç bulundurmaları.

Ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca il veya ilçenin özelliğine göre yukarıda belirtilen şartlara ek olarak başkaca şartlarda belirlenebilir. Ayrıca, belirlenen otoparklara hangi bölgelerden çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınması gereken araçların götürüleceği belirlenir ve o bölgedeki fiyat uygulamaları da dikkate alınarak çekme, kurtarma ve götürme ücreti ile otopark ücretleri tespit edilerek karara bağlanır.

Araçların çekilmesine, kurtarılmasına ve götürülmesine trafik zabıtası karar verir. Kanunlar ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlaller nedeniyle çekilmesi gereken aracın plakası ve ihlal durumu, çekilmesine karar veren görevlilerce fotoğrafla tespit edilir” hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, UKOME'nin, büyükşehir içindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma yetkilerini haiz olduğu açıktır.

Araçların çekilmesi, kurtarılması, götürülmesi ve muhafazası işlemlerinin gerçek veya tüzel kişilerce yapılması hususunda ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca yetki verilebilmesine ilişkin olarak bu iznin sadece belirli kişilere verileceğine dair mevzuatta bir hüküm bulunmamakta birlikte, mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere izin verme konusunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu da ortadadır.

Ayrıca ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca belirlenen otoparklara hangi bölgelerden çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınması gereken araçların götürüleceği ve o bölgedeki fiyat uygulamaları da dikkate alınarak çekme, kurtarma ve götürme ücreti ile otopark ücretlerinin tespiti konusunda UKOME'nin yetkili olduğu ve idarenin takdir yetkisinin bulunduğu da açıktır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin yukarıda alıntısı yapılan hükümleri incelendiğinde, otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin verme konusunda UKOME'ye yetki verildiği,

anılan yetki kullanılırken söz konusu uygulamanın il içi trafik yoğunluğuna, düzenine ve güvenliğine etkilerinin neler olduğu, kamu hizmetinden yararlananlar açısından getirdiği külfet ve menfaat ilişkisi, söz konusu uygulamanın kamusal ihtiyaçları karşılayıp, karşılamadığı vb. konular değerlendirilerek somut ve teknik verilere dayanılarak ve kamu yararı, hizmet ihtiyaçları gözetilmek suretiyle işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

Bakılan davada, yukarıda yer alan açıklamalar ışığında söz konusu açık otopark uygulamasının devam ettirilmesinde kamu yararı ve hizmet ihtiyacı bulunup bulunmadığı gözetilmek suretiyle işlem tesis edilmesi gerekirken, sadece yed-i eminlik faaliyetine yönelik tespitler gerekçe gösterilmek suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamakta ise de temyize konu karar sonucu itibariyle yerinde görüldüğünden kararın belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

KARŞI OY

(X)- Dava; davacı tarafından işletilen …Mahallesi, …Sokak, TÜV muayene istasyonu karşısı Yıldırım/Bursa adresindeki açık otopark ve yediemin otoparkının, Bursa İl Emniyet Müdürlüğü'nün …tarih ve …ve …sayılı yazısına istinaden yed-i eminlik faaliyetinde usulsüzlük tespit edildiği gerekçesiyle açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin açık otopark olarak kullanılmasına ilişkin …tarih ve …sayılı UKOME kararının iptal edilmesine yönelik …tarih ve …sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istemiyle açılmıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 37. maddesinde, "İmar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar göz önünde tutularak lüzumlu otopark yerleri ayrılır. Otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmez...", 44. maddesinin (III) numaralı bendinde de, "Otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edilir. Otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerin neler olduğu, otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartları ile bu ihtiyacın nasıl tespit olunup giderileceği ise, bu yönetmelikte belirtilir." hükümlerine yer verilmiştir.

Olayda, dava konusu işlem Bursa Emniyet Müdürlüğü'nün …tarih ve …,…sayılı yazılarında belirtilen yed-i eminlik faaliyetine yönelik tespitlere istinaden tesis edilmiş ise de, uyuşmazlık konusu alanın imar açısından kullanım amacının otopark olarak ayrılmasının mümkün olup olmadığı, eğer mümkün ise söz konusu alanın açık otopark olarak ayrılmasının güvenlik ve trafik yönünden bir olumsuzluk oluşmasına neden olup olmadığı yönünde yapılacak somut tespitlere dayalı olarak işlem tesis edilmesi gerekirken, böyle bir tespit yapılmaksızın tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemin hukuka uygun olmadığı sonucuna varıldığından Bölge İdare Mahkemesi kararının bu gerekçe ile onanması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyoruz.