Danıştay 8. Daire E.2019/4506 K.2022/2143

….'nün internet sitesinde yayımlanan "Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 19.04.2019 tarihli; "7164 sayılı Kanunla Değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. Maddesinin 13. Fıkrasında devlet hakkı beyanları yeminli Mali Müşavir tasdikine tabi olan ruhsatlar için;

2018 yılı İşletme Faaliyet Raporunun Devlet haklarına ait olan kısmı, yeminli mali müşavir tasdikine tabi tutularak İşletme Faaliyet Raporu ekinde beyan edilecektir.

2018 yılında üretim yapılmayan ruhsatlar için ödenecek Devlet hakkı tutarı, en az 2018 yılı işletme ruhsat bedeli kadar ve orman payı da hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir.

IV-C grubu madenlerden Krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranı % 4 üzerinden hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir." şeklindeki duyurunun iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinde yapılan değişikliklerin 2018 yılı devlet hakkına uygulanmasının kanunların geriye yürümezliği ilkesine ve kazanılmış haklar ilkesine aykırı olduğu iddia edilmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Usule ilişkin olarak, dava konusu işlemlerin kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, duyuruların kanuni yükümlülükler ile ilgili davacılara bilgi vermek amacıyla yayımlandığı ileri sürülmektedir.

Esasa yönelik ise, devlet hakkının vergiden bağımsız bir devlet alacağı olduğu ve devlet hakkı oranlarında kazanılmış haktan söz edilemeyeceği, 7164 sayılı Kanunun yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdiği, 2018 yılı Devlet Haklarına 7164 sayılı Kanunla Değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14.maddesinde belirtilen Devlet Hakkı oranlarının esas alınmasına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

19/04/2019 tarihli duyuruda yer alan yeminli mali müşavir onayı talep etme yetkisinin Genel Müdürlüklerinde olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu … tarihli duyurunun 2. maddesi yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği, 19/04/2019 tarihli duyurunun 1. ve 3. maddeleri yönünden ise davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava, … Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde yayımlanan "Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 19.04.2019 tarihli; " 7164 sayılı Kanunla Değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. Maddesinin 13. Fıkrasında devlet hakkı beyanları yeminli Mali Müşavir tasdikine tabi olan ruhsatlar için;

2018 yılı İşletme Faaliyet Raporunun Devlet haklarına ait olan kısmı, yeminli mali müşavir tasdikine tabi tutularak İşletme Faaliyet Raporu ekinde beyan edilecektir.

2018 yılında üretim yapılmayan ruhsatlar için ödenecek Devlet hakkı tutarı, en az 2018 yılı işletme ruhsat bedeli kadar ve orman payı da hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir.

IV-C grubu madenlerden Krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranı % 4 üzerinden hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir." şeklindeki duyurunun iptali istemiyle açılmıştır.

14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinin 5. fıkrasında, "İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat bedeli kadar Devlet hakkı alınır." kuralı yer almıştır.

12.06.2019 tarihinde yürürlüğe giren 7176 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’na eklenen Geçici 43. maddede; “14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla Devlet hakkı oranlarına ilişkin olarak bu Kanunda yapılan değişiklikler 2018 yılı Devlet hakkı beyan, tahakkuk ve tahsilatlarında uygulanmaz.” hükmü yer almıştır.

19/04/2019 tarihli duyurunun 2.maddesi yönünden; Kanunun Geçici 43. madde nedeniyle 02/08/2019 tarihinde yapılan duyuruda 7164 sayılı Kanun değişikliği ile 2018 yılına ilişkin Devlet hakkının, en az ruhsat bedeli kadar mı yoksa en az ruhsat taban bedeli kadar mı olacağı hususunda tereddüt oluştuğu belirtilerek, Genel Müdürlüklerince 2018 yılı Devlet hakkının “en az ruhsat bedeli kadar” ödenmesinin kararlaştırıldığı anlaşıldığından uyuşmazlığın 19/04/2019 günlü duyurunun 2. maddesi yönünden , ortadan kalktığı görülmektedir,

19/04/2019 günlü duyurunun 1. maddesinde,'' 2018 yılı İşletme Faaliyet Raporlarının Devlet haklarına ait olan kısmı yeminli mali müşavir tasdikine tabi tutularak İşletme Faaliyet Raporu ekinde beyan edilecek Maddesinde ise IV/C grubu madenlerden krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranı %4 üzerinden beyan edilecek ve ödenecektir.'' şeklindedir.

Bu maddeler yönünden, Kanunun Geçici 43. maddesi ile 14/02/2019 tarihli 7164 sayılı yasayla getirilen Devlet hakkına ilişkin düzenlemelerin 2018 yılı beyan, tahakkuk ve tahsilatlarında uygulanmayacağı kurala bağlandığından kanun değişikliğine dayalı olarak yapılan 19/04/2019 tarihli duyurunun 1.ve 3. maddelerinin dayanağının kalmadığı görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu … günlü duyurunun …. maddesinin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi, … tarihli duyurunun 1. ve 3. maddesinin ise iptalinin gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dava, 7164 sayılı Kanunla Değişik 3213 sayılı Maden Kanununun 14. maddesinin 13. fıkrasında Devlet hakkı beyanları Yeminli Mali Müşavir tasdikine tabi olan ruhsatlar için yapılan "Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve … tarihli duyurunun iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; devlet hakkı; maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un 7164 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce yürürlükte olan "Devlet hakkı ve il özel idare payı" başlıklı 14. maddesinde; "(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:04/02/2015-6592/10 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;

a) I. Grup (a) bendi madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen

boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,

b) I. Grup (b) bendi madenlerden %4 oranında,

c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında,

ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,

d) III. Grup kaynak tuzlarından %1 oranında, bu grubun diğer madenlerinden %5 oranında,

e) IV. Grup madenlerden; altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda, uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddelerden %8 oranında, diğerlerinden ise %2 oranında,

f) V. Grup madenlerden %4 oranında,

alınır. ..." hükmü yer almakta iken; 7164 sayılı Maden Kanunu İle Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesi ile 3213 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin başlığı “Devlet hakkı” şeklinde, dördüncü fıkrasının (ç) bendinde yer alan “%4” ibaresi “%4,5” şeklinde, (e) bendinde yer alan “%2” ibaresi “%3” şeklinde değiştirilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1. 19/04/2019 tarihli duyurunun birinci maddesinde yer alan “2018 yılı İşletme Faaliyet Raporunun Devlet haklarına ait olan kısmı, yeminli mali müşavir tasdikine tabi tutularak İşletme Faaliyet Raporu ekinde beyan edilecektir.” ifadesi yönünden; 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinin 13. fıkrasında (Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Genel Müdürlük, Devlet hakkının, bu Kanun hükümlerine uygun ve doğru bir şekilde hesap ve beyan edilmesine ilişkin tüm hususları, ruhsat sahasının büyüklüğü, maden grubu veya türü, işletme cirosu veya işletmenin kamuya ait

olup olmaması hususlarını dikkate alarak, 3568 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yeminli mali müşavirlerin tasdikine tabi tutabilir.

(Ek cümleler:14/2/2019-7164/14 md.) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait olmayıp, bu maddenin altıncı veya yedinci fıkrası kapsamında belirtilen özel indirimlerden veya 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen teşviklerden yararlanan ruhsatlar ile ruhsat sahiplerinin kendi çimento üretim tesisinin hammadde ihtiyacını tedarik ettiği ruhsatların, altın, gümüş ve/veya platin işletme izni olan ruhsatların ve ilgili mali mevzuat kapsamında yeminli mali müşavir tasdikine tabi olan ruhsat sahiplerinin ruhsatlarının Devlet hakkı beyan formunun yeminli mali müşavirlerin tasdiki ve ruhsat sahibinin imzası ile verilmesi zorunludur.

Bu zorunluluğa uymayan Devlet hakkı beyanları verilmemiş sayılır. Yeminli mali müşavirler yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, kaybına uğratılan Devlet hakkından ve kesilecek cezalardan ruhsat sahibi ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar. Yeminli mali müşavirlerin tasdik raporlarına ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü

alınarak yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almaktadır.

21/09/017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinde; devlet hakkı, maden üretiminden sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından ruhsat taban bedelinden az olmamak üzere alınan Devlet payına düşen kısım, işletme faaliyet raporu ise; yıllık işletme faaliyetlerinin projeye uygunluk, üretim, satış tutarı ve miktarı, stok ve bunun gibi bilgiler ile toplam gelir ve tahakkuk eden Devlet hakkı gibi mali durumu gösteren ve şekli Ek-27 ve Ek-28’de gösterilen belge olarak tanımlanmıştır.

14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 13. fıkrasına eklenen ek cümle uyarınca; anılan fıkra hükmüne göre yeminli mali müşavir tasdikine tabi olan ruhsat sahiplerinin ruhsatlarının Devlet hakkı beyan formunun yeminli mali müşavirin tasdiki ile verilmesi

zorunlu olup, bu zorunluluğa uymayanların devlet hakkı beyanları verilmemiş sayılır.

Davacı tarafından, dava konusu duyurunun kanunların geriye yürümezliği ilkesine aykırı olduğu iddia edilmekte ise de; 14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 13. fıkrasına eklenen cümle devlet hakkı beyanına ilişkin şekli bir düzenleme olup, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren uygulanmaya başlar.

Dava konusu 19/04/2019 tarihli duyurunun birinci maddesi ile ise 7164 sayılı Kanunla Değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 13. fıkrasında devlet hakkı beyanları yeminli Mali Müşavir tasdikine tabi olan ruhsatlar için 2018 yılı İşletme Faaliyet Raporunun Devlet haklarına ait olan kısmının, yeminli mali müşavir tasdikine tabi tutularak İşletme Faaliyet Raporu ekinde beyan edileceği duyurulmuştur.

Bu durumda; işletme faaliyet raporunun tahakkuk eden devlet hakkının da gösterildiği belge olarak tanımlanması karşısında, dava konusu 19/04/2019 tarihli duyurunun birinci maddesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

2. 19/04/2019 tarihli duyurunun ikinci maddesinde yer alan "2018 yılında üretim yapılmayan ruhsatlar için ödenecek Devlet hakkı tutarı, en az 2018 yılı işletme ruhsat bedeli kadar ve orman payı da hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir." ifadesi yönünden;

14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinin 5. fıkrası “Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı için düzenlenen ruhsatlardan alınacak Devlet hakkında bu şart aranmaz.” şeklinde değiştirilmiştir.

14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinin 5. fıkrası değiştirilmiş olup, bu değişiklik öncesinde işletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar devlet hakkı alınmakta iken, bu değişiklik ile anılan ruhsatlardan her yıl en az ruhsat bedeli kadar devlet hakkı alınmaktadır.

Davalı idarece, dava konusu duyuru ile 2018 yılında üretim yapılmayan ruhsatlar için en az 2018 yılı işletme ruhsat bedeli kadar devlet hakkı tutarı beyan edilmesi gerektiği duyurulmuş ise de, davalı idarece 02/08/2019 tarihinde yapılan duyuruda 7164 sayılı Kanun değişikliği ile 2018 yılına ilişkin devlet hakkının, en az ruhsat bedeli kadar mı yoksa en az ruhsat taban bedeli kadar mı olacağı hususunda tereddüt oluştuğu belirtilerek, Genel Müdürlüklerince 2018 yılı Devlet hakkının “en az ruhsat bedeli kadar” ödenmesinin kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; davalı idarece 02/08/2019 tarihinde yapılan duyuru ile dava konusu 19/04/2019 tarihli duyurunun 2. maddesini kapsayacak şekilde yeni işlem tesis edildiği anlaşıldığından, 19/04/2019 tarihli duyurunun 2. maddesi yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.

3. 19/04/2019 tarihli duyurunun üçüncü maddesinde yer alan “IV-C grubu madenlerden Krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranı %4 üzerinden hesaplanarak beyan edilecek ve ödenecektir.” ifadesi yönünden;

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesi uyarınca; yer kabuğunda ve su

kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticarî değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir ve krom madeni IV-C grubunda ruhsatlandırılmaktadır.

Aynı Kanun'un "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesi uyarınca; devlet hakkı, IV. Grup madenlerden; altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda alınmakta olup, 14/02/2019 tarihli 7164 sayılı Kanun ile maddeye bağlı ekli (3) sayılı tablo değiştirildiğinden, ekli (3) sayılı tablonun IV-C grubu krom madeni yönünden dava konusu uyuşmazlığa ilişkin kısmının gerek 7164 sayılı Kanun değişikliği öncesinde yürürlükte olan hali gerekse de 7164 sayılı Kanun ile değişik hali aşağıda tablo halinde gösterilmiştir.

Devlet hakkı

Oranı (%)*

7164 sayılı Kanun Değişikliği Öncesi ($/Ton)

7164 sayılı Kanun Değişikliği Sonrası ($/Ton)

1

-

< 100

2

< 100

101- 170

3

-

171- 240

4

100 - 300

241 - 310

* IV-C grubu krom madeni yönünden

Ekli (3) sayılı tablo uyarınca, devlet hakkı oranın belirlenmesinde devlet hakkının oluştuğu döneme ait Londra Borsası ortalama değerinin esas alınması, borsada işlem görmeyen madenler için Bakanlıkça açıklanan fiyatların esas alınması gerekmektedir.

Dava konusu 19/04/2019 tarihli duyurunun üçüncü maddesi ile ise; IV-C grubu madenlerden Krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranının %4 üzerinden hesaplanarak beyan edileceği ve ödeneceği duyurulmuştur.

Davacı tarafından, dava konusu duyurunun kanunların geriye yürümezliği ilkesine aykırı olduğu iddia edilmekte ise de; 7164 sayılı Kanun değişikliği öncesinde IV-C grubu krom madeni için 0-300 $/ton fiyat aralığı için %2 ve %4 olmak üzere iki kademeli bir devlet hakkı oranı esas alınmakta iken, 7164 sayılı Kanun değişikliği sonrasında 0-310 $/ton fiyat aralığı için %1, %2, %3 ve %4 olmak üzere dört farklı kademede devlet hakkı oranı düzenlemesi yapılmış olup, 7164 sayılı Kanun ile maddeye bağlı ekli (3) sayılı tabloda yapılan söz konusu değişikliğin ruhsat sahiplerinin lehine bir düzenleme olduğu sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davalı idarece IV-C grubu madenlerden krom için 2018 yılı Devlet hakkı oranının %4 olarak belirlenmesinin hukuka uygunluk denetimine gelince; bu oran belirlenirken 12/06/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7176 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’na eklenen Geçici 43. madde uyarınca 2018 yılında yürürlükte olan ekli (3) sayılı tabloda belirtilen değerlerin esas alınmış olduğunun ortaya konulması gerekmektedir.

Kamu kurum ve kuruluşu niteliğinde olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Maden Mühendisleri Odası tarafından üçer aylık dönemler halinde metal maden fiyatları bülteni yayınlanmakta olup, buradan alınan verilerde IV - C grubu krom madeninin 2018 yılı fiyatları madenin konsantre oranına göre 210- 380 $/ton arasında değişiklik göstermektedir.

Bu durumda, ekli (3) sayılı tablonun IV-C grubu krom madeni yönünden 7164 sayılı Kanun değişikliği öncesinde yürürlükte olan halinde 101 - 300 $/ton aralığında oluşan fiyat yönünden %4 devlet hakkı oranının uygulanması gerektiği açık olduğundan, dava konusu 19/04/2019 tarihli duyurunun üçüncü maddesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.