Danıştay 8. Daire E.2019/5188 K.2022/5437

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile "IV - A Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' başlığı altında ilan edilen kaya tuzuna (halit) ilişkin ocak başı satış fiyatının 45,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

DAVACININ İDDİALARI

Kaya tuzu (halit) madeninin 2017 yılı ocak başı satış fiyatı 12,50 TL/ton olarak ilan edilmiş iken, 2018 yılı ocak başı satış fiyatının %260 oranında artırılmak suretiyle 45,00 TL/ton olarak ilan edilmesinin hukuki güvenlik ilkesine aykırı olduğu, bu fahiş artışın ödenecek olan devlet hakkının öngörülemeyecek şekilde artmasına sebep olduğu, diğer madenlerde daha makul ve öngörülebilir artışın söz konusu olduğu, davalı idarece takdir hakkının kamu yararına aykırı kullanıldığı iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Usule ilişkin olarak; dava konusu işlemin kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, bilgilendirme mahiyetinde bir işlem olduğu savunulmaktadır. Esasa ilişkin olarak ise de; kaya tuzu ile genel anlamda benzerlik gösteren diğer tuz çeşitleri için belirlenen ocak başı fiyatları dikkate alınarak belirlenen kaya tuzu ocak başı satış fiyatının piyasa koşullarını yansıttığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile "IV - A Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' başlığı altında ilan edilen kaya tuzuna (halit) ilişkin ocak başı satış fiyatının 45,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde madenlerin maddede sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılacağı hüküm altına alınmış olup, kaya tuzu (halit) IV-A Grubu madenler arasında, göl suyundan elde edilen tuz ise III. Grup madenler arasında sayılmaktadır.

Aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde devlet hakkı, maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmakta olup, "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde ise; "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almıştır.

21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde ise, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz." düzenlemesi yer almıştır.

Dosyanın incelenmesinden, "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' başlığı altında ilan edilen kaya tuzuna (halit) ilişkin ocak başı satış fiyatının 45,00 TL/Ton olarak belirlendiği, davalı idarenin savunmasından; IV-A Grubu madenlerden olan kaya tuzunun ocak başı satış fiyatının, III. Grup madenlerden olan kaynak tuzu, göl tuzu ve deniz tuzunun piyasa fiyatları göz önünde bulundurulmak suretiyle tespit edildiği, savunma ekinde Şereflikoçhisar Ticaret Odası'nın 2018 yılı için göl tuzu fiyatının tespitine ilişkin 05/02/2019 tarihli yazısının dava dosyasına sunulduğu, kaya tuzunun piyasa fiyatı ile ilgili bir araştırma yapıldığına ilişkin herhangi bir belgenin dava dosyasına sunulmadığı görülmektedir.

Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği açık olup, Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının tespitinde davalı idarenin dayanaklarını somut olarak ortaya koyması gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.

Bu durumda, kaya tuzu (halit) madeninin piyasa fiyatı araştırılmaksızın III. Grup madenlerin piyasa fiyatları göz önünde bulundurulmak suretiyle ocak başı satış fiyatının tespit ve ilan edildiğinden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Dava, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile "IV - A Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' başlığı altında ilan edilen kaya tuzuna (halit) ilişkin ocak başı satış fiyatının 45,00 TL/Ton olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esası incelendi.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde madenlerin maddede sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılacağı hüküm altına alınmış olup, kaya tuzu (halit) IV-A Grubu madenler arasında, göl suyundan elde edilen tuz ise III. Grup madenler arasında sayılmaktadır.

Aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde devlet hakkı, maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmakta olup, "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde ise; "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almıştır.

21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde ise, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği açık olup, Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının tespitinde davalı idarenin dayanaklarını somut olarak ortaya koyması gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.

Davalı idarece, IV-A Grubu madenlerden olan kaya tuzu (halit) madeninin 2017 yılı ocak başı satış fiyatı 12,50 TL olarak, 2018 yılı ocak başı satış fiyatı ise 45,00 TL olarak ilan edildiği anlaşılmakta olup, davacı tarafından bu artışın fahiş olduğu, makul ve öngörülebilir bir artış olmadığı ve hukuki güvenlik ilkesine aykırı olduğu iddia edilmektedir.

Davalı idarenin savunma dilekçesinde; IV-A Grubu madenlerden olan kaya tuzunun ocak başı satış fiyatının, III. Grup madenlerden olan kaynak tuzu, göl tuzu ve deniz tuzunun piyasa fiyatları göz önünde bulundurmak suretiyle tespit edildiği belirtilmekte olup, savunma dilekçesi ekinde Şereflikoçhisar Ticaret Odası'nın 2018 yılı için göl tuzu fiyatının tespitine ilişkin 05/02/2019 tarihli yazısının dava dosyasına sunulduğu, kaya tuzunun piyasa fiyatı ile ilgili bir araştırma yapıldığına ilişkin herhangi bir belgenin dava dosyasına sunulmadığı görülmektedir.

Dairemizin dava konusu işleme dayanak bilgi belgenin istenilmesine yönelik 13/09/2019 tarihli ara kararına cevaben davalı idarece gönderilen belgelerde; savunma ekinde de sunulan Şereflikoçhisar Ticaret Odası'nın 2018 yılı için göl tuzu fiyatının tespitine ilişkin 05/02/2019 tarihli yazıya yer verilmiş ise de, IV-A Grubu kaya tuzu madeni emsal ocak başı satış fiyatının tespitinde III. Grup maden olan göl tuzuna ilişkin fiyat araştırmasının dayanak alınması hukuka uygun bulunmamaktadır.

Öte yandan, davalı idarece verilen ara karar cevabında, geçmiş yıllara ilişkin sistem kayıtlarından alınmak suretiyle biri Erzurum ili, Tortum ilçesi sınırları dahilinde diğeri ise Konya ili, Cihanbeyli ilçesi sınırları dahilinde bulunan IV-A Grubu kaya tuzu maden işletme ruhsatlı sahalara ilişkin satış bilgi formlarının eklendiği görülmüş ise de, gerek sadece iki şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış tutarının piyasa fiyatını yansıtmasının olanaksız olması gerekse de davalı idare bünyesinde oluşturulan 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatı Belirleme Komisyonunca idarenin ara karar cevabında sunulan satış bilgi formlarını esas alarak bir fiyat belirlemesi yapmadığı açıktır.

Bu durumda, kaya tuzu(halit) madeninin piyasa fiyatı araştırılmaksızın III. Grup madenlerin piyasa fiyatları göz önünde bulundurulmak suretiyle ocak başı satış fiyatının tespit ve ilan edildiğinden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.