Danıştay 8. Daire E.2019/7504 K.2023/6392

2- (DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. …

MÜDAHİL DAVALI YANINDA

… Esnaf Odası VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem : Davacı Esnaf Odası tarafından, ….tarih ve … nolu UKOME (Ulaştırma ve Koordinasyon Merkezi) kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş Yönergesi'nin, Ukome tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin,

İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirleneceği ve güncelleneceğine ilişkin 18. maddesi'nin 6. fıkrasının ve bu maddeye eklenen bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına ilişkin … tarih ve … nolu UKOME Genel Kurulu kararının ve bu kararların iptali ile karar içeriğindeki yetkilerin tarafına verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve E:… sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; ulaşım hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak amacıyla taksi sayılarının ve durak yerlerinin Ulaştırma ve Koordinasyon Merkezi tarafından belirlendiği, kanunun belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği işleri yürütme ve büyükşehir ulaşım ana planını uygulama yetkisi ve görevi kapsamında, İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından taksilerin belirlenmesi ve güncellenmesine karar verildiği ve kararın münhasıran bir ilçeye yönelik olmadığı, uygulama birliği sağlanması, her ilçede ayrı bir uygulama yapılarak karışıklığa mahal verilmemesi,

kamu yararına, kamu düzenine ve kamu güvenliğine uygun ulaşım planlaması yapılması gereği Odanın görüşleri doğrultusunda bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına dair karar alındığı, davacı oda tarafından iptali istenilen dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesince.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde ile sayılan büyükşehir belediyesinin görev ve sorumluluklarının aynı Kanun'un 9.maddesi ile UKOME'ye devredildiği, bu nedenle münhasıran büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde yapılan ticari taksi taşımacılığı konusunda taksi duraklarında çalışacak taksileri belirleme yetkisinin de, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'ne ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği, bu nedenle,

… tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurul kararı ile kabul edilen "İBŞB Taksi ve Taksi Dolmuş Yönergesi"nin "Dolmuş Duraklarının Tesisi İçin Gereken İşlemler" başlıklı 18. maddesinde yer alan "UKOME tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirlenip güncellenir" şeklindeki düzenlemenin ve bu maddeye eklenen bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına ilişkin … tarih ve … nolu UKOME Genel Kurulu kararının hukuka aykırı olduğu,

davanın dava konusu UKOME kararları içeriğinde yer alan ve İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'na verilen yetkilerin bu esnaf odasından alınarak Torbalı Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'na verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve E:… sayılı işleminin iptali istemi hakkında; ulaşım hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak amacıyla taksi sayılarının ve durak yerlerinin Ulaştırma ve Koordinasyon Merkezi tarafından belirlendiği,

kanunun belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği işler ile büyükşehir ulaşım ana planını uygulama yetkisi ve görevi kapsamındaki bu yetkinin Torbalı Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'na verilmesinin hukuken mümkün olmadığı, benzer konuda dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesince verilen … gün ve E:. K:… sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun,. Bölge İdare Mahkemesi. İdari Dava Dairesi'nin … gün ve E:.

K:… sayılı kararı ile reddedildiği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ...

İdare Mahkemesi kararının; … tarih ve … nolu UKOME kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş Yönergesi'nin, UKOME tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin, İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirleneceği ve güncelleneceğine ilişkin 18. maddesi'nin 6. fıkrasının ve bu maddeye eklenen bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına ilişkin … tarih ve … nolu UKOME Genel Kurulu kararına yönelik davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına,

dava konusu işlemlerin iptaline, davanın UKOME kararları içeriğindeki yetkilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'ndan alınarak Torbalı Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'na verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve E:… sayılı işleminin iptali isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı vekili tarafından, ekte sunulan … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi’nin E:…, K:… kararı ile … tarih … sayılı UKOME kararının iptal edildiği, bu nedenle haklı taleplerinin reddine ilişkin kararda hukuka uygunluk olmadığı, Davalı idare tarafından, idarelerinin yetki devri yapmadığı, mevzuatın UKOME’ce yapılmasına hükmettiği görevlerin tahdidi olarak sayıldığı, İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası’nın çalışacak taksileri belirlemesinin yetki devri kabul edilemeyeceği, kararın iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Taraflarca istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’UN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının gerekçeli onanması, redde ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin (f) bendinde.

"Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, "Ulaşım Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; " Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.

Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.

Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.[16]

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.

(Ek fıkra:24/12/2020-7261/30 md.) Ulaşımdan kaynaklanan emisyonların azaltılması amacıyla bisikletli ulaşımın yaygınlaştırılmasına yönelik; bu Kanun kapsamında hazırlanacak ulaşım ana planlarında bisikletli ulaşıma yer verilmesi ya da bisikletli ulaşım ana planının hazırlanması esastır. Bakanlıkça, talep hâlinde mahalli idarelere teknik destek verilebilir. Bu fıkraya ilişkin idari ve teknik usul ve esaslar Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” kuralına yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.

Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,…ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere,

trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,…görevli ve yetkilidir.” kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde;

“(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”;kuralı, “Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi;

a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bakılan uyuşmazlıkta, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil şartlarının belirlenmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmakta olup; büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin ya da daire başkanlığının bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı açıktır.

Bu durumda, davacı esnaf odası tarafından, … tarih ve …. nolu UKOME (Ulaştırma ve Koordinasyon Merkezi) kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş Yönergesi'nin, Ukome tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin,

İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirleneceği ve güncelleneceğine ilişkin 18. maddesi'nin 6. fıkrasının ve bu maddeye eklenen bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına ilişkin … tarih ve … nolu UKOME Genel Kurulu kararının ve bu kararların iptali ile karar içeriğindeki yetkilerin tarafına verilmesi istemiyle yapılan başvurunun Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından incelenip karara bağlanması gerekirken,

bu konuda yetkisi bulunmayan İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Dairesi Başkanlığı'nın tarafından tesis edilen işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu halde; Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının … tarih ve … nolu UKOME kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş Yönergesi'nin, UKOME tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin, İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirleneceği ve güncelleneceğine ilişkin 18. maddesi'nin 6. fıkrasının ve bu maddeye eklenen bu duraklarda belirlenen araçların haricinde diğer araçların duraklama ve bekleme yapamayacağına ilişkin … tarih ve … nolu UKOME Genel Kurulu kararına ilişkin kısmı yönünden yapılan incelemede;

Bölge İdare Mahkemesince; her ne kadar, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde ile sayılan büyükşehir belediyesinin görev ve sorumluluklarının aynı Kanun'un 9.maddesi ile UKOME'ye devredildiği,

bu nedenle münhasıran büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde yapılan ticari taksi taşımacılığı konusunda taksi duraklarında çalışacak taksileri belirleme yetkisinin de, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'ne ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği gerekçesiyle iptal kararı verilmişse de,

davacı odanın Yönerge maddesi ile UKOME kararlarının iptaline ilişkin başvurusuna UKOME Genel Kurulu tarafından cevap verilmesi gerekirken Ulaştırma Dairesi Başkanlığı tarafından başvurunun reddedilmesinde yetki yönünden hukuka uygunluk bulunmadığından kararın bu kısmının yetki yönünden iptali gerekirse de Bölge İdare Mahkemesinin iptal kararının neticesi itibarıyla hukuka uygun olduğu görülmüştür.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının davanın UKOME kararları içeriğindeki yetkilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'ndan alınarak Torbalı Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası'na verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve E:… sayılı işleminin iptali isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden yapılan incelemede;

Bölge İdare Mahkemesince, her ne kadar talebin esasına girilerek ret kararı verilmişse de, Ulaşım Koordinasyon Merkezine yapılan davacı oda başvurusunun Ulaştırma Dairesi Başkanlığı tarafından cevaplanmasında yetki yönünden hukuka uygunluk görülmemiştir.